César Vallejo Kimdir

César Vallejo Kimdir

(d. 16 Mart 1892, Santiago de Chuco, Peru – ö. 15 Nisan 1938, Paris, Fransa), Latin Amerika edebiyatında toplumsal değişime sözcülük etmiş Perulu şair. Ölümünden sonra büyük ün kazanmıştır.

İspanyol ve Yerli kökenli dindar bir ailenin 11. çocuğu olarak dünyaya geldi. Küçük yaşta Yerlilerin uğradığı haksızlıklara tanık oldu; yoksulluğu ve açlığı tanıdı. Trujillo Ulusal Üniversitesi’nde edebiyat öğrenimi gördü (1913-17). Gene bu dönemde El romanticismo en la poesía castellana (ya-yımlamşı 1954; Kastilya Şiirinde Romantizm) adlı tezini kaleme aldı. Daha sonra iki yıl hukuk okudu. İlk kitabı Los heraldos negros’ta (1918; Kara Haberciler) Parnasçı-lığın ve Modernismo akımının öğelerini birleştirmeye çalıştı.

Vallejo, Yerlilerle ilgili siyasal olaylara karışınca üç ay kadar hapiste kaldı. Bu deneyim, annesinin ölümünden duyduğu acıyı daha da derinleştirdi ve bütün yaşamı boyunca etkisini sürdürecek ruhsal bir çöküntüye yol açtı. Escalas melografiadas (1922; Müzikte Gamlar) adlı öykü kitabı ile Trilce’deki (1922) karmaşık şiirlerinin çoğunun tohumları hapisteyken atıldı. Türetilmiş sözcükleri, günlük konuşma dilini, baskı tekniğindeki yenilikleri ve çarpıcı imgeleri kaynaştıran Trilce gelenekten tümüyle kopuşun habercisiydi.

Vallejo Yerli yaşamıyla ilgili kısa bir psikolojik roman olan Fabula salvaje’yi (1923; Yabanıl Öykü) yazdıktan sonra bir daha ülkesine dönmemek üzere Paris’e gitti. Yerli kökenli olduğu için dıştan biri gibi algılanmakla birlikte Pierre Reverdy, Vicente Huidobro, Juan Larrea, Juan Gris ve Antonin Artaud gibi avant-garde (öncü) sanatçılarla ilişki kurmayı başardı. Peru Komünist Partisi’nin kurucusu ve dostu José Carlos Mariátegui’nin kurduğu Amau-ta adlı dergide makaleler yayımlayarak Peru’yla ilişkisini sürdürdü.

Vallejo Variedades’te (1927) yayımladığı “Contra el secreto profesional” (Meslek Sırlarına Karşı) adlı makalesinde şiir dilinin kesin, açık ve geleneksel kalıplardan kurtulması gerektiğini savundu. Ayrıca edebiyatın kitlelerin davasına hizmet etmesi gerektiğine inanıyordu. Öteden beri Marksizme duyduğu yakınlık 1928 ve 1929’da SSCB’ye yaptığı geziler sonucunda bağlılığa dönüştü. 1928’de Paris’e dönüşünde faşist eğilimleri bulunduğunu düşündüğü Amerikan Halkçı Devrimci İttifakı’ndan (APRA) ayrıldı. 1931’de Komünist Parti’ye girdi.

Siyasal etkinlikleri nedeniyle 1930’da Paris’ten çıkarılınca Madrid’e gitti. Orada, Marksist yaklaşımını açıklamak amacıyla yazdığı Rusia en 1931 (1931’de Rusya) geniş ilgi topladı. Ardından Peru toplumu-na özgü tipik karakterler arasındaki etkileşimlerden yola çıkarak sınıf bilinci ile siyasal ideoloji arasındaki ilişkiyi sergilemeye çalıştığı Él tungsteno (1931; Tungsten) adlı romanı kaleme aldı. 1932’de Paris’e döndü ve gerçeküstücülerin toplumsal düzeni yazılarıyla değiştirmeyi amaçlayan daha militan gruplarını destekledi. Poemas humanos’taki (1939; İnsan Şiirleri) şiirlerinin çoğunu siyasal görüşlerini yeni baştan incelediği bu dönemde yazdı. İç Savaş sırasında iki kez İspanya’ya gitti ve insanın yabancılaştığı, paramparça bir evrendeki kıyameti işleyen şiirler yazdı.

1930’larda yazdığı şiirlerin çoğu ölümünden sonra yayımlandı. Roman ve öyküleri Novelas y cuentos completos’Xa (1970; Toplu Roman ve Öyküler), şiirleri ise Georgette de Vallejo’nun yaşamöyküsü notlanyla birlikte Obra poética completa’da (1974; Toplu Şiirler) yayımlandı.

Yorum yazın