Jacques Necker kimdir

Jacques Necker , fransız maliyecisi ve devlet adamı (Cenevre 1732 – Coppet, Cenevre yakınları 1804). İsviçre’de yerleşmiş bir alman ailesindendi. 1747’de Paris’e banka memuru olarak gönderildi. 1765 Yılında «Thellusson et Necker» bankasını kurdu; fakat 1772’de bankacılığı bıraktı, ekonomi ve siyasete yöneldi. Birçok İktisadî ve siyasî deneme yayımladı: Akademice ödüllendirilen Eloge de Çolbert (Colbert’e övgü) ve Turgot’nun serbest tahıl mübadele siyasetine çatan Essai sur la Législation et le Commerce des Grains (Tahıl Kanunu ve Ticareti Üstüne Deneme) [1775]. 1776’da Turgot’nun yerine geçti, önce, krallık Hâzinesi genel müdürlüğüne (1776), sonra Maliye genel müdürlüğüne getirildi (1777), fakat protestan olduğu için maliye müfettişliği unvanı kendisine verilmedi. Usta bir maliyeci, gözü yükseklerde ve kendine güveni olan Necker, yeni görüşler getiren bir devlet adamından çok iyi bir yöneticiydi. Amerika savaşı ve Saray masraflarını şahsına beslenen güvene dayanarak çıkardığı tahvillerle karşıladı. Turgot’nun tasarruf siyasetini sürdürerek çiftçilerin ve genel tahsildarların kârlarını sınırladı, bazı memurlukları ve devlet eliyle dağıtılan ödenekleri kaldırmağa çalıştı, fakat başaramadı. Turgot’nun bir tasarısından ilham alarak vergi matrahlarını düzenlemek, bunun için de, eşrafı eyaletlerin yönetimine ortak etmek istedi; eyalet meclisleri kurdu, fakat bu deneme, nüfuzlarını kaybetmekten korkan parlamento üyelerinin muhalefetiyle karşılandı ve Necker’e karşı bir kampanya açıldı; durumdan memnun olmayan parlamento üyeleri ile saray adamları, Necker’i çekemeyen Maurepas etrafında toplandılar. Bunun üstüne Necker, Compte Rendu Au Roi (Krala Rapor) [1781] adlı bir kitap yayımlayarak, dolaylı yoldan kamuoyuna başvurdu. Bu raporda, devletin malî bilançosunu açıklayarak, saray adamlarına büyük ödemeler yapıldığını ortaya koydu. Rapor görülmemiş bir ilgi uyandırdı, fakat muhalefeti de ô nispette kamçıladı. Kralın desteğini kaybeden Necker, direnmekten vaz geçti ve istifa etmek zorunda kaldı (19 mayıs 1781). XVIII. yy.’m duygulu ve insancıl düşünceleriyle beslenmiş olan Necker, ceza muhakeme usulünü yumuşatmış, krallık emlâkinde toprak ve kişi köleliğini kaldırmıştı (1779). Devlet görevinden ayrılarak köşesine çekilince, De VAdministration des Finances de La France (Fransa’nın Malî İdaresi Üstüne) [1784] adlı bir inceleme yayımladı; Calonne ve idaresine çattı. Fakat, Necker’in ayrılmasından sonra malî buhran gittikçe arttı, toplantıya çağrılan Etats généraux da (8 ağustos 1788), mâliyenin iflâs ettiğini ilân etmek zorunda kaldı. Bunun üstüne kral, etkisini ve halkın sevgisini kaybetmemiş olan Necker’i tekrar iş başına getirdi (25 ağustos). Devlet bakanlığına getirilen Necker aldığı tedbirlerle durumu düzeltir gibi oldu; ikide bir ayaklanmaların patlak verdiği Paris’i huzura kavuşturdu ve kendi mallarını karşılık diye göstererek krala ödünç para buldu. A-ma, artık iyi bir idareci bile imparatorluğu kurtaramazdı. Necker kısa zamanda olayların kontrolünü elden kaçırdı. Etats généraux’yu, reformları değil, sadece vergileri kabul edebilecek bir meclis olarak görüyordu. Tiers Etat’nm iki misli üye bulundurmasını (27 aralık 1788), sonra da Tiers Etat ile Généraux’nun birlikte toplanıp oy vermelerine müsaade etmesi yüzünden saray tarafından Devrim’i körüklemekle suçlandı. Kral, işine son verince (11 temmuz 1789), borsa fiyatları düştü halk ayaklandı; Bastille’i aldı (14 temmuz). Yeniden göreve çağrılması (16 temmuz), kişisel bir başarıdan çok, krallığa karşı kazanılan bir zafer oldu. 1790 Eylülüne kadar iktidarda kalan Necker olayların gelişmesini hiç bir bakıma etkileyemedi. Görevinden çekilince, kızı Mme de Staël ile birlikte Coppet’de yaşadı. (L)

Yorum yazın