Gil Vicente Kimdir

Vicente, Gil (d. y. 1465, Portekiz – ö. 1536/37), Portekiz’in en büyük oyun yazan. Oyunlannın yanı sıra Portekizce ve İspanyolca yazdığı lirik şiirleriyle de tanınır.

Yaşamına ilişkin kaynaklann yetersizliği yüzünden kimliği bugün de tam olarak bilinmemektedir. Bazılarına göre Evora sarayında Kral II. Juan’ın dul eşi Dona Leonora’nm hizmetinde çalışmış bir kuyumcudur. Bazılarına göreyse, ileride tahta çıkacak olan Manuel’in retorik öğretmenidir.

Vicente bilinen ilk yapıtını 7 Haziran 1502’de, geleceğin kralı III. Juan’ın doğumu üzerine yazdı. Monologo del Vaquero (Çobanın Monologu) adını taşıyan bu kısa oyun, Kraliçe Maria’nın dairesinde Kastilya lehçesinde oynandı. Vicente aynı yıl Noel’ de sahnelenmek üzere daha uzun, ama aynı yalınlıktaki oyunu Auto Pastoril Castelha-no’yu (Kastilya Pastoral Oyunu) yazdı.

Vicente sonraki 34 yıl boyunca sarayın başşairi konumunu korudu. Önemli günlerde ve Noel, Paskalya, Kutsal Perşembe kutlamalannda oyunlar sahneledi. 1513’te bir Portekiz filosunun Azamor’a sefere çıkması üzerine daha milliyetçi konulara yöneldi. Auto da Exhortaçâo da Guerra (1513; Savaşa Teşvik Oyunu) ve Auto da Fama (1515; Şan Şöhret Oyunu) adlı oyun-lannda Portekizli asker Albuquerque’nin Doğu’da kazandığı zaferden esinlenmişti. 1514’te de sevimli oyunu Comédia do Viüvo’yu (Dul Adam Komedisi) yazdı.

Kral Manuel’in ölümünden sonra (1521) sık sık yoksulluktan yakındıysa da, yeni kral
III. Juan’ın dostluğunu kazandı ve onun döneminde kendisine çeşitli gelirler bağlandı. 1521’de Manuel’in kızı Beatriz’in Savoia dükü ile evlenmek üzere gemiyle ülkeden ayrılması şerefine Cortes de Jüpiter’i (Jüpiter’in Sarayları) yazdı. Vicente Frágua de Amor (1524; Aşk Ocağı) adlı oyunu da gene saray için, bu kez III. Juan’ın kız kardeşinin Kutsal Roma-Germen imparatoru V. Kari ile nişanlanması üzerine yazdı. Auto Pastoril Portugués (1523; Portekiz Pastoral Oyunu), fars türündeki Juiz da Beira (1525; Beira Yargıcı), Tragi-comédia Pastoril da Serra da Estrela (1527; Serra da Estrela’nın Pastoral Trajikomedisi) ve yergili Clérigo da Beira (1529-30; Beira Papazı) adlı oyun-lannda yeniden yakından tanıdığı bir yaşama, dağlık Beira bölgesinin köylü ve çoban-lannın yaşamına yöneldi.

1526’da Templo de Apolo’yu (Apollon Tapınağı) yayımlandı. Bunu, kaynağını Kitabı Mukaddes’ten alan Breve sumário da historia de Deas (Tann’nın Öyküsünün Kısa Bir Özeti), Nao de amores (Aşk Gemisi), Divisa da Cidade de Coimbra (Coimbra Kenti Arması) ve Farsa dos Almocreves (Katırcı Farsı) izledi. Bu oyunlardan son üçü 1527’de Serra da Estrella ile birlikte Lizbon ve Coimbra’da sarayda sahnelendi. Auto da Festa’nin ise (1525; Şenlik Oyunu) Evora’da bir evde özel olarak oynandığı sanılmaktadır.

Bu arada Vicente 60’ını aşmasına karşın hâlâ eski enerjisini koruyordu. Son oyunla-nndan Romagem de Agravados (1533) ve Floresta de Enganos (1536; Yalan Ormanı) gevşek yapıları yüzünden ilk yapıtlarını andırırsa da. Triunfo do Invernó’nun (1529; Yazın Zaferi) lirizmi ve uzun oyunu Amadis de Gaula’daki (1532) anlatım yoğunluğu, Vicente’nin yaşamının son yılİarında da yaratıcı gücünden hiçbir şey yitirmediğini gösterir. Kısmen dinsel bir alegori niteliğindeki Auto da Mofina Mendes de (1534) eski yumuşak ve etkileyici üslubunu sürdürdüğünü kanıtlar. 1532’de sarayda sahnelenen Auto da Lusitânia, büyük olasılıkla Vicente’ nin 1525’te üzerinde çalıştığını söylediği Çaça de Segredos’tur (Sır Peşinde) ve sağlığında Lizbon’da sahnelenen son oyunudur. Vicente, Auto da Cananéia (Kenan Oyunu) adlı dinsel oyununu ise 1534’te Büyük Perhiz’de başrahibenin isteği üzerine Lizbon yakınlanndaki Odivelas Manastın’n-da sahneledi. Geri kalan oyunları Evora’ daki sarayda kralın huzurunda oynandı. Vicente büyük olasılıkla en son oyununu yazdığı yıl (1536) Evora’da öldü.

Vicente’nin 44 oyunu, o dönemi bütün görkem ve sefaleti içinde büyük bir ustalıkla yansıtır. Bunlardan ll’i İspanyolca, 14’ü Portekizcedir. Öbürleri ise birkaç dilde birden yazılmıştır; Fransızca ve İtalyancanın yanı sıra kilise, tıp ya da hukuk Latincesiy-le, aynca köylü, Çingene ve denizci ağzıyla yazılmış bölümler içerirler.

Vicente’nin oyunlan, Calderon’un auto’la-nnın (ahlak ve gizem oyunu) habercisi olan dinsel oyunlar, saray oyunlan, pastoral oyunlar, popüler farslar ve romantik komediler olmak üzere çeşitli türlere ayrılabilir. Güçlü bir ahlak ve yurtseverliğe dayalı bu yapıtlarda özgün bir komedi anlayışı, eşsiz bir lirizm ve sağlam bir yergi görülür. Vicente oyunlarını çok görkemli ve aynntılı dekorlar içinde sahnelemesiyle de sonraki İspanyol tiyatrosunun habercisi olmuştur.

Yorum yazın