Genceli Nizami

Genceli Nizami kimdir , Genceli Nizami eserleri ve hayatı hakkında bilgiler
NİZAMİ Genceli (Cemaleddin Ebu Muhammed llyas), iranlı şair (Gence 1150-ay.y. 1214). Yusuf bin Müeyyed’in oğlu. Küçük yaşta babası ölünce, dayısı Hâce Haşan tarafından büyütüldü. Bazı kaynaklar şeyh Ferruhi Reyhanî veya Fereci Zencanî gibi çağının bilginlerinden ders aldığını bildirir. Hükümdar ve devlet büyüklerinin ilgisini çekti, onlardan saygı gördü, saray hayatından uzak yaşadı. Türk olmasına rağmen bütün eserlerini Farsça yazdı. İran e-debiyatında mesnevî türünün en başarılı şairi sayılır. Türk ve İran edebiyatında hamse («beş mesnevî») denen türün öncüsüdür. Leylâ ile Mecnun, Hüsrev ile Şirin gibi halk hikâyelerini ilk defa mesnevî türünde yazan odur. Eserleri yer yer sade, yer yer geniş ve renkli hayallerle, bilgece buluşlarla süslüdür. Şiirlerinde, özellikle mesnevilerinde, konu bütünlüğü, süreklilik vardır. Dili oldukça kolay, kelime hâzinesi zengindir. Eserlerinde Farsçaya çevrilmiş birçok türkçe atasözü ve deyim yer alır. Bazı mesnevilerinde eski İran tarihiyle ilgili konulan, kahramanlık olaylarını işlemiştir. Bu mesnevilerdeki bazı kahramanlar Firdevsî’nin Şehname1 sindekilere yakın nitelikler taşır; bu alanda Firdevsî’nin etkisi altındadır. İki bin beyitlik Dıvan’mdaki gazelleri, şiirlerinin en başarılı olanlarıdır. Gazellerinde anlam ve konu bütünlüğü yoktur. Her beyit bağımsız bir bölüm durumundadır. Nizamî, İran edebiyatında kendinden sonra gelen şairler arasında özellikle Emin Hüsrev Dehlevî, Hacuyi Kıs-manî, Kâtibî, Hatifî, Câmi, örfiî Şirazî, türk edebiyatında ise başta Ali Şir Nevaî olmak üzere, Fuzuli, Lâmiî Çelebi, Taşlı-calı Yahya, Nabi ve Şeyh Galib’i etkiledi. Mesnevilerine nazireler yazıldı; bazıları Türkçeye çevrildi. Eserleri: Divan; Mah-zenü’l-Esrâr (Sırlar Mahzeni); Leyli ü Mecnun; Hüsrev ü Şirin; Heft Peyker (Yedi Yıldız); İskendername. (M)

Yorum yazın