Tomáš Garrigue Masaryk

Tomáš Garrigue Masaryk , Çekoslovakyalı devlet adamı ve filozofu (Hodonin, Moravya 1850 – Prag 1937). Avusturya imparatorluk bölgelerinden birinde çalışan bir arabacının oğlu. Küçük yaşta Çekçe ve Almancayı öğrendi. Bir süre bir demirci ustasının yanında çalıştıktan sonra, öğretmen olmağa karar verdi. Viyana ve Leipzig üniversitelerine devam ederken, bir yandan da özçl dersler verdi. Leipzig’de Charlotte Garrigue adlı bir amerikalı öğrenciyle evlendi ve onun soyadını, kendine ikinci isim olarak benimsedi. 1881’de ilk önemli sosyoloji eseri olan Der Selbstmord als Soziale Massenerscheinung der Modernen Zivilisation (Çağdaş Medeniyetin Toplumsal Belirtisi: İntihar) adlı eserini yayımladı. 1882’de Prag’da yeni teşkilâtlanan Çek üniversitesine çağrıldı. Bu üniversitede felsefe profesörü oldu ve kendi alanında büyük i-sim yaptı. Aylık tenkit dergisi Athenaeum’u kurdu ve haftalık siyaset dergisi Ças’m (Zaman) yönetimini üstüne aldı. Az sonra bir liberal siyasî parti olan «Genç Çekoslo-vaklar»ın sözcüsü oldu. 1891’de Avusturya Reichstrat’ına seçildiyse de, iki yıl sonra
Çekoslovakya halkının siyasî eğitimine daha fazla vakit ayırabilmek için Reichsrat’-taki görevinden ayrıldı. 1893’te aylık dergi Nase Doba’yı (Bizim Devir) kurdu. 1898’-de, Marksizmin Felsefî ve Sosyolojik Temelleri adlı önemli bir eser daha yayımladı. «Gerçekçi parti» adiyle bilinen ilerici partinin teşkilâtlanmasında yardımcı oldu. Bu parti demokratik, federal bir Avusturya

– Macaristan taraflısıydı. 1907’de Masaryk, partinin adayı olarak parlamentoya seçildi. Çekoslovakya’nın bağımsız bir devlet olması düşüncesi bu sıralarda zihninde yer etmişti. Zagreb’de düzenlenen hükümdara karşı ayaklanma gösterilerinde Avusturya Macaristan’ın ikiyüzlülüğünü ortaya koydu. O sıralar Avusturya parlamentosu ü-yesi olan Masaryk, 1914’te Sırbistan’a karşı savaş ilân edilmesini önlemeye çalıştı. Tutuklanacağına dair haberler yayılınca, aralık ayında İtalya’ya gitmek bahanesiyle Prag’dan ayrıldı.

Birinci Dünya savaşında, Londra’da ordu karargâhı kuran Masaryk, kendisini Çekoslovakya davası için para toplamağa adadı. Eduard Beneş, Josef Durich ve Mi-lan Ştefanik ile birlikte, bağımsız bir Çekoslovakya hükümeti için Paris’te bir millî meclis teşkilâtlandırdı. Müttefik ordularının içinde çek askerî birlikleri meydana getirilmesine yardımcı oldu. 1917’de Rusya’ya giderek, oradaki harp esirlerinden çek alayı için asker topladı. Rusya İç savaşma müdahaleye karşıydı. Sonunda çek askerleri fransız ordusuyle savaşmaya gönderildi. Bu arada bolşevik kuvvetleriyle bir çarpışma oldu. Masaryk’in 1918’deki A. B.D. yolculuğu, çek amaçları için A.B.D.’-de sempati gösterisine yolaçtı. 1918 Darbesiyle, Çekoslovakya cumhuriyeti müttefik kuvvetlerince resmen tanındı. Yeni devlet ekim ayında Prag’da ilân edildi, Masaryk bu devletin ilk cumhurbaşkanı oldu. 1920

– 1927 ve 1934’te yeniden başkan seçildi. Hayatı boyunca kendini adadığı ilkeleri gerçekleştirmeğe başladı: toprak reformları yaptı, millî azınlıklar arasındaki aşırı görüşleri azalttı ve kiliseyle devleti uzlaştırmağa çalıştı. Dışişlerinde Milletler cemiyetini destekledi ve Locarno paktına katıldı. Aralık 1935’te yaş haddinden emekliye ayrılınca yerine Eduard Beneş geçti. Masaryk görüşlerini Svetova Revoluce. Za Valky a ve Valce, 1914-1918 (Bir Devletin Yapısı: Hatıralar ve Gözlemler, 1914-

1918) [1925] ve Başkan Masaryk’in Karel Çapek Tarafından Anlatılan Hikâyesi (1934) adlı kitaplarında ortaya koydu. En tanınan eserlerinden biri olan The Spirit Oj Rus sin (Rusya’nın özü), 1919 ve 1955 yıllarında İngilizce yayımladı, (m)

Yorum yazın