Theodore Roosevelt kimdir

Theodore Roosevelt , amerikalı devlet adamı (New York 1858-Oyster Bay 1919). Çok zengin olan ailesi XVII. yy.ın hollandalı kolonlarına kadar uzanır. New York Eyaleti Temsilciler meclisine Cumhuriyetçi partiden milletvekili (1882-1884) seçildi, ahlâkçı yönüyle dikkati çeken siyasî ve tarihî eserler kaleme aldı. Her şeye meraklı, faal ve reklamcılıkta çok usta olan Roosevelt, 1889’da Sivil Hizmet komisyonuna katıldı, bu görevdeyken iltimasçılıkla mücadele ederek kişiliğini ortaya koydu. 1895’te New York polis masasının yöneticiliğine getirildi. Mahan ve Burgess’-in etkisinde kalan ve senatör Lodge’un emperyalist grubuna bağlı olan Roosevelt A.B.D.’nin deniz üsleri elde etmesini ve Panama kanalını açmasını istiyordu. McKinley kabinesinde bahriye müsteşarı oldu (1897); savaş donanmasının yapımını hızlandırdı. ispanya savaşının başlangıcında istifa ederek ilk gönüllü süvari alayını (.Rough Riders) kurdu; bu alayla birlikte girdiği San Juan muharebesinde sivrildi, savaş sonunda (1898) Küba bağımsızlığını kazandı ve Roosevelt’in isteğine uygun olarak Porto Riko, Guam, Özellikle Filipinler ve ardından Hawaii adaları A.B.D.’ye ilhak edildi. Roosevelt 1898’de New York valisi seçildi, 1900’de istemediği halde cumhurbaşkanı yardımcılığına getirildi. McKin-ley’in trajik ölümü sırasında A.B.D. başkanı oldu (eylül 1901). İktidarı tam yetkiyle yürütmeğe kararlı yeni başkan, 1904’te büyük bir zafer kazanarak yeniden seçildi ve McKinley’den çok farklı bir siyaset izleyeceğine inanarak A.B.D. dış siyasetini bu amaca göre ayarladı. Filipinler statüsünün ortaya çıkardığı hukuk meselesini yoluna koyduktan sonra (1902) yeni bir Panama devleti kurmanın tam zamanı olduğuna karar verdi (1903). Böylece A.B.D. ileride açılacak olan kanalın kontrolünü sağlayacaktı. Roosevelt, kongreye gönderdiği başkanlık mesajında (aralık 1904), Monroe doktrinine bir «sonuç» ekledi: buna göre A.B.D. Batı yarımküresinde düzeni sağlama hakkına sahip oluyordu. Alman donanmasını Venezuela’dan uzaklaştıran (1902) Roosevelt, Kanada ile Alaska arasındaki sınırı A.B.D. yararına belirledi (1903). Mâliyeyi denetlemek amacıyle Dominik cumhuriyetine (1905), sonra da Küba’ya (1906) müdahale etti. Başkan, Eski Dünya meseleleriyle de ilgilenerek A.B.D. dış siyasetine yenilik getirdi: Rusya ve Japonya a-rasmda arabuluculuk (1905), Algeciras konferansına (1906) ve La Haye’deki barış konferansına (1907) faal bir şekilde katılma; amerikan savaş filosunun Japonya’nın ileride Pasifik’te bir saldırıya geçmesini önlemek amacıyle cesaretini kırmak üzere Asya kıtası çevresinde geziye çıkması (1907-1908). Theodore Roosevelt’in çağdaşlarına devrimci gibi görünen iç siyaseti kamuoyunu sarsmayı amaçlıyordu. Tabiî zenginliklerin küçük bir azınlığın yararına harcanmasına karşı mücadele açtı (hâzineye ait toprakların satışını düzenleme, bir sulama fonunun, Arizona’da Roosevelt Dam’m kurulması, ormanların korunması v.b.); ayrıca sosyal çatışmalara da (antrasit maden işçilerinin grevi, 1902) müdahale etti. 1890’da Holding’lere karşı çıkarılan Sherman acf’ten sonra, birkaç nutuk vererek tekellerini kötüye kullanan suçlular hakkında kovuşturma açtırttı; kuzeydoğudaki üç büyük demiryolu kumpanya sının hisse senetlerini tekelinde bulunduran Northern Securities co. mahkûm edilerek dağıtıldı (1903-1904); on dokuz hukuk ve yirmi beş ceza davası önemli bir sonuca bağlanamadı. Taft’ı başkanlığa seçtiren (kasım 1908) Roosevelt, Afrika ve Avrupa’da bir yıl süren bir geziye çıktı (1909-1910). A.B.D.’ye dönünce, Taft’ın tutuculuğunu tenkit etti ve Federal hükümet yetkilerinin arttırılmasını ileri sürdü; senatör La Fol-lette’in kurduğu ilerici grubun başına geçerek (1911), insiyatifi halka vermek, referandum ve yüksek mahkeme kararlarının değiştirilmesini istemekle Cumhuriyetçi partinin bölünmesine yol açtı, ilericilerin başkan adayı olan Roosevelt (kasım 1912), cumhuriyetçi Taft’ı yendiyse de demokrat Wilson’a yenildi. Bu kesin yenilgiyi güçlükle kabullenerek Brezilya’ya bir keşif gezisine çıktı (1913-1914); sonra, Birinci Dünya savaşı başlar başlamaz, Almanya’ya karşı kampanya açtı; A.B.D.’nin savaşa girişi sırasında bir gönüllü tümeni kurmayı teklif etti, fakat Başkan Wilson’un reddetmesi üzerine (1917) siyasetten çekildi. (1906 Nobel Barış ödülü.) [L]

Yorum yazın