NGO DİNH DİEM

NGO DİNH DİEM, vietnamlı siyaset adamı (Kuang Binh 1901-Saygon 1963). Katolikti; 1933’te içişleri bakanı oldu; Fransa ile anlaşamadığı için istifa etti. Fakat ardından Japonlara ve Vietminh’e karşı çıktı, hapsedildi (1945). 1950-1953 Arasmda Avrupa’da, sonra Amerika’da yaşadı. Ülkesi bağımsızlığa kavuşunca, Güney Vietnam’da prens Buu-Lok’un yerine başbakanlığa getirildi (haziran 1945); Cenevre antlaşmasından (temmuz) sonra, kuzey Vietnam göçmenlerinin yerleştirilmesi işlerini düzenledi; tarikatların muhalefetine karşı, sırtını kardeşi Ngo Dinh Nu’nun (veya Nhu) millî koalisyon akımına dayadı. 1955’te Bao Dai’nin bir referandum sonucunda uzaklaştırılması üzerine, devlet başkanlığına getirildi; ilk işi cumhuriyet ilân etmek oldu (ekim). Fransa’dan uzaklaşarak, birliklerin çekilmesini istedi (nisan 1956) ve Amerika’dan yardım sağladı. 26 Ekim 1956 Anayasa oylaması, onu Güney Vietnam devlet başkanlığı ve başbakanlığına getirdi. Bir parlamentonun kurulmasını sağladı (ağustos 1959) ve 9 nisan 1961’de yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Kuzeyden göçeden kato-liklere dayanan Ngo Dinh Diem, Güney Vietnam’ı ailece yönetmeğe koyuldu. Erkek kardeşlerinden biri Ngo Dinh Nhu (öl. Saygon 1964), polis şefiydi ve karısı birçok kadın teşkilâtının başındaydı, öteki kardeşi, 1964’te Saygon’da kurşuna dizilen Ngo Dinh Can, siyasî danışman sıfatıyle Merkezî Vietnam’da, astığı astık – kestiği kestik anlayışında valilik yapıyordu. Hue başpiskoposu Ngo Dinh Thuc ise, katolik-leri «aile»ye boyun eğdirmekle görevliydi. Batı ile ilişkileri de, Londra büyükelçisi olan en küçük kardeşi Ngo Dinh Luyen ile, madam Ngo Dinh Nhu’nun babası Va-şington büyükelçisi Tran Van Chuong tarafından yürütülüyordu. Aralık 1960’ta kurulan ve etkisi ülkeyi gitgide kaplayan Millî Kurtuluş cephesinin muhalefetinden başka, «Ngo klanı» ayrı ayrı, milliyetçilerin ve askerlerin muhalefetine de karşı koymak zorunda kaldı (11 kasım 1960 ve 26 şubat 1962 hükümet darbesi teşebbüsleri). Fakat rejime asıl karşı koyanlar buddha’cılar-dı, çünkü din hürriyetleri tehlikedeydi. Ngo Dinh Diem’in düşmesinin baş sebebi, budd-ha’cıların direnmesidir: Hue kargaşalıklarından (mayıs 1963) ve birçok buddha’cı rahibin halk önünde kendilerini kurban etmesinden sonra, bu muhalefetin, askerle-rinkiyle birleşerek Amerikalıların bezginliğine yol açması, bir askerî komite tarafından desteklenen general Duong Van Minh’e, 1 kasım 1%3’te, rejimi yıkma imkânı sağladı. Ngo Dinh Diem (1963) ve kardeşi Ngo Dinh Nhu (1964) Saygon’da öldürüldü. (L)

Yorum yazın