Şah Rıza Pehlevi Kimdir

Şah Rıza Pehlevi Kimdir

İran şahı (Savad Küh / Mazenderan 1878 – Johannesburg / Güney Afrika 1944) Asker bir babanın oğluydu 23 yaşında bir Kazak tugayına katıldı, kısa zamanda yükselerek tugayın komutanlığını üstlendi. 21 Şubat 1921’de tugayı ile Tahran’ı basarak, Ahmet Şah Hükümeti’ni devirdi ve yeni kurulan hükümette savunma bakanlığına getirildi. Kısa zamanda orduyu denetim altına aldıktan ve Başbakan Tobatobai’yi etkisiz bir konuma ittikten sonra, 1923’te başbakanlık görevini üstlendi, 1925’te meclisçe şah ilan edildi. Ülkenin tek yöneticisi olduktan sonra o dönemde yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ndeki uygulamaların da etkisiyle bir dizi reform uygulamaya koydu. 1928’de kapitülasyonları ve yabancı devletlerin yurttaşlarına tanınan ayrıcalıkları kaldırdı. Ülke içinde ayrı birer devlet görünümünde olan kabilelerle savaşarak onları silahsızlandırdı. Kara ve demiryolları yapımını hızlandırdı. Hukuk sisteminde değişiklik yaparak Fransız hukuk sistemini kabul etti, din adamlarının etkilerini azaltmaya çalıştı. Eğitime önem verdi; ilk ve orta öğrenim kurumlarının yanında Tahran Üniversitesi’ni kurdurdu. Atatürk devrimlerinden etkilenerek, bunları örnek aldı, 1934’te yapılan yenilikleri görmek amacıyla Türkiye’ye geldi. İkinci Dünya Savaşı sırasında tarafsızlığını ilan etmekle birlikte Almanya yanlısı bir siyaset izlemesi Müttefiklerin tepkisine yol açtı. Müttefiklerin SSCB’ye gönderdikleri yardımın İran’dan geçmesine izin vermemesi üzerine, Ağustos 1941 ‘de SSCB kuzeyden, İngiltere ise güneyden İran topraklarına girerek onu tahttan çekilmeye zorladılar. Bir süre direndiyse de Eylül 1941’de tahtını oğlu Muhammet Rıza Pehlevi’ye bırakarak ülkeden uzaklaşmak zorunda kaldı. Önce Moritus Adaların’na, sonra da Güney Afrika Cumhuriyeti’ne gitti ve burada öldü.

Yorum yazın