Montaigne Kimdir

Montaigne Kimdir

Fransız yazarı ve ahlakçısı (Dordogne, 1533-Dordogne, 1592).
LA BOETİE’NİN ARKADAŞI

Montaigne Kimdirİlk eğitimini küçük yaşlarda, Péri-gueux Vergi Mahkemesi üyesi ve eski Bordeaux Belediye başkanı babasından alan Michel Eyquem de Montaigne daha sonra kendisiyle yalmzca latinee konuşan Alman asıllı bir eğitmene teslim edildi. Guyenne Koleji’ne girdiği zaman öğretmenleri kadar bilgisi vardı. On üç yaşmda, büyük bir olasılıkla Toulouse’da hukuk öğrenimi yapmak için koleji bıraktı. 1554’te babasının görevini devraldı; 1557’de Bordeaux Parlamentosu’na üye oldu. Burada La Boétie ile dostluk kurdu. Onun 1563’te ölmesi Montaigne’i çok üzdü. 1565’te evlenen Montaigne’in altı kız çocuğu oldu; bunlardan yalnız biri, kendisinden sonra hayatta kaldı. Montaigne, babası için Raymond de Sebonde’un (Raimundo Sabunde) The-ologia Naturalis sive Liber Creatura-rum (Tekvin’e Göre Doğal Tanrıbilim) adlı yapıtım çevirdi (1569); onun ölümünden sonra görevlerinden istifa ederek (1571), “kitaplığına” çekildi. Burada Denemeler’ini (Essais) yazdı. Yapıtın birinci baskısı, 1580’de yapıldı.

Daha sonra böbrek hastahğına yakalanan Montaigne yolculuğa çıkarak tedavi oldu ve bu arada, ancak 1774’te bulunup yayımlanan günlüğünü tutmaya başladı. Ama istemediği halde Bordeaux’ya dönmek zorunda kaldı. Çünkü Bordeaux Belediye başkanlığına seçilmişti. Din savaşlarının yarattığı karışıklık dönemi boyunca soğukkanlılıkla yönetimi sağladı. 1585’te veba salgını onu ailesiyle birlikte kaçmaya ve bir süre gezgin bir yaşama zorladı. Belediye başkanlığı görevi sona erince, son yıllarını şatosuna çekilerek ve kitabını bitirmeye çalışarak geçirdi. Ölümünden sonra Denemeler’inin son biçimindeki basımıyla ilgilenecek olan Matmazel de Gournay ile ilişki kurdu.
DENEMELER (ESSAİS)

Denemeler 1580’de iki kitap halinde yayımlandı. Yeni okumalardan, yolculuklarından sonra düşüncesi olgunlaşan Montaigne, yazdıklarını yeniden gözden geçirdi, düzeltmeler yaptı ve durmadan zenginleştirdi. Öncekilere yapılmış 600 ek ve üçüncü bir kitapla birlikte Denemeler’in 1588’de yayımlanan başka bir baskısı çıktı. 1595’te Matmazel de Gournay ve Pierre de Brach’ın birlikte yayımladıkları Denemeler’de de birçok ek vardı.

XX. yy’da Denemeler’in ekleri ve yazarın el yazısı ile yaptığı düzeltmeleri içeren 1588 yılı baskısından bir örnek bulundu. Günümüzde Montai-gne’in yayınlarına temel olarak alınan, bu Bordeaux nüshasıdır. Denemeler, her şeyden önce (düşünceler arasındaki bağlantıların daha belirgin olduğu, 1588 baskısından çok 1595 baskısında) plan-ve kompozisyonun eksikliğiyle dikkati çeker. Montaigne’in kendisi de bunu itiraf eder: “Düşünce ve üslubum savruktur, düşlerimin kendini ortaya koyduğu ölçüde, onları üst üste yığanm.’ Gerçekten de, üç kitap halinde bö-lümlendirme, bölümlerin kendi aralarındaki düzensiz art arda gelişlerinden daha mantıklı değildir. Metinlerde, konu dışına çıkan çok söz vardır.

“DENEMELER”

Montaigne’in Denemeler’i yazardan okura bir açıklama ile başlar: Montai-gne bu açıklamada “kitabımın konusu bizzat benim” der. Bu söz, Montaigne’i daha o zaman, en seçkin temsilcilerinden biri olduğu hümanizme bağlar.

BİRİNCİ KİTAP
Aylaklığın doğurduğu düzensizliğe karşı savaşmak için (8. bölüm; Aylaklık) Montaigne, kafasında canlandırdığı canavarları ve hayaletleri ortaya çıkarır. 19. ve 20. bölümler ölüm korkusunu yenmeye ayrılmıştır; intihar kahramanca bir eylem olarak gösterilir; insanın bilgeliği üstüne bir yargıya varmamıza olanak sağlayan yalnız ölümdür. 25. bölüm (Bilgiçlik) ve 26. bölüm (Çocukların Eğitimi) Montaigne’in eğitime ilişkin görüşlerini sergiler: “Doldurulmuş kafa değil, geliştirilmiş kafa iyidir.” Montaigne, 28. bölümde (Dostluk), kendisini La Boetie’ye bağlayan derin sevgiden söz eder. Ona parlak bir övgü düzenler, ama 29. bölümde (Yalnızlık) şöyle der: “Dünyanın en büyük şeyi, insanın kendi kendine kaldığım bilmesidir.” Montaigne. yönteminin gizini, bize Demokritos ve Herakleitos üstüne yazdığı 50. bölümde verir: “Artık beni sarmayan bir konu da olsa, deniyorum. ”

İKİNCİ KİTAP
3. bölümde ‘fCea Adasındaki Gelenekler), yeniden ölümün küçümsenmesi üstünde durur. 10. bölümde(Kitaplar), “iyi yaşamayı ve iyi ölmeyi öğreten” kitapları sevdiğini söyler. RaymonddeSebonde’un Savunulması (12. bölüm), kuşkuculuk inancının uzun bir açıklaması gibi ortaya çıkar (Pascal böyle değerlendirmektedir). Bu uzun parçada Sainte-Beuve’ün yaptığı gibi yalnızca akim yıkıntıları üstüne dayalı dine yönelik bir saldırı da görülebilir. 17. bölümde (Böbürlenme) çalışma yöntemi, üslubu ve alışkanlıkları konusunda yeni bilgiler veren yazarın fiziksel ve manevi portresi çizilir. 21. bölümde (Tembelliğe Karşı) erdemin her zaman uyanık bir iradeye dayandığını kanıtlar. Kocalarının önünde kendilerini öldürerek, onları korkmadan ölmeye yüreklendiren üç kadın (35. bölüm) bir kanıt olarak sunulur.
ÜÇÜNCÜ KİTAP
Montaigne, 3. bölümde Üç Davranış’tan söz eder. Birincisi, özgür ve teklifsiz bir biçimde erkeklerle konuşarak, öbürü kadınlarla aşk yoluyla, sonuncusu, ötekilerden daha üstün ve güvenilir bir biçimde kitaplarla gerçekleştirilmektedir. 5. bölümde (Vergilius’un Şiirleri Üstüne) eski yazarlar ve kendi özel üslubu üstündeki gözlemlerini sunar. 9. bölümde (‘Övünme) yolculuklarından elde ettiği yararı anlatır. 10. bölümde de(İnsanın İradesini İyi Bir Biçimde Kullanması), kamu hizmetinde geçen yaşamından öğrendiklerini dile getirir. 12. bölümde (Fizyonomi) 1585 yılındaki siyasal ve dinselkargaşalar döneminde korkutulmuş ve ses çıkarmayan yaşamım betimler. Son bölümdeyse (Deneyim ), kendi bilgelik ilkelerini özetler: Ölçülülük: tensel zevklerle zihinsel zevkler arasında denge; güç zamanlarda sabır; yaşamı olduğu gibi kabullenme.

MONTAİGNE’İN DÜŞÜNCE YAPISI VE SANATI

Montaigne’in düşünce yapısı her şeyden önce açıklanmış sistemli bir felsefeden çok bir bilgeliktir, bazen stoacı yanlarıyla (ölüm korkusuyla savaşım), bazen kuşkucu yanlarıyla (bilimin boşunalığı, insanların ve halkla-rm uyuşmazlığı) sırayla Akıl ya da Doğa’dan destek alarak, “gürültülü kaynaşmalarla dolu” bu yüzyılın içindeki insanın rahatını, mutluluğunu ve özgürlüğünü sağlamaya çalışır. Bir Rönesans inşam olan Montaigne, özellikle eğitim alamnda bir yenilikçidir. Otoriter yöntemleri ve yalnız kitaplardan edinilmiş bilgileri eleştirerek, düşünme ve yargı verme yetisinin oluşmasında, kişisel deneyimin önemini vurgular.

Montaigne, özellikle XVII. yy’ın Hıristiyan ahlakçıları ve felsefecilerince tartışıldı ve eleştirildi: Pascal (ona saldırmışsa da etkisinde kalmıştır), Bos-suet ve Malebranche bunun örnekleridir. XVin. yy’da Voltaire, Diderot ve Rousseau tarafından bir düşünce özgürlükçüsü olarak övülen Montaigne, genellikle çok büyük bir düşünür olarak kabul edildi. Doğal bir rahatlık görünümü altındaki renkli, canlı ve anlatım dolu üslubu, sürekli bir araştırmalın ürünüdür. Montaigne, Fransa’ da olduğu kadar öbür ülkelerde de bir büyük yazar olarak kabul edildi. Gerçekten de Shakespeare, Swift, Byron, Lessing, Herder onu bir üstat olarak gördüler. Türkiye’de Sabahattin Eyüboğlu’nun yaptığı Denemeler (seçmeler) çevirisiyle de edebiyat çevrelerinde bir deneme ustası olarak kabul edildi.

Yorum yazın