Veraset Yasası Nedir

Veraset Yasası Nedir

Veraset Yasası, Avrupa’da tahta çıkış kurallarını düzenlemek amacıyla 18. ve 19. yüzyıllarda çıkarılan çeşitli yasalara verilen ortak ad.

Çocuğu olmayan III. William’in hastalanması üzerine, İngiliz Parlamentosu’nca 12 Haziran 1701’de kabul edilen Act of Seulement bu yasaların ilkidir. William’in baldızı olan ve onun ardından tahta geçmesi beklenen Anne de tek çocuğunu kaybettiğinden, taht üzerinde hak iddia eden sürgündeki Katolik II. James’in yandaşlarının yarattığı tehlike gittikçe büyüyordu. Bunun üzerine harekete geçen parlamento, söz konusu yasayla William ya da Anne’in yokluğu durumunda I. James’in torunu olan Hanno-ver elektör prensesi Sophia’nın ve onun “Protestan vârisleri”nin tahta çıkmasını güvence altına aldı. Böylece İngiltere tahtı, 1714’te Hanover hanedanına geçti. Yasa taht sorununu çözmenin yanı sıra bazı önemli anayasal hükümler de getiriyordu. Buna göre, gelecekteki bütün hükümdarlar İngiltere Kilisesi’nin Komünyon ayinine bağlı olacak, İngiliz olmayan bir hükümdar tahta çıkarsa İngiltere, kendine bağlı olmayan toprakları (yani Hannover’i) savunmak için savaşa girmekle yükümlü olmayacak, yargıçlar hükümdarın iradesi altında değil, kendi bağımsız iradeleriyle görev yapacak ve hükümdar soruşturma sonucu Avam Kamarası’nın verdiği bir ceza için af çıkaramayacaktı.

İlk biçimiyle yasa, dört madde daha içeriyordu. Bunların ilki Özel Danışma Kurulu’ nun (Privy Council) yetkili olduğu bütün anlaşmazlıkların bu kurula götürülmesini ve bütün kararnamelerin, ilgili organların öneri ve onayından sonra Özel Danışma Kuru-lu’nca imzalanmasını öngörüyordu. İkinci maddeyle saray görevlilerinin ve saraydan kendilerine gelir bağlanmış olan kişilerin Avam Kamarası’na girmesi engelleniyordu, Kabinenin giderek artan gücünü kısıtlamayı amaçlayan ilk madde sonradan kaldırıldı, İkincisi de 1706’da büyük ölçüde değiştirildi. Hükümdarın parlamentonun onayı olmaksızın İngiltere, İskoçya ya da İrlanda dışına çıkmasını yasaklayan üçüncü madde ise I. George döneminde kaldırıldı. Gene sonradan değiştirilen dördüncü madde, İngiliz ana babadan doğmuş olanlar dışında, Ingiltere, İskoçya, İrlanda krallıkları ya da bu krallıklara bağlı topraklar dışında doğmuş kişilerin. Birleşik Krallık vatandaşlığına geçmiş ya da oturma izni almış olsalar da. Özel Danışma Kurulu ya da parlamentonun meclislerinden birine girmesini engelliyordu. Ayrıca bu kişilerin sivil ya da askeri herhangi bir resmî göreve getirilemeyeceğini, miras ya da bağış yoluyla toprak ve mülk sahibi olamayacağını hükme bağlıyordu. 1870’te çıkarılan Uyrukluk Değiştirme Yasası’yla bu madde, Birleşik Krallık vatandaşlığına giren kişiler için geçersiz kılındı. Veraset Yasası olarak bilinen öteki önemli metinler Kutsal Roma-Germen imparatoru VI. Karl’ın, Habsburg topraklarının bölünmesini önlemek amacıyla 19 Nisan 1713’te, İspanya kralı VII. Fernando’nun da kadınların tahta çıkmasını önlemek amacıyla Sal Franklarının “Lex Salica”sını(*) temel alarak 29 Mart 1830’da çıkardığı Pragmatische Sanktion adlı yasalardır. Ayrıca bak. Fernando VII, Karl VI.

Yorum yazın