Sergey Ayzenştayn Hayatı ve Filmleri

Sergey Ayzenştayn Hayatı ve Filmleri Hakkında Bilgiler

Sergey Ayzenştayn Hayatı ve FilmleriSovyet film yönetmeni (Riga, 1898- Moskova, 1948).
1914—1917 yılları arasında mimarlık öğrenimi gören Sergey Mihayloviç Ayzenştayn, 1918’de Kızıl Ordu’ ya girerek propaganda bölümünde afişçi olarak çalıştı. 1920’de Moskova’ya yerleşti ve japonca öğrenmeye başladı. İki yıl süreyle etkinliklerinin büyük bölümünü tiyatroya ayırdı: ilk uzun metrajlı filmi Grev’i (Staçka) 1924’te gerçekleştirdi. 21 Aralık 1925’te, dünya sinemasının başyapıtlarından biri olan Potemkin Zırhlısı (Bronenosets Potyomkin) gösterime girdi. Sovyet devriminin onuncu yıldönümü için Ekim’i(Oktiabr) ve partinin kırsal kesimdeki etkinliğinin lirik bir anlatımı olan Genel Hat’ı (Generalnaya Linya) çevirdi. Sonra Avrupa’yı ve A.B.D’ ni dolaşıp, 1931’de Meksika’da bir film çevirmeye başladı; ama Meksika Yaşasın Diye! (Que viva Mexico!) adlı bu filmin çekimi 1932’de yapımcıyla aralarında çıkan bir anlaşmazlık yüzünden yarıda kaldı ve Ayzenştayn, Sovyetler Birliği’ne döndü.
Uzun bir suskunluk ve siyasal açıdan gözden düşme döneminden sonra kendisine Lenin nişanını kazandıran Aleksandr Nevski’yi çeviren (1938), 1941’de stüdyolarım Orta Asya’daki Alma Ata’ya taşıyan Ayzenştayn, orada üç yıl süreyle Müthiş İvan “m‘(İvan Grozni) çekimiyle uğraştı. Bu filmin ikinci bölümü yasaklandı (1946) ve Ayzenştayn üçüncü bölüme başlayamadan, bir kalp krizi sonucu öldü.

“ATRAKSİYONLAR MONTAJI”

Ayzenştayn dünyanın her yanında Potemkin Zırhlısı’nın yönetmeni olarak ün yapmıştır. Destansı bir yaratma gücü ile biçimsel güzelliğin kaynaştığı bu film aslında, Ayzenştayn’ın. “atraksiyonlar montajı”na (Bkz. SİNEMA) dayanan sinema sanatının en belirgin örneği değildir: buna karşılık. Ekim ve Genel Hat filmleri .yönetmen ve kuramcının estetik görüşlerini daha iyi yansıtır. Sert, lirik ama bütünüyle düşünsel olan kendi sinema sanatını “yumruk sineması” terimiyle tanımlayan Ayzenştayn, japon kabuki tiyatrosunda görülen oyuncuların oyunlarını üsluplaştırmanın ve onlardan yararlanmanın özelliklerini araştırmış ve elde ettiği bilgileri Müthiş İvan’da uygulamıştır. Bu filmde aynı zamanda, bir kişiyi temsil eden her insan yüzü, bir plastik değerdir ve perdeye anlam yüklü bir simge olarak yansır.
Şiirsel eğretilemeyle eşdeğerli tutabileceğimiz “atraksiyonlar montajı”, anlatının sürekliliğine değil içeriğine bağlı olan ve bir araya getirilen çekimlerin birbirini izlemesinden oluşur.
Bunun en yalın örneği Grev’de görülür; söz konusu filmde,işçilerin öldürülmesini gösteren çekimlerin hemen arkasından, mezbahada boğazlanan hayvan görüntüleri gelir. Öte yandan, Ayzenştayn’nın yaptığı montaj .yalnızca birbirini izleyen görüntülerin sarsıcılığıyla (yatay) değil, görüntünün içinde aynı anda birlikte bulunan birçok değişik oyun ve konu arasındaki geçişin sarsıcılığıyla (dikey) oluşur. Görüntüde bir iç hareketlilik arayışının doruğa ulaştığı Aleksandr Nevski’de, görüntüler arasındaki çatışmaya Prokofyev’ in müziği ile görüntüler arasındaki bağıntılar da eklenir.

Sergey Ayzenştayn Filmleri
Glumov’un Günlüğü (kısa metrajı 1923); Grev (Staçka, 1924); Potemkin Zırhlısı (Bronenosets Potyomkin,’ 1925; bu film, 1958’de sinema tarihçileri ve eleştirmenleri tarafından “gelmiş geçmiş en iyi film” seçilmiştir); Ekim (Oktiabr, 1927); Genel Hat (Generalnaya Linya, 1929); Meksika Yaşasın Diye! (Que viva Mexico, 1931; çekimi yanda kalan bu filmin negatifleri Ayzenştayn’ın elinden alınmış ve onun izni olmadan birçok film yapılmıştır: Don Hayes’in Thunder over Mexico’su [Meksika’da Gök Gürültüsü, 1933 ] ve Death Day’i [Ölüm Günü, 1934]; Marie Seton’un Que viva Mexico’su (Meksika Yaşasın Diye!]; Kruse’ün Mexican Symphony’s! [Meksika Senfonisi, 1941] ve Eisenstein’s Mexican Projet [Ayzenştayn’m Meksika Tasansı ] ; Bejin Çayın [1935-1937, bitmemiştir]); Aleksandr Nevski (1938); Korkunç İvan (İvan Grozni; bu film Uç bölümden oluşur: İvan Grozni [1943—1944]; Boyarların Komplosu [1945, bir bölümü renkli]; İvan’m Savaşlan [kesim aşamasında kalmıştır]).

Yorum yazın