Taberi Kimdir

Taberi Kimdir

Taberi, tam adı ebu cafer muhammed bin cerîr et-taberİ (d. y. 839, Amul, Taberis-tan – ö. 923, Bağdat), erken dönem İslam tarihi ve tefsir alanlarında çok kapsamlı yapıtlar vermiş İslam bilgini. İslam dünyasında Sünniliğin yerleşmesine önemli katkıda bulunmuştur. Önceki din bilginlerinden aktardığı çok geniş bir tefsir ve tarih bilgisi birikimini özetleyerek İslam bilimlerine sağlam bir temel kazandırmıştır.

Irak, Suriye ve Mısır’da dönemin başlıca bilim merkezlerinde öğrenim gördü; buralarda çok sayıda din bilgininden ve kütüphaneden, sonraki çalışmalannda kullanacağı sözlü ve yazılı malzemeleri derledi. Çok varlıklı olduğu için, ömrünün sonuna değin Abbasi başkenti Bağdat’ta yalnızc^ araştırmalarıyla uğraşma olanağı buldu. Dönemin belirgin özellikleri siyasal kargaşa, toplumsal bunalım, fıkıh ve kelam okulları arasındaki çatışmalardı. Çeşitli nedenlerden ve koşullardan kaynaklanan yaygın hoşnutsuzluk başkentte ayaklanmalara yol açıyordu. Ortaçağ İslam dünyasındaki toplumsal ve ekonomik kökenli tüm hareketler gibi bu ayaklanmalar da Sünnilik karşıtı dinsel bir anlatımla meşruluk kazanmaya çalışıyordu. Taberi bu muhalefet hareketlerinin aşırı tutumlarını reddederken, Bağdat’ta egemen olan Sünni fıkıh mezhebi Hanbelilikten de uzak durdu. Kendisi ayrı bir Sünni fıkıh mezhebi kurduysa da, bu mezhep Taberi’ nin ölümünden sonra fazla yaşamadı. Taberi’nin ilk çalışması, kısaca et-Tefsir adıyla bilinen Camiii’l-Beyan an Tevili’l-Kuranâu (1903-12, 30 cilt). Kısaca Tarih-i Taberi olarak anılan Kitabul-Ahbari’r-Rü-sul ve’l-Miılûk (1876-1901, 13 cilt, yay. de Goeje) adlı genel tarihini Samani hükümdarı Mansur bin Nuh kısalttırarak Farsçaya çevirtmiştir (y. 963). Yapıt bu çeviri temel alınarak Türkçede Taberi-i Kebir Tercümesi (1844, 5 cilt) ve Milletler ve Hükümdarlar Tarihi (1954-58, 4 cilt) adlarıyla basılmıştır.

Taberi’nin Kuran’ı yorumladığı ilk yapıtında izlediği yöntem, Kuran’ı sözcük sözcük izleyerek konuyla ilgili hadisleri bunların yanına koymaktır. Peygamberler ve hükümdarlar tarihini konu alan kitabıysa dünyanın yaratılışı öyküsüyle başlar ve ilk peygamberlerin yaşamöyküleriyle sürer. Hz. Muhammed dönemi için Taberi, 8. yüzyılda yaşamış Medineli araştırmacıların çalışmalarını temel almıştır.

Yorum yazın