Büyüme Nedir

Büyüme Nedir – Büyüme ve gelişme hakkında bilgiler.

Çocukluk bir büyüme dönemidir. Bu dönem sırasında insanların ağırlıkları yirmi kat kadar artar ve insan büyümüş olur. Ama büyümüş durumda olan şeyler de büyür, örneğin tırnaklar ve saçlar durmadan büyür. Aynı nedenle erkeklerin çoğu her sabah traş olur.

Gerek büyüme halinde, gerekse büyümüş durumda olan canlılarda, tek tek hücreler sürekli olarak büyümekte, ölmekte yenileri meydana gelmektedir. Tüm canlının büyümesi, bu tek tek hücrelerin doğmaları ve ölmeleri sonucudur.

Büyüyen çocukta yeni hücrelerin oluşma hızı, yaşlı hücrelerin ölme hızından fazladır. Sözgelimi, gelişen bir çocuğun vücudunun yüzeyi hızla artar. Derideki her hücre, başlangıç hücresinden daha küçük, birbirinin aynı iki hücreye bölünür. Bu yeni hücreler de bölünmeye, dört hücre haline gelecek duruma hazır oluncaya kadar büyümeye devam ederler. Erginlerde yeni hücreler, derinin üst tabakasının alt yanında oluşur. Bunlar ancak, derinin dış yüzünde yitirilmekte olan hücreleri karşılamaya yeterler.

Bir insanın tırnağı, bir koçun boynuzu ve bir salyangozun kabuğu birbirine eklenerek büyüme adı verilen bir süreçle büyür. Bunlar canlı değildir, ama canlı hücreler tarafından vücuda getirilmektedir. Yeni madde meydana geldikçe bunlar ağır ağır ileri itilirler.
Canlıların büyümeleri sırasında yalnız boyları ve ağırlıkları artmaz. Çoğunun biçimleri ve görünüşleri de değişir. Bir tetari kurbağaya benzemez. Ama birkaç haftalık büyümeden sonra ön ve arka bacakları gelişir, kuyruğu kaybolur. Çok geçmeden, kurbağa olur. Aynı şekilde, meşe palamudu meşe ağacına, tırtıl da kelebeğe dönüşür. Birbirinin tıpatıp aynı olan iki organizma yoktur. Her organizma değişik biçimlerde ve değişik hızlarda büyür ve gelişir. Kimi yavaş, kimi hızlı büyür. Bazıları belirli bir mevsimde büyürler. Çoğu ağaçlar ilkbaharda hızla büyürler. Bu hızlı büyüme dönemi, bazı ağaç türlerinin gövdelerindeki yıllık halka düzeninde görülebilir. Böcekler ve yengeçler gibi bazıları ise, aralıklı olarak büyürler. Bunlar katı dış iskeletlerini değiştirir, ya da atar ve çok hızlı bir şekilde büyürler. Bunun ardından yeni bir iskelet vücuda gelir, ikinci kez gömlek değiştirme zamanına kadar büyüme duraklar.

Bazı canlılar, sözgelimi bitkiler, yaşamları boyunca büyümeye devam ederler. Köklerin ve sapların uç bölümlerinde sürekli olarak yeni hücreler oluşur. Bu yüzden bitkiler daima havaya ve toprağın içine doğru büyüyüp dururlar. Daha başka organizmaların belli bir yaşa geldikleri zaman büyümeleri durur. Sözgelimi dünyadaki en büyük hayvan olan mavi balinanın on üç yaşına bastığı zaman gelişmesi durur. Bu sırada boyu 25 metreyi, ağırlığı ise 76 tonu aşmıştır.

Genellikle insanların yirmi yaş sıralarında boylarının uzaması durur. Bazı çocuklar diğerlerinden daha hızlı büyüdükleri için bu yaş değişir; bunlar on yedi, on sekiz yaşlarında tam büyümüş duruma gelirler. Aynı şekilde kızlar genellikle oğlanlardan daha hızlı büyürler.

Çocukluk, ya da ergenlik dönemlerinde büyümede ani bir atılım meydana gelir. Bu büyüme atılı-mına hemen her organ katılır. Kemrkler uzar, boy ve en artar. Oğlan çocuklarının omuzları ve göğüsleri genişler. Kızların ise kalçaları, vücudu çocuk yapmaya hazırlamak için genişler, bu sırada göğüsler gelişir. Erginleşme döneminin sonlarına doğru vücut tam şeklini almıştır. Bundan sonra, yeni hücrelerin meydana gelmesi, vücutta yıpranan yaşlı dokuların onarılması ve aktarılması ile ilgili olur.

Enerji besinlerden sağlanır. Yenen besinin türü, büyüme bakımından çok önemlidir. Sağlıklı bir beslenme için karbonhidratlara, proteinlere ve yağlara gerek vardır. Az miktarda madensel tuzlar ve vitaminler de vücudun gelişmesi için gereklidir. Bütün bu maddeler, büyümenin hammaddeleridir.

Hücreler kimya fabrikaları gibidir. Bunların içinde basit kimyasal bileşikler yeniden bileştirilir ve yeni bileşikler meydana getirilir. Bu bileşikler yeni dokuların yapımında, eskilerin ise onarımında kullanılır. Büyüme için en önemli bileşikler proteinlerdir. Hücrelerde pek çok türde protein yapılır. Bu proteinler bir hayvanın kaslarının, derisinin, kan damarlarının ve organlarının büyük bölümünü oluştururlar.

Büyüme için vitaminlere gerek vardır. Bunlar katalizör olarak iş görürler. Kataliz, vücuttaki kimyasal tepkileşmelerin hızlandırılması demektir. Katalizörler, yeni bileşiklerin vücuda getirildiği montaj zincirinin daha hızlı hareket etmesini sağlarlar. Vitaminler olmasaydı büyüme çok yavaş olurdu. Sözgelimi, bir çocuğun aldığı besinlerde yeteri kadar D vitamini bulunmazsa kemikleri iyi gelişemez.

Organizmanın nasıl gelişeceğini ve büyüyeceğini denetleyen genlerdir. Genler, gözün ve derinin rengini, vücut ağırlığını, vücudun genel biçimini, vb. belirleyen bilgilerdir. Her organizma anne ve babasından soyaçekimsel bir taslak kalıtlar. Bu taslağa uygun olarak gelişir.

Böyle olmakla birlikte, gelişmeyi ve büyümeyi, genlerin yanı sıra denetleyen daha başka etkenler de vardır. Hormonlar, yani vücuttaki bazı salgı-bezlerinin ürettikleri kimyasal maddeler ve organizmanın içinde yaşadığı çevre de çok önem taşır. Çoğu hayvanlarda beyindeki hipofiz bezi büyümeyi denetleyen bir hormon üretir. Bu hormon çok fazla üretilince devlik meydana gelir. Buna karşılık bu hormon vücutta yeteri kadar oluşmazsa cücelik ortaya çıkar.

Bir hayvanın vücudunun büyümesi çoğu kez içinde yaşadığı çevrenin etkisi altında kalır. Sözgelimi çöl tilkilerinin kulakları, soğuk kutup bölgelerindeki tilkilerinkine oranla çok iridir. Çöl tilkilerinin kulakları hayvan çok ısındığı zaman ısının yitirileceği geniş bir yüzeyi oluşturur. Kutup tilkisinin ufak kulaklarından ise az ısı yitirilir. Besinin, ya da gerekli besin türlerinin yetersizliği çocukların büyümesini etkiler. Dünyanın yoksul halkları, zengin halklarından daha yavaş büyür ve bunlar erginliklerinde daha kısa boylara ve ağırlıklara erişirler. Nitekim gelişmiş ülkelere gelmiş göçmenlerin sağlıklı ve iyi beslenmiş çocukları, anayurtlarında olasılıkla yoksulluk içinde yaşamış olan nine ve dedelerinden ortalama olaral” daha uzun boylu ve daha ağırdırlar.

Etiketler:

Yorum yazın