Amip Nedir

Amip Nedir

Amip bir hücreli bir hayvan; suda yaşar. Chaos chaos adını taşıyan en büyük amip türünün büyüklüğü yarım santimetreyi bulur. Amiplerin çoğu ise ancak mikroskop altında gözle görülebilir. Bu nedenle amipler hakkında bilgi edinmek mikroskobun bulunmasından sonra olanaklı olmuştur.

Bir hücreli adı verilen hayvanlar grubunun içinde yer alan amip türünden canlılar, yeryüzünde ortaya çıkan ilk canlılardır. Bunlar, aradan milyonlarca yıl geçmesine karşın, bugüne dek hiç değişmemişlerdir. öbür canlılar amiplerden türemiştir.

İlk bakışta amibin bir canlı olduğu güçlükle anlaşılır. Şekilsiz, küçük bir benek biçimindedir ve yer değiştirdiği veya belirli bir hareket yapıp yapmadığı pek anlaşılamaz. Bunun yanında, daha yakından bakıldığında, aslında yavaşça şekil değiştirdiği ve kımıldadığı anlaşılır.

Amip NedirAmibin hareketi çok belirgin bir biçimde değildir. Ancak amipler, biyologların yaşayan canlılar için belirledikleri bütün özellikleri taşırlar. Beslenirler, büyürler, belirli bir solunum biçimleri vardır ve artık maddeler çıkartırlar. Bunun yanında hareket eder ve çoğalırlar. Çevrelerine karşı duyarlılıkları vardır.

Gri renkte benek şeklindeki amibin orta kısmında çekirdek adı verilen koyu bir nokta bulunur. Bu merkez, hücrenin geri kalan kısmında olup bitenleri yönetir. Amipler çok küçük olmalarına karşın ortadan bölünebilirler. Amip ikiye kesilirse, çekirdeğin bulunduğu kısım canlı olarak varlığını sürdürür. Çekirdeğin olmadığı kısım ise fazla yaşamaz, bir süre sağa sola gitmesine karşın yiyeceğini sindiremez; önceden birikmiş besin maddeleri tükenince ölür. Amibin çekirdeği olmaksızın yaşam için gerekli belirli işlevleri yerine getirmesi olanaksızdır.

Çekirdeğin etrafında bütün hücrelerde bulunan canlı bir madde olan protoplazma vardır. Hücrenin orta kısmında protoplazma sulu bir biçimdedir ve endoplazma adını alır. Hücrenin dış kısmında ise daha koyu ve cam görünümündedir ve ekzoplazma adını alır. Bu protoplazma tabakalarının belirli değişim yapması ile amip bir yerden bir yere gider ve beslenir.

Amibin yer değiştirmesi sırasında ekzoplazmanın hareket yönündeki belirli bir kısmı yumuşar ve dışarıya doğru bel verir. Sıvı endoplazma ve amip vücudunun geri kalan kısmı bu çıkıntıyı doldurmak için o yöne kayar. Bu işlemin sürekli olarak yenilenmesi ile amip yer değiştirmiş olur. Buna amip hareketi adı verilir. Amip, sürekli olarak her yöne bu çıkıntıları uzatır. Bu çıkıntılara yalancı ayaklar da denir. Sert bir zeminle karşılaşmadıkça yalancı ayaklar geri çekilerek bir başka yönde yeniden uzanırlar.

Amibin yalancı ayakları su içinde bir bakteri veya besin yerini tutacak bir madde ile karşılaşırsa onun çevresini sarar. Böylece besin endoplazma içine alınır. Burada sindirilir. Hücre içindeki artık maddeler veya fazla su, koful adı verilen hava boşlukları içinde toplanır. Bu boşluğun içinin dolması durumunda artık maddeler, yeniden hücrenin çeperinden suya atılır. Kanda bulunan akyuvarlar amiplerle birçok yönden benzerler. Kan içindeki zararlı bakteriler, amiplerin beslenmesine benzer bir şekilde akyuvarlar tarafından yutularak zararsız hale getirilir.

Amip yavaş yavaş büyür. Belirli bir büyüklüğe geldiğinde çoğalmaya hazırdır. Çoğalma işlemi oldukça basittir. Çekirdek ikiye bölünür. Daha sonra protoplazma her bir yarım çekirdeğin etrafını saracak şekilde ayrılır. Sonuç olarak birbirine benzer iki amip oluşur. Buna bölünerek çoğalma adı verilmektedir.

Amoeba proteus en çok bilinen amip türlerinden biridir ve zararsızdır. Ancak amipler genellikle zararlıdırlar ve çeşitli hastalıklara neden olurlar. Amiplerin bağırsaklara girmesi sonucunda dizanteri hastalığı ortaya çıkabilir.

En zararlı amip: En zararlı amip dizanteri amibidir (Entamobea histolytica). Dizanteri amibi bir asalaktır. Yani bir başka organizma ile birlikte veya onun içinde yaşar. Organizmanın dışına atıldığında çevresinde kist adı verilen koruyucu bir kabuk oluşturur. Bu kistin içinde çok yüksek sıcaklığa ve kötü koşullara bile dayanabilir. Bu şekildeki asalakları rüzgâr aracılığıyle sağa sola uçuşurlar. Bir yiyeceğin üstüne konar veya içme suyuna karışırlarsa yeniden insan vücuduna girme fırsatı elde ederler. Bu durumlarda amip kistten sıyrılarak yeniden yaşamaya başlar. Dizanteri amibi insanda dizanteriye neden olur. Kistli amiplerin 50 yıl gibi çok uzun bir süre yaşadığı ortaya çıkarılmıştır.

Yiyeceklerin hava içinde uçuşan bir tür asalaktan korunması çok önemlidir. Dizanteri çok rahatsızlık veren bir hastalıktır; mikrobu içme suyuna veya yiyecek dağıtım merkezlerine karıştığında süratle yayılma olanağı bulur.

Bazı amiplerin sürekli olarak kalın bir kabukları vardır. Bunlar daha çok deniz suyunda bulunur. Bunların kabukları kumludur. Bazı amip kabukları da okullarda kullanılan tebeşir yapımında kullanılır.

Etiketler: , , ,

Yorum yazın