Burun ve Koku Alma

Burun ve Koku Alma Duygusu – Burun ve Koku Alma Olayı

Koklama duyusu, canlı varlıkta, önde burun, arkada burun kemiği boşluklarından oluşan burun boşluklarında bulunur. Kıkırdaktan bir çatıya dayanan burun, yüz iskeletine yapışıktır ve burun delikleriyle dışarıya açılır.
• Arkada burnun yutak parçasıyla yutağa açılan burun boşlukları, östaki borusu yoluyla orta kulakla, burun kanalı yoluyla da göz çukuruyla ilintilidir. Söz konusu boşluklar, «Schneider zan» da denen sümüksü bir zarla (mukoza) örtülüdür.
• Sümüksü zarın «solunum bölümü» denen alt bölümü, morumsu kırmızı bir görünüştedir. Buranın çok damarlı örtüsü, titrek tüycüklü silindirimsi bir hücre tabakasıyla kaplıdır-, titrek tüycüklerin hareketi, burun deliklerinin girişinden yutağa doğrudur. Solunum bölümü, salkım bezler ve genel duyum sinir uçları bakımından çok zengindir.
• «Koklama bölümü» denen ve bir boya maddesinden dolayı sarımsı renkte olan üst bölgede, boru biçimli bezler ve titrek tüycüksüz silindir biçimli hücrelerden bir epitel vardır. Epitel hücrelerinin (destek hücreleri) ortasında, koklama sinir hücreleri bulunur.
• Yumurta biçimli her koklama hücresi, bir çubukçuk aracılığıyla koku izlenimlerini toplamakla yükümlü bir kirpik ya da kirpik kümesiyle biter. Bunların, karşıt kutuptan çıkan silindir eksenleri, kalbursu kemiğin kalburunu geçtikten sonra, koklama soğancığının külah biçimindeki bir hücresiyle ilişkiye girer. Koklama soğancığının uzantıları, koklama şeritçikleri oluşturduktan sonra, koklama (ya da koku) siniriyle (1. kafa sinirleri çifti) beyne ulaşırlar.
• Burun boşluklarının solunum bölümü, akciğerlere girip çıkan havayı geçirir. Çok damarlı olması nedeniyle, geçen havayı ısıtır ve havadaki tozları ya da yabancı maddeleri tutar.
• Burun boşluklarının tavanında, üst geçit ve bölme kesiminde bulunan koklama bölgesi, «koku» denen duyumları toplamakla yükümlüdür. Bu kokular, uçucu cisimlerin çıkardığı, görünmez koku tanecikleriyle sağlanır. Tanecikler, algılanmak için, önden arkaya ve aşağıdan yukarıya yönelik bir hava akımıyla, hafifçe nemli sümüksü zarın üstüne konmalıdır. Bunlar, burun boşluklarının üst bölümünde, koklama tomurcuklarını etkiler.
• Koklama sinirleriyle beyne iletilen koku izlenimleri, orada koku duyumuna dönüştürülür. Kısa ve apansız soluk almalar, bu koku duyumlarını artırır; bu nedenle, daha iyi koku almak için, burun hafif soluk alacak biçimde sık sık çekilir.
• Koku alma duyusu insanda az gelişmiştir; buna karşılık, hayvanların koku alma duyusu, olağanüstü keskinliktedir; koklama duyu merkezi, beynin alt yüzünde bulunan koku tanıma bölgesidir. Beynin hayvanda çok gelişmiş olan bu bölümü insanda gerilemiştir.
• Bazı yiyeceklerin niteliği, çıkardıkları kokuya bağlıdır. Sözgelimi bazı şaraplar, tadından değil, yalnız koklamayla algılanabilen hoş kokusuyla değerlendirilir.
• Öte yandan, kokulu sanılan bazı maddeler koklama sinirini etkilemez. Bir refleksle üçüz siniri etkileyerek hafif uyuşmaya ve yalnızca göz yaşına yolaçan amonyak, böyle bir maddedir.

Yorum yazın