Eleftherios Venizelos Kimdir

Eleftherios Venizelos Kimdir

Eleftherios Venizelos

(d. 23 Ağustos 1864, Murnies, Girit – ö. 18 Mart 1936, Paris), 20. yüzyıl başlarının önde gelen Yunan siyaset ve devlet adamı. Dört kez başbakanlık (1910-15. 1917, 1924. 1928-30) yapmış, izlediği politikalarla Yunanistan’ın topraklarını genişletmesini ve Bal-kanlar’da saygın bir konuma ulaşmasını sağlamıştır.

Osmanlı Devleti’nce daha önce Syros’a (Siros) sürgün edilmiş Giritli bir devrimcinin oğluydu. İki yaşındayken, bir ayaklanmaya karıştıkları için ikinci kez sürgün edilen ailesiyle birlikte Syros’a gitti. Daha sonra Atina’ya giderek Atina Üniversitesi’ nin hukuk fakültesinden mezun oldu. Üniversitenin son sınıfında okurken Giritli öğrencilerin önderi olarak öne çıktı. Girit’te avukatlık ve gazetecilik yapmaya başladı. Girit Ulusal Konseyi’nin üyesi ve yeni kurulan Liberal Parti’nin önderi oldu. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda, Yunanistan’ dan gönderilen askerlerin desteğiyle Girit’in Yunanistan’a bağlanmasını sağlamak üzere Hanya yakınlarındaki Akrotiri Burnunda başarısız bir ayaklanmaya önderlik etti. Büyük devletlerin müdahalesinin ardından Girit’e, Osmanlı Devleti’nin egemenliği altında özerklik tanındı. Yunanistan kralı I. Georgios’un ikinci oğlu Prens Georgios da adanın yüksek komiserliğine atandı. Özerk hükümette adalet bakanı (1899-1901) olarak yer alan Venizélos, mutlakıyet yanlısı prensle çok geçmeden anlaşmazlığa düştü. Dört yıl sonra silahlı bir ayaklanma düzenleyerek prensi Girit’i terk etmek zorunda bıraktı. Eski Yunan başbakanlarından Alé-xandros Zaimis’in yüksek komiser olarak atanması üzerine özerk hükümete yeniden katıldı.

Bu sırada Yunanistan’da devrimci bir hareket başlatmış olan Yunanistan Genç Subaylar Birliği adlı grup Venizélos’u Atina’ ya çağırarak hareketin önderliğine geçmesini istedi. Birliği ve Kral Georgios’u ikna ederek anayasanın gözden geçirilmesini sağlayan Venizélos, Ağustos 1910’da yapılan seçimlerde Atina milletvekili olarak parlamentoya girdi. Ekimde başbakanlığa getirildikten hemen sonra kapsamlı bir reform programına girişti. Silahlı kuvvetleri yeniden düzenledi ve komşu Hıristiyan devletlerle Balkan İttifakı’nın kurulmasına öncülük etti. Bunu izleyen Balkan Savaşlan’nda (1912-13) OsmanlIların yarımadanın büyük bölümünden çıkarılmasında önemli rol oynadı. Böylece Makedonya’nın güney kesimi (Selanik ve hinterlandı), İpiros’un güneyi (İoânnina Préveza ve Arta), Girit ve Ege Adalarını alan Yunanistan’ın topraklan ve nüfusu iki katma çıktı.

I. Dünya Savaşı başladığında Almanya’nın müttefiki Osmanlı Devleti’yle savaşa girmeyi savunan Venizélos, İttifak Devletleri’ne yakınlık duyan Kral Konstantinos’un düşüncesini değiştirmek için iki yıl uğraştı. Al-man-Avusturya-Bulgar ordularının Yunan Makedonyası’nı istila etmesi (1916) üzerine kralla bağlannı kopararak Makedonya, Girit ve Ege Adalannda başlayan ayaklanmanın başına geçti. Selanik’te yeni bir Yunan hükümeti ve ordusu kurdu; Makedonya’ya çıkan Fransız-İngiliz birliklerinin müdahalesinin ardından da Konstantinos’u sürgüne yolladı (1917). Konstantinos’un ikinci oğlu Aleksan-dros’un krallığı ve Venizélos’un başbakanlığı altında yeniden birleşen Yunanistan, İtilaf Devletleri’nin safında savaşa girdi.

Savaşın bitiminde banş görüşmelerine katılmak üzere Paris’e giden Venizélos, Aralık 1918’de benimsediği Megali İdea (Büyük Düşünce) doğrultusunda yoğun bir diplomasi izlemeye başladı. Temmuz 1919’da Oniki Adanın Yunanistan’a verilmesi konusunda İtalyanlarla anlaşmaya vardı. Bulgaristan’la yapılan Neuilly (Kasım 1919) ve Osmanlı Devleti’yle yapılan Sèvres (Ağustos 1920) antlaşmalarına Yunanistan’a yeni topraklar kazandıracak hükümler koydurmayı başardı.

Eylül 1920’de Atina’ya döndüğünde, diplomatik alandaki zaferlerine karşın, halk arasındaki hoşnutsuzluklar önemli ölçüde yıpranmasına yol açmıştı. Bunun başlıca nedenleri Batı Anadolu’daki işgalin çıkmaza saplanması ve içeride uygulanan sıkıyönetimin tepkiler doğurmasıydı. Kasım 1920’deki seçimlerde Yunan halkı monarşi yanlısı partilerden oluşan koalisyonu başa getirdi. Ardından yapılan plebisitle Kral Konstantinos ülkeye geri çağrıldı. Venizelos seçim yenilgisinden sonra Yunanistan’dan ayrılarak Paris’e yerleşti.

Yunan ordusunun Anadolu’da uğradığı bozgunun ardından askeri bir ayaklanmayla Konstantinos tahttan indirilerek yerine büyük oğlu Georgios geçirildi. Ayrıca kralcı altı önder idam edildi. Türkiye’yle Lozan Antlaşması (1923) görüşmelerinde Yunan heyetine başkanlık eden Venizelos, birkaç ay sonra General İoannis Metaksas’ın önderliğindeki bir ayaklanmayla Georgios da sürgüne gönderilince, Yunanistan’a dönerek bir kez daha başbakan oldu. Ama monarşiyi yıkmak isteyen cumhuriyetçi önderlerle anlaşmazlığa düştüğünden gene ülkeden ayrıldı (1924). Cumhuriyet döneminde birbirini izleyen askeri darbelerin ardından Mart 1928’de Atina’ya dönerek yeniden Liberal Parti’nin başkanlığını üstlendi. İzleyen genel seçimde büyük bir çoğunluk sağlayarak, dört yıl başta kalan son kabinesini oluşturdu. Bu dönemde Yunanistan’ın Balkanlar’daki bütün komşularıyla ilişkilerini düzelterek barışçı bir dış politika izledi. Ekim 1930’da Ankara’yı ziyaret ederek bir dostluk anlaşması imzaladı ve iki ülke arasında yeni bir dönemin başlaması için çaba gösterdi. Ama 1930’ların başlarında Büyük Bunalım’ın etkisiyle ülke içindeki konumu sarsıldı.

Yenik çıktığı 1932’deki genel seçimden sonra da Liberal Parti başkanlığını sürdürdü. Mart 1935’te monarşinin yeniden kurulmasını önlemek için giriştiği ayaklanmanın bastırılması üzerine siyasal yaşamı sona erdi. Paris’e gitti ve orada öldü.

Yorum yazın