Sokullu Mehmed Paşa Kimdir

Sokullu Mehmed Paşa kimdir , Sokullu Mehmed Paşa hayatı hakkında bilgiler.

Sokullu Mehmed PaşaSOKULLU MEHMED PAŞA, türk devlet adamı (Sokol, Bosna 1505 – İstanbul 1579). Bosna’nın Şahinoğulları ailesindendir. müslüman olmadan önceki adı Bayo idi. Çocukluğunda rahip olan dayısının yanında bir süre kilisede çalıştı. Kanunî Süleyman’ın ilk zamanlarında devşirme memurlarından Yeşilce Mehmed Bey tarafından beğenilerek Edirne sarayına getirildi; Mehmed adını aldı. Bir süre Edirne sarayında eğitim gördükten sonra, İstanbul’a getirilerek Enderun’a alındı. Hazine odasında ve Has-odada çalıştı. Sonra rikâbdar, çuhadar, silâhtar ve büyük kapıcıbaşı olarak görev aldı. Barbaros Hayreddin Paşanın ölümü üzerine sancakbeyliği payesiyle kaptanıder-ya oldu. İran seferinde Semiz Ali Paşanın Mısır beylerbeyliğine tayini üzerine Rumeli beylerbeyliğine getirildi (1549). Bu görevde bulunduğu sırada Avusturya ile OsmanlI devleti arasındaki barış bozuldu. 1551’de Sokullu Mehmed Paşa, Erdel seferiyle görevlendirildi. Semendire sancakbeyi Rüstem Bey, Niğbolu sancakbeyi Mehmed Bey ile bir kısım kırım kuvvetleri,

Eflak ve Boğdan voyvodalarının gönderdikleri birlikler, Sokullu’nun emrine verildi. Yardımcı olarak da 2 000 kişilik bir yeniçeri kuvveti gönderildi. Sokullu Mehmed Paşa ordugâhını Slankamen’de kurdu. Mi-haloğlu Ali Beyin akıncıları ve Budin beylerbeyi Hadım Ali Paşanın askerleri de burada orduya katıldı. Sokullu Mehmed Paşa 80 000 kişilik osmanlı ordusuyle, 7 eylül 1551’de Slankamen’den hareket ederek Tis-za ırmağını geçti ve Erdel’e girdi. Bu sefer sırasında 12 kale OsmanlIların eline geçti. Tamışvar kalesinin kuşatması sırasında kış geldiği için ordu Belgrad’a çekildi Ertesi yıl, Erdel seferiyle ikinci vezir Kara Ahmed Paşa görevlendirildi. Sokullu da Rumeli beylerbeyliği kuvvetleriyle onun emrine verildi. 1552 Temmuzunda Tamışvar’-m ele geçirilmesinden sonra, Serdar Ahmed Paşa ile birlikte bazı kalelerin alınmasında yararlık gösterdi. Kuzey Macaristan’ın ö nemli bir kalesi olan Eğri’nin kuşatılma srnda bulundu. Sokullu, bu kuşatmada 35 gün büyük çaba harcadı. Fakat, kış yak taştığından ordusuyle Belgrad’a çekilmek zorunda kaldı. 1552’de tran savaşı (Nahçi-van seferi) başlayacağı sırada, padişah Se~ kullu’ya Rumeli askeriyle birlikte Tokat ta kışlamasını emretti. Nahçivan seferinin sonunda, padişahın Amasya’ya geldiği sırada üçüncü vezir olarak Divanı Hümayuna alındı ve Kanunî’nin en çok güvendiği devlet adamlarından biri oldu. Dobruca yöresinde ayaklanan Düzmece Mustafa’nın üzerine gönderildi (1555). Sokullu bu iş i-çin Edirne’de karargâh kurduğu sırada Niğbolu sancakbeyi, Düzmece Mustafa’yı yakalayarak Sokullu’ya teslim etti. Sokullu Mehmed Paşa üçüncü vezirliği sırasında şehzade Bayezid ve Selim arasındaki mücadeleye karıştı. 29 Mayıs 1559’da Konya ovasında iki kardeş arasındaki savaşı Selim’in kazanmasında Sokullu’ııun büyük payı oldu. Rüstem Paşanın 10 temmuz 1561’-de ölümü üzerine, sadrazam olan Semiz AJi Paşann yerine ikinci vezirliğe getirildi. Dört yıl bu görevde bulundu. Semiz Ali Paşanın ölümünden sonra sadrazam oldu (1565). Sokullu Mehmed Paşa, 1566 yılı başında, Avusturya imparatoru Maximilien tarafından gönderilen elçinin birikmiş vergileri getirmemesi ve anlaşmazlık konusu olan Erdel meselesi hakkında olumlu bir cevap vermemesi üzerine, Avusturya’ya savaş açılmasını sağladı. 1 Mayıs 1566’da İstanbul’dan yürüyüşe geçen ordunun başında ihtiyarlamış ve hasta olan Kanunî olmakla birlikte seferi baştan sona kadar padişah adına Sokullu yönetti. Zrinyi Mik-loş tarafından savunulan Sigetvar kalesinin kuşatılmasında, sadrazam büyük çaba gösterdi. Kalenin alınmasından bir gün önce padişah öldü. Sokullu, padişahın ölümünü bir hafta saklamak zorunda kaldı; bu arada Kütahya’da bulunan şehzade Selim II’-ye mektup göndererek Belgrad’a gelmesini bildirdi. Sokullu, padişahın ölümünü Belgrad’a dört konak kala Kanunî’nin otağının çevresinde Kur’an okutarak açıkladı. Disiplini bozulan askeri yatıştırdı. Belgrad’a gelen Selim II’nin cülus bahşişinden kaçınması üzerine asker arasında yeni karışık lıklar çıktı. Sokullu^ padişahın askerin isteğini yerine getirmesini sağlayarak olayları bastırdı Selim II Sokullu’yu sadaret ma kamında bıraktı Bu sıralarda meydana gelesi Yemen ve Basra isyanlarım bastırdı. Avusturya elçileriyle 7 ay süren görüşmeler sonunda bu ülkeyle bir barış antlaşması imza landı Sokullu, Osmanlı devletinin komşula rıyle iyi ilişkiler kurduktan sonra, Asya’daki müslüman devletleriyle olan ilişkilerine eğildi. XVI. yy.da Osmanlı imparatorluğu Hint denizi hâkimiyeti konusunda Portekiz ile mücadele ediyordu. Sumatra’daki müslüman Ace hükümdarı Sultan Alâaddin, Porte kizülerin saldırıları karşısında Kanunî Süleyman’dan yardım istemişti. Sokullu, Kurt oğlu .Hızır Bey kumandasında Sumatra’ya yardımcı kuvvetler gönderdi. Sokullu, İslâm devletleriyle olduğu gibi Asya’daki türk devletleriyle de ilişkiler kurmak istedi. Bu devletlerle Osmanlı devleti arasında en kısa yol olan Don ve Volga ırmakları arasında bir kanal açmayı ve bu kanalla Hazar denizini Karadeniz’e bağlamayı düşündü. Kefe sancakbeyi Kasım Bey, bu kanalı açmakla görevlendirildi. Kanal inşaatı, Rusların saldırısı ve Kırım hanının bu işte gerekli çabayı göstermemesi yüzün den sonuçlandırılmadı. 1570’te Kıbrıs meselesi ortaya çıkınca Sokullu, Venedik ile barışın bozulmaması için, bu sefere önce taraftar olmadı. Avrupa devletlerinin Os manii devleti aleyhine birleşmesinden çe kindi. Sokullu’nun karşı çıkmasına rağmer. Piyale Paşa, Lala Mustafa Paşa gibi vezirlerin ve Nakşa dukası Joseph Nassi’nin teşvikiyle Selim II, Kıbrıs’ın alınmasına karar verdi. Ebussuud Efendinin fetvasıyle açılan seferin başarılı olması için Sokullu da çalıştı. Kıbrıs adası ele geçirildi ve bir eyalet haline getirildi Sokullu, Kıbrıs’ın alınmasından sonra Venedik ile hemen barış yapmak i-çin çalıştı. Avrupa hıristiyan devletlerinin, Osmanlı devletine karşı birleşmelerini önlemek için Fransa kralı Charles IX’a mek tup göndererek eski dostluğun devamını istedi. Sokullu’nun çabasına rağmen papanın önderliğiyle Papalık, İspanya ve Venedik, Osmanlı devletine karşı bir kutsal birlik meydana getirdiler; 1571 sonbaharında İnebahtı’da (Lepanto veya Naupaktos) osmanlı donanması birleşik hıristiyan do nanması tarafından yenildi. Sokullu, yeni donanmanın yapımına büyük önem verdi. Sokullu’nun Venedik balyosuna söylediği «Biz sizden Kıbrıs’ı alarak kolunuzu kestik, siz bizim donanmamızı yenerek sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilen kol yerine gelmez, tıraş edilen sakal ise daha gür çıkar» sözü ünlüdür. Kış mevsimi içinde yoğun bir çalışma ile yeni bir donanma kuruldu. AvrupalIlar yeni osmanlı donan masının karşısına çıkamadılar. Venedik. Ispanya’dan yardım göremeyeceğini anladı, fransız elçisinin aracılığıyle barışı kabul etti ( mart 1573). Piyale Paşa ve Kılıç Ali Paşanın emrindeki donanma Ispanyol-lara ait yerleri tahrip etti. Tunus ve Halk-ülvad kalesi alındı (1574). Bu sırada Selim

II öldü; yerine Manisa’da bulunan Şehzade Murad padişah oldu (1574). Sokullu Mehmed Paşa, Murad III devrinde de sadrazamlıkta kaldı. Güvendiği adamların! ve akrabalarını önemli mevkilere getirdi, Murad IIl’ün tahta geçmesinden bir süre sonra Iran şahı Tahmasp uzun süren bir saltanat devrinden sonra öldü. Tahmasp’ m ölümü İran’da karışıklıklar çıkmasına sebep oldu. Bu karışıklıklar sırasında Van beylerbeyi Köse Hüsrev Paşa İran’a savaş açılmasını teklif etti. İstanbul’daki savaş taraftarları da padişahı, savaş açılması konusunda etkilediler. Sokullu, Padişaha 1-ran’a açılacak seferin sakıncalarını anlattı Kanunî devrindeki seferde çok sıkıntılar çekildiğini söyledi; fakat etkili olamadı. Sefere karar verildi. Lala Mustafa Paşa serdarlığa getirildi. Bu sırada Lehistan tahtı yine boş kaldı. Rus çan ve Avusturya imparatoru, Lehistan tahtını ele geçirmek için faaliyete geçtiler. Sokullu, Erdel voyvodası Bathory’nin Lehistan tahtına geçmesini sağladı. Bathory, Osmanlı devletini koruyucu olarak tanıdı. Aynı zamanda Kırım hanına vergi vermeğe devam edeceğini bildirdi. Sokullu, İngiltere ile bir ticaret anlaşması imzaladı. İspanya, bir elçi göndererek barış istedi; ancak bu ülkeyle barış. Sokullu’nun ölümünden sonra gerçekleşti, Sokullu’nun son önemli işlerinden biri de Fas sultanlığındaki saltanat kavga sına karışması oldu, İdrisî hanedanından Abdülmelik tarafını tutan Osmanlı devlet” Trablusgarp beylerbeyi Ramazan Paşaya Abdülmelik’e yardıma yolladı Abdülmelik Ramazan Paşa ile birleşerek rakibi Muham med Mustansiri ve ona yardım için geler. Portekiz kuvvetlerini Vadiüsseyl’de yenilgi ye uğrattı (1578), Bu başarılarına rağmen Sokullu’nun nüfuzu sarsılmağa başladı; o na karşı olanlar kuvvetlendi. Yakın adamlarından Feridun Bey azledildi. Kethüdası ve güvendiği öteki kimseler görevlerinden alındı. Sokullu. bir ikindi divanında derviş kıyafetinde bir adam tarafından saldırıya uğrayarak öldürüldü (12 ekim 1579). Soku! lu’nun İstanbul’da Kadırga ve Azapkapısı’-nda yaptırdığı iki cami ve imparatorluğun başka yerlerinde birçok hayratı vardır.

Yorum yazın