Ferhat Abbas

Ferhat Abbas, (d. 24 Ağustos 1899, Taher, Konstantin kenti yakınları – ö. 24 Aralık 1985, Cezayir), Cezayir ulusal bağımsızlık hareketinin önderi, siyaset adamı. Cezayir Cumhuriyeti Geçici Hükümetinin ilk başkamdir.

Babası devlet hizmetinde görevli bir Müs-lümandı. Abbas, Philippeville (bugün Skik-da) ve Konstantin’de, sonra da Cezayir Üniversitesinde tam bir Fransız öğrenimi gördü. İki yıl Fransız ordusunda askerlik yaptıktan sonra Setifte eczacılığa başladı.

Önce Setif belediye meclisine, ardından Konstantin’deki genel meclise seçildi. Siyasal yaşamının ilk yıllannda Cezayirli Müslümanların birer Fransız vatandaşı olarak özgürlüklerine kavuşmalarını sağlamak için Fransızlarla işbirliğine gidilmesini, “yerli öğelerin Fransız toplumu içinde” eritilmesini ve sömürgeciliğin kaldırılmasını savundu. 1938’de Fransızlar konusunda yanıldığını anlayarak Cezayir Halk Birliği’ni kurdu. Bu .örgüt, hem Cezayirlilere Fransızlarla eşit hak tanınmasını, hem de Cezayir kültür ve dilinin korunmasını savunuyordu. Bununla birlikte Abbas, II. Dünya Savaşı başlayınca Fransız ordusunun sıhhiye birliklerine katıldı.

10 Şubat 1943’te Abbas’ın hazırladığı “Cezayir Halkının Manifestosu” ilan edilerek Fransızlara ve Müttefiklerin Kuzey Afrika’ daki yetkililerine sunuldu. Abbas’ın siyasal

tutumunda temel bir değişikliği yansıtan bu belgede Fransız sömürge yönetimi eleştiriliyor, her ulusun kendi kaderini tayin hakkı ilkesinin uygulanması çağrısında bulunuluyor ve Cezayir’de yaşayan herkese eşitlik sağlayacak bir anayasanın hazırlanması isteniyordu. Abbas mayıs ayında bir grup arkadaşıyla Manifesto’ya Cezayir ulusunun egemenliğini öngören bir ek yazdı. 26 Haziranda Fransızlara sunulan bu ekin Fransız genel valisi tarafından reddedilmesi üzerine Abbas, Cezayir işçi sınıfı önderlerinden Messali Hac ile birlikte, Manifesto’ nun ve Özgürlüğün Dostlan (Amis du Manifeste et de la Liberté-AML) adlı bir grup oluşturdu. Bu örgüt, sömürgeci olmayan yeni bir Fransız federasyonu içinde yer alacak özerk bir Cezayir Cumhuriyeti öngörüyordu. AML’nin yasaklanmasından sonra bir yıl hapis yatan Abbas, 1946’da Cezayir Devleti’nin kurulmasında Fransa ile işbirliğini savunan Cezayir Manifestosu Demokratik Birliği’ni (Union Démocratique du Manifeste Algérienne-UDMA) kürdü. Ama ılımlı ve uzlaştırıcı girişimleri Fransız sömürge görevlileri üzerinde olumlu bir etki uyandıramaymca bağımsızlık için devrimci mücadele vermeye kararlı bir örgüt olan Cezayir Ulusal Kurtuluş Cephesi’ne (FLN) katılmak üzere 1956’da Kahire’ye kaçtı.

18 Eylül 1958’de Ferhat Abbas’m başkanlığında Cezayir Cumhuriyeti Geçici Hükümeti kuruldu. 1961’de bu görevden istifa eden Abbas, Cezayir 1962’de bağımsızlığını kazanınca Cezayir Kurucu Meclisi’nin başkanlığına seçildi. Devrimci ve sosyalist FLN’yle siyasal bir ittifak kurdu. Ancak parlamenter kurumlann ve anayasal düzenin savunuculuğunu yapmayı sürdürdü. FLN’nin, Cezayir anayasası taslağını Kurucu Meclis’in dışında hazırlamasını protesto etmek için Ağustos 1963’te meclis başkanlığı görevinden istifa etti ve bu nedenle FLN’den çıkarıldı. Devlet Başkanı Ahmed Ben Bella’nın muhalifi olan Abbas, Temmuz 1964-Haziran 1965 arasında ev hapsinde tutulduysa da ertesi yıl serbest bırakıldı.

1899, ö. 24 ;al ba-adamı. eti’nin

r Müs-ı Skik-Jezayir renimi »kerlik aşladı.

Ferhat Abbas Cezayir Bağımsızlık Savaşı’ m La Nuit coloniale (1962; Sömürge Geceleri) adlı kitabında anlatır. Le Jeune Algérien: de la colonie vers la province (1931; Genç Cezayirli: Sömürgeden Eyalete) ve Autopsie d’une guerre (1980; Bir Savaşın Otopsisi) öbür kitaptandır. Ferhat Abbas üstüne daha geniş bilgi, David C. Gordon’ m Passing of French Algeria (1966) ve Joan Gillespie’nin Algeria: Rebellion and Révolu-tion (1960) adlı kitaplannda bulunabilir.

Yorum yazın