Şah Pehlevi Kimdir

Şah Pehlevi Kimdir

Şah Pehlevi Kimdirİran şahı (Tahran, 1919-Kahire, 1980).Rıza Şah Pehlevi’nin en büyük oğlu olan Muhammed Rıza Şah Pehlevi, öğrenimini İsviçre’nin Lozan kentinde özel bir okulda tamamlayıp ülkesine döndükten sonra iki yıl Tahran Askeri Akademisinde okudu. İlk evliliğini 1939’da Mısır kralı Faruk’un kızkardeşi prenses Fevziye ile yapan Pehlevi, İran’ın bir yandan Ruslar, öbür yandan da İngilizler tarafından işgal edildiği bir sırada, güç koşullarda babası Rıza Şah’ın yerine tahta geçti (1941), S.S.C.B. ve İngiltere’yle anlaşma imzaladı (1942). Bu anlaşmaya göre, İkinci Dünya savaşında müttefiklerin yanında yer alan İran’ın savaş sonrasında iktisadı bozuldu. Şah,bu sorunu çözümlemek için A.B.D’ne başvurdu. Bunun üstüne Ekim 1947’de imzalanan bir anlaşmaya göre, İran, A.B.D’nden önemli bir askeri yardım ve kredi sağladı. 1948’de ilk karısından ayrıldı ve ikinci evliliğini, 1951’de Süreyya İsfendiyari ile yaptı. Şubat 1953’te, 1951 Nisanında atadığı başbakan Musaddık ile anlaşmazlığa düştü. Sonuçta, bütün güçleri elinde tutan Muhammed Rıza Pehlevi, Musaddık’ı tutuklattı (Ağustos 1953). Musad-dık’m görevden uzaklaştırılmasından sonra ülkede sıkı bir tutuklama kampanyası başlattı, 1956’da A.B.D’nin desteğiyle gizli haberalma örgütü SAVAK’ı kurdu.
İkinci karısı Süreyya’dan da, kendisine vâris verememesi yüzünden ayrılan Muhammed Rıza Pehlevi, 1959’d kendine istediği vârisleri verecek ola Farah Diba ile evlendi. Daha sonra iç siyasette daha ulusçu ve reformist bir anlayışa doğru yönelen şah 1963’ten (referandum) sonra, toplun sal ve iktisadi bir gelişme siyasetin girişti (“Ak Devrim”). Dışardaysa İran’ın S.S.C.B., daha sonra da Çin ili yakınlaşmasıyla hem uluslararası iliş kilerde değişim, hem de ülkesini yarsızlaştırma isteğini ortaya koydu 1967’de taç giyerek, veliaht şahit İran hükümdarlarına verilen, şehin şah unvanım kazandı. 1975’te iki partili rejime son vererek, ülkenin tek siyasi partisi Ulusal Diriliş Partisin (Rantakhiz) kurdu. SAVAK’ın yardı mıyla sürdürdüğü baskı siyasetim karşı muhalefet grupları 1977 sonla rina doğru gitgide güç kazandı. Şuba 1978’de Tebriz’de olaylar başgösterdi. İslam devriminin başarıya ulaşması sonucunda 16 Ocak 1979’da ülke sinden ayrıldı ve gizlice gittiği Mısır da, sürgündeyken, kansere yakalandı ve Mart 1980’de Kahire’de, tedavi edildiği hastanede öldü.

Yorum yazın