Mehmed Nadir Şah

Mehmed Nadir Şah, afgan kralı (Dehradum, Hindistan 1880 – Kâbil 1933), Mehmed Yusuf Hanın oğlu, eski afgan emîri Dost Mehmed Hanın yeğeni. Afgan emîri Habibullah Hanın, Afganistan’ın bağımsızlığını sağlamak için yaptığı Hindistan gezisine katıldı. General oldu; İngilizlere karşı yapılan bağımsızlık savaşlannda gösterdiği başarılar dolayısıyle başkumandan ve harbiye nazırı tayin edildi. Emanullah Han kral olduktan sonra, Habibullah Hanın öldürülmesi olayına karıştığından tutuklandı, sonra yeniden ordu kumandanlığına getirildi. Afganistan, İngilizlere karşı tekrar savaşa başlayınca, emrindeki kuvvetlerle, Hindistan sınırını geçerek Veziristan’ı ele geçirdi. Bu başarısından dolayı ikinci defa harbiye nazırlığına getirildi. Emanullah Hanın orduda yapmak istediği yenilikleri desteklemediği için Paris’e elçi tayin edildi (1924); bir süre sonra, elçilikten çekilerek Fransa’da yerleşti. Bu sırada Emanullah Han, tahtı kardeşi İnayetullah Hana devretmek zorunda bırakıldı. Beççei Saka’nm Kâbil’e gelerek, Habibullah Han adiyle tahtı eline geçirmesi üzerine Bombay’a gelen Nadir Şah İngilizlerle anlaştı; çevresinde toplanan güney afganistan kabilelerinin yardımıyle, Kâbil’i alarak Beççei Saka’yı öldürdü ve kral oldu (1929). Yönetimine karşı ayaklanmalar başladı. Türkiye büyükelçisi Gulam Nebi Hanın geri çağırılarak bir bahaneyle astmlması, güneyde yeni ayaklanmalar çıkmasına sebep oldu. Ayaklanmaları bastırmak için, birçok yurtsever ve aydın asıldı. Nadir Şah, sonunda bir öğrenci tarafmdan öldürüldü. Nadir Şah zamanında fabrikalar kuruldu, Tıp fakültesi ve başka yüksek okullar açıldı. Tarım ve hayvancılıkta ilerlemeler oldu. (M)

Yorum yazın