Hacı Bektaş Veli Kimdir

Hacı Bektaş Veli Kimdir

Hacı Bektaş Veli (1209/ 1210 —1270/ 1271)
• Nerede doğduğu tam olarak bilinemeyen Hacı Bektaş Velinin Horasan’dan Sivas’a geldiği, oradan da Amasya’ya geçerek Baba İshak’a halife olduğu bir gerçektir. Bir süre Kay seri ve Kırşehir’de yaşadı, sonra da Sulucakarahöyüke (bugün Hacı Bektaş) yerleşti.
• Baba İshak’ı, mehdi, yeni bir düzen kurucusu ve peygamber gibi gören Babalıların ayaklanması kanlı biçimde bastırılınca, Vefaiye tarikatından bir babai halifesi olan Bektaş, ayaklanmadan sağ kurtulan şii ve batınileri çevresinde topladı. Daha sonra, haydari, abdal, kalenderi, edhemi, şemsi, celali, cami, v b. şii-batıni topluluklarını içeren «bek- taşilik» tarikatını kurdu.
• Bektaşilik Osmanlı imparatorluğunda yaygınlaşınca, Hacı Bektaş’ın Orhan Gazi zamanında (1326 – 1359) yaşadığı «Yeniçeri ocağı» için dua ettiği öne sürüldü. Yeniçeriler tarafından -pir olarak tanındı.

Bütün bu inanışlara karşın, gerçekte Hacı Bektaş, Osmanlılardan çok önce öldüğünden, söz konusu söylentiler birer yakıştırmadır. Bu söylentilerin, —Osmanlı devletinin ilk dönemlerinde çok yaygın olan a- hilikte her esnaf sınıfının bir «pir» bağlanması geleneği nedeniyle— ahilerin seyfi kolu olan Alp-erenlerin, Hacı Bektaş’ı «sc çeşme» tanımalarından ^kaynaklandığı sanılır.
• Aşıkpaşazade Tarihi’nde ise, Hacı Bektaş ile yeniçeriler arasındaki bağ, bir savaşta Hacı Bektaş’ın müritlerinden olan Abdal Musa’nın yeniçeri üsküfü (tepesi devrik, ucu püsküllü başlık) giymesine dayandırılır.
• Ali oğlu Musa’nın “Bektaşi Velayetnamesi»ndeyse (XV.yv Hacı Bektaş’ın Nişabur ; olduğu, VII. imam Musa Kazım’ ın soyundan geldiği, Lokman Perende’nin öğrencisi olduğu söylenir. Gene aynı kaynağa göre, daha çocukluğunda kerametler göstermiş ve Horasan erenlerince ululuğu tanınmış, ama o saltanatı kabul etmemişti; kırk yıl kendini dine verdi; gene anlatılanlara göre, Horasan velisi Ahmed Yesevi’nin «kafirler»e karşı giriştiği savaşlara katıldı, Şah’ın görünümüne bürünerek savaşın kazanılmasını sağladı. Daha sonra Rum ülkesine yerleşen Hacı Bektaşın, San Saltuk, Mevlâna, Seyyid Mahmud-u Hayrani, Ahi Evren, Molla Sadeddin gibi ulu kişilerle tanıştığı, onların önünde birçok keramet gösterdiği de aynı kitapta yazılıdır.
• Hacı Bektaş Veli’nin arapça Makalât adlı bir yapıtı olduğu bilinir. Yapıtın iki çevirisi vardın Yunus Emre ile çağdaş olan Said Emre’nin yaptığı düzyazı çeviri; Hatiboğlu’ nun yaptığı manzum çeviri (1409). Ayrıca Hacı Bektaş Veli’nin olduğu sanılan birçok yapıtın en önemlilerinden biri, tasavvufa ilişkin özlü sözleri
içeren Fevaid adlı farsça kitaptır.

Yorum yazın