Jean François Paul de Gondi

Jean François Paul de Gondi — ikinci kardinali

Fransız «siyaset adamı ve yazarı (Montmirail 1613 – Paris 1679). Philippe Emmanuel de Gondi’nin oğlu. Cler-mont kolejinde cizvitlerden ders gördü ve
Sorbonne’da parlak bir öğrenci oldu. Aşırı davranışları, serbest düşünceli çevrelere girip çıkması, Conjuration de Fiesque’i (Fiesque Suikastı) [1636] yazması ve Soissons kontunun Richelieu’ye karşı düzenlediği komploya katılmasıyle (1641) dikkati çekti. Rahip oldu ve Paris başpiskopos yardımcılığına getirildi. Ama asıl isteği, iktidara ulaşmanın en güvenilir yolu olarak gördüğü kardinallikti.

Parlamento fronde’u ve Prenslerin fronde’u (1648-1652) kendisine ön planda bir rol oynamak fırsatını verdi. Retz bütün entrikalara katıldı; birbiri ardınca bütün tarafları kendi yararına kullandı. Saray çevresinin Saint-Germain’e kaçmasından (ocak 1649) sonra Paris direnme hareketine katıldı ve bizzat topladığı «Korienthos ala-yı»nm başında, rahipleriyle birlikte dövüştü. Rueil barışından (mart 1649) sonra Ma-zarin’e yaklaştı (1650), arkasından Cond6’-ye yaklaşarak iki fronde’un birleşmesini sağladı; bakanın sürülmesine önayak oldu (şubat 1651), prenslerle yeniden bozuştu. Kardinal oldu (1652), ama hiç bir zaman memnun değildi. Durmadan entrika çevirdi ve Louis XIV tarafmdan Louvre’da tutuklanarak (aralık 1652) Vincennes şatosuna gönderildi. Hapse atılan Retz, amcası ölünce Paris başpiskoposu oldu (mart 1654), ama görevlerinden çekilmeyi kabul etti. Nantes şatosuna nakledildi, oradan kaçtı ve tehlikeli yolculuklardan sonra Roma’-da tnnocentius X’a sığındı (1654 sonu). Kendi piskopos naipleri ve bölge papazları Retz’in dönmesini istediler; bunun üzerine yeniden Paris başpiskoposu unvanını aldıî Jansenius’çuları destekleyerek ve rahiplerine buyrultular göndererek krallık otoritesine meydan okudu. Ama Hugues de Lionne’un müdahalesi üzerine papa Alexander VII, Retz’i Roma’yı terk etmeğe zorladı (1656). France-Comt6’ye, sonra Almanya ve Hollanda’ya kaçtı. Mazarin ölünce Paris’e döndü (1661).

Hayatının sonu bir yarı emeklilik içinde geçti; Louis XIV tarafından yalnız ikinci derecede diplomatik görevlerde kullanıldı. Commercy’deki şatosunda veya yakınındaki Saint-Mihiel manastırında zamanını Memoi-res’ını (Hatıralar) yazarak ve ibadet ederek geçirdi. Devlet adamından çok bir eylemci olan Retz, Memoires’ınm (Hatıralar) taşıdığı değerle ün kazandı. 1665’te kaleme alınan bu hatıralar ancak 1717’de yayımlandı. Retz, bu eserde yaşamış ve katılmış olduğu olayları anlatır. Bir kadın dosta yöneltilen itiraflar şeklinde yazdığı Hatıralar, Retz’in yalnız bir filozof veya siyaset adamı değil, aynı zamanda canlı portreler çizen, günlük olayları anlatan ve kendi deneylerinden türettiği vecizeleri sunan seçkin bir yazar olduğunu gösterir.

Yorum yazın