Rudeki Ebu Abdullah

Rudeki Ebu Abdullah (Cafer ibni Muhammed), İran şairi (Semerkand, Rudek ?-ay.y. 940). Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Eserlerinin incelenmesinden çağının öğrenim geleneğine uyarak İslâm ilimlerini, arap ve kendinden önceki İran edebiyatını öğrendiği, Kur’an üstünde çalışmalar yaptığı, felsefe ve mantık konularıyle ilgilendiği anlaşılıyor. Bazı kaynaklar, musiki üstünde çalıştığını, Kur’an’ı ezberlediğini bildirir. Rudekî, kısa zamanda çağında geniş ün kazandı. Samanî hükümdarı Nasr bin Ah-med’in ilgisini çekti, saraya alındı. Hükümdardan yardım ve yakınlık gördü. Bir süre Nasr bin Ahmed’in resmî mektupçuluğu görevinde bulundu. Onunla Badgis ve Herat illerini gezdi. Samanî veziri Ebül Fazl Belamî’nin özel toplantılarına katıldı, onun yakınlarından biri oldu. Ancak, vezir Belamî’nin görevine son verilmesi üzerine Rudekî de saraydan uzaklaştırıldı (937). Semer-kand’a döndü. Rudekî, İran edebiyatında

gazel, kaside ve rübai türünün kurucusu sayılır, özellikle gazel alanında başarılı örnekler verdi. Kendinden sonra gelen birçok İran şairini etkiledi. Farsçamn şiir dili olarak gelişmesinde geniş ölçüde katkısı oldu. Dili akıcı, kelime hâzinesi zengindir. Yakınlık kurduğu devlet büyüklerine, hükümdarlara sunduğu kasidelerinin nesib bölümünde geniş tasvirler, tenldi ve coşk\m bir anlatım görülür. Gazellerinde tasavvuf ve felsefe konuları önemli bir yer tutar. Bazı gazellerinde anlam, şiirin bütününe hâkim olur. Rudekî’nin 1 300 000 beyit yazdığı söylenir. Kaside, gazel ve rubailerinin toplandığı Divan’mdan başka dokuz kadar mesnevisi vardır. Kelile ve Dimne, Sindbad-name gibi eserleri eski farsça mensur tercümelerine dayanarak yeniden nazma çevirdi. Eserleri üstünde doğu ve batı bilginleri tarafından yapılan birçok inceleme vardır. (M)

Yorum yazın