Vladimir Propp Kimdir

Vladimir Propp Kimdir

Sovyet halkbilim uzmanı (Petersburg, [günümüzde Leningrad], 1895 – Leningrad, 1970).

Germen kökenli olan Vladimir Yakov-liyeviç Propp, Petersburg’da Slav Filolojisi Bölümü’nde okudu ve 1915’te Rus bilgini S.A. Vengerov’un (1855-1920) o dönemde büyük etki yaratan Puşkin konusundaki seminerini (aralarına Propp’un da katıldığı Rus biçimcilerinin çoğu bu seminere katılmışlardır) izledi. 1918’de öğrenimini tamamladıktan sonra ortaöğrenimde, ardından da yükseköğrenimde almanca, rusça ve Rus edebiyatı dersleri verdi. 1932’de öğretim üyesi olarak girdiği Leningrad Üniversitesi’nde 1938’de profesörlüğe yükseldi. Almanca, halkbilim, edebiyat konusunda dersler verdi; özellikle halkbilim ve etnoloji konularında çeşitli tartışmalara ve konferanslara katıldı, birçok tez ve çalışma yönetti.

Propp halkbilim dışında kalan bazı sorunlarla (sözgelimi, almancanın dilbilgisi) da ilgilendiyse, asıl çalışmalarını folklora yöneltti. Bu alanda da dört kitap yayımladı: Masalın Biçimbilimi (Morfologiya Skazki; 1. baskı 1928;
gözden geçirilmiş ikinci baskı 1969); Olağanüstü Masalların Tarihsel Kökenleri (1946); Rus Kahramanlık Destanı (1955); Rus Tarım Şenlikleri (1963).

MASALIN BİÇİMBİLİMİ

Propp’un bilim çevrelerinde adını duyuran çalışması, ilk biçimiyle 1928’de yayımladığı Masalın Biçimbilimi’dir. Propp, bu kitapta, olağanüstü Rus masallarım derlemiş olan AJN. Afanas-yev’in Rus Halk Masalları ‘ndaki yüz masalı biçimbilimsel (morfolojik) açıdan inceleyerek, bütün olağanüstü masalların kaynaklandığı temel yapıyı ortaya çıkarmış ve yaptığı incelemeyi yöntemsel açıdan bir çözümleme örnekçesi (model) olarak sunmuştur. Masalın Biçimbilimi, yayımlandığı sırada ülkesinde pek yankı uyandırmadı; ama yapıt 1958’de İngilizceye, 1965’te de fransızcaya çevrildikten sonra Batı ülkelerinde, halkbilim, etnoloji, vb. konulardaki uzmanları (sözgelimi, C.Levi-Strauss) olduğu kadar, çözümleme yöntemi sorunlarım irdeleyen dilbilimci ve göstergebilimcile-ri (sözgelimi, A.j. Greimas, R.Barthes C. Bremond, T.Todorov, vb.) de yakın dan etkiledi.
Türkçe çevirisi 1985’te yayımlanaı Masalın Biçimbilimi’nde Propp, bin lerce masala ortak olabilecek işlevse birimleri saptamak, buna dayanaral da masalm temelinde yatan yapıyı or taya çıkarmak amacındadır. Ona gö re masalların,görünürdeki çeşitliliği çokrenkliliği altında “değişmez” diy< adlandırılabilecek bir yapıları vardır Konu, kişiler, kişilerin özellikleri (ad lan, giysileri, vb.) masaldan masal; değişmekle birlikte temel yapı (eylemler) değişmez.

Propp, masalların bu değişmeyen ya pisim saptamaya girişmeden önce kendinden önce masal konusunda yapılmış incelemeleri değerlendirir, da ha doğrusu eleştirir; çünkü Propp’; göre bu çalışmalar, masalların içeriğini yöntemsiz bir biçimde ayrı ayr ele almışlar, masalları değişen kişilerine göre sınıflandırmışlardır. Propp, masalın tarihsel kökeninin kaynaklarının araştırılması için öncelikle masalın ne olduğunun belirlenmesi gerektiğini, yani yapısal özelliklerinin saptanmasının zorunlu olduğunu söyler.

Propp, Masalın Biçimbilimi’nde her masal için geçerli olan ve birbirini izleyen otuz bir işlev saptar: Uzaklaşma; yasaklama; yasağı çiğneme; soruşturma; bilgi toplama; aldatma; suça katılma; kötülük (eksiklik); aracılık (geçiş anı); karşıt eylemin başlangıcı; gidiş; bağışçının ilk işlevi; kahramanın tepkisi; büyülü nesnenin alınması; iki krallık arasında yolculuk (bir klavuz eşliğinde yolculuk); çatışma; özel işaret; zafer; giderme; geri dönüş; izleme; yardım; kimliğini gizleyerek gelme; asılsız savlar; güç iş; güç işi yerine getirme; tanıma; ortaya çıkarma; biçim değiştirme; cezalandırma; evlenme.
Propp, ikinci aşamada, masallardaki bu işlevlerin yedi eylem alanı (yedi kişinin eylem alanı) çevresinde dağılım gösterdiklerini belirler: Saldırgan; bağışçı; yardımcı; prenses; gönderen; kahraman; düzmece kahraman. Propp, işlevleri ve kişilerin eylem alanlarını belirledikten sonra, masalın iki tanımlamasını yapar: Birincisi işlevlerin dizilişine göre yapılan tanımlama; İkincisiyse masalın yedi ey: lem alanından oluşan bir taslağı izli diğini belirten tanımlamadır. Propp’un Masalın Biçimbilimi’nde o: taya koyduğu yöntem, sonradan geliı tirilerek, edebiyat eleştirilerinde, gö: tergebilimde, yapısal anlatı çözüml* melerinde yoğun bir biçimde kullanı mıştır.
Propp, Masalın Biçimbilimi ’nde geı pekleştirdiği eşsüremli yöntemsel ç? lışmayı; Olağanüstü Masallarm Ti rihsel Kökenleri’nde artsüremli çalı; mayla bütünlemiştir.

Etiketler: ,

Yorum yazın