Maximilien de Béthune

Maximilien de Béthune

Maximilien de BéthuneFransız devlet adamı, Henri IV’ün bakanı (Rosny-sur-Seine, Mantes yakınları 1560 – Villebon, Beauce 1641). Soylu bir protestan köylü ailesinin çocuğuydu, Paris’te okudu, orada Saint-Barthélemy katliamından kıl payıyle kurtuldu (1572); Hollanda’da Anjou dükünün emrindeki protestan ordusunda (1576), sonra Henri de Navarre’ın emrinde dövüştü. Henri IV adiyle Fransa tahtına geçen Henri de Navarre, Sully’yi Maliye konseyine çağırdı (1596). Vergilerin toplanmasında gösterdiği titizlik, Amiens kuşatmasında (1597) oynadığı rol, Nantes fermanının (1598) başlattığı barışçı siyaseti desteklemesi Sully’ye kralın güvenini kazandırdı ve maliye bakanı olarak (1001) tasarladığı reformları uygulamasına imkân verdi: vergi sisteminin yeniden düzenlenmesi, yirmi yıl öncesinden itibaren verilmiş bütün soyluluk unvanlarının kaldırılması (1598), maliye ve hukuk görevlilerinin krala ödediği yıllık ücretin tespiti (1604). Bu siyaset sayesinde borçlar kısmen azaldı, özel kişilerle subaylara verilmiş hazine mülkleri kurtarıldı (1607-1609) ve İktisadî kalkınmayı destekleyen denk bir bütçe kurulabildi. Sully, ayrıca ulaşım meselesini ele aldı (1599), yol ve köprüler yaptırdı, ırmaklarda, ka-~ nallarda (Briare kanalı) gidiş gelişi düzenledi, büyük bir kâr sağlayan iç gümrükleri muhafaza etti. Olivier de Serres’i ve onun Theâtre Agriculture’ünü (Tarım Alanı) [1600] destekleyen Sully, bütün zenginliklerin kaynağı olarak toprağı görür («Çiftçilik ve meracılık Fransa’nm iki memesidir»), mübadeleden yana olsa da denizaşırı kuruluşları verimli saymazdı. Tahkimat başgörevlisi (1599), kraliçenin muhafızlarının kumandanı ve Bastille’in başkumandanı (1602) olarak önemli bir mühimmat deposu yaptırdı ve sınırları tahkim etti. Mantes, Jargeau (1602) ve Poitou (1604) valiliğine tayin edildi, Meclis başkanlığına (1605) getirildi. Henri IV’ün öldürülmesi (1610) ve Marie de Médicis’nin çevresini saran katolik ve ispanya taraftarlarının iktidara gelmesiyle Sully de gözden düştü. Maliye bakanlığından çekilmek zorunda kaldı (26 ocak 1611), Saumur Protestan meclisinde naibeye karşı cephe aldı (25 mayıs), fakat Loudun’ barışından (3 mayıs 1616) sonra hükümeti destekledi. Montau-ban (1621) ve La Rochelle (1627-1628) pro-testanlarını yatıştırmağa çalıştı, ama sonuç alamadı. Henrichemont’a çekildi, iktidarı acı acı tenkit etti. Sully-sur-Loire’-daki şatosunda Mémoires des Sages et Ro-yalles Oeconomies d’Estat de Henry le Grand’ı (Büyük Henri Devrinin İktisadî Hayatından Hatıralar) [1638] yazdı, bu eserde Büyük Henri’yi Richelieu’nün öncüsü ve bir «büyük amaç»ın adamı olarak gösterir. Bu amaç, görünüşte Türklere, fakat aslında Habsburg’lara karşı on beş devletin katıldığı bir Avrupa cumhuriyetinin kurulmasıydı. (L)

Yorum yazın