Bilge Kağan Kimdir

Bilge Kağan Kimdir

Bilge Kağan (683-734)
• Göktürkleri Çin boyunduruğundan kurtaran ünlü Kutluğ İlteriş Han’ın oğlu olan Bilge Kağan, babası öldüğünde henüz sekiz yaşındaydı; bu nedenle Göktürklerin başına Kutluğ İlteriş Han’ın kardeşi Kapağan Han geçti. Ne var ki, Kapağan Han’ı Bayırkular öldürünce, tahta çıkmaya hazırlanan Kapağan Han’ın oğlu Bögü’nün hanlığını Bilge Kağan tanımadı. Bilge Kağan, kardeşi Kültegin’in büyük desteğiyle, uzun savaşımlardan sonra 716’ da tahta çıktı.
• Bilge Kağan, tahta çıkar çıkmaz önce, Göktürklerin taht mücadeleleriyle güçsüz düştüklerini sanarak umutlanan ve bağımsızlıklarını elde etmek için ayaklanan Türk boylarıyla savaşmak zorunda kaldı: Oğuzlar üstüne, kardeşi Kül- tegin ile birlikte, art arda seferler düzenleyerek Oğuzları Çin’e göçme zorunda bıraktı (718); Uygurları yendi. Bilge Kağan’ın barış önerisini kabul etmeyen Çinliler, 300 000 kişilik bir ordu hazırladılar (720) ve Basmıllar, Kitaylar ve Ta- tabılarla anlaştılar. Önce Bas- mılları bozguna uğratan Bilge Kağan, Çin’e başarılı bir akın düzenledi. Türkeşler ve Kırgız- lara boyun eğdirerek, Göktürk devletinin birliğini sağladı.
• 727’de Tibetliler, Çin’e karşı Göktürklerle anlaşmak istediler; Çin ile iyi geçinmek isteyen Bilge Kağan, bu öneriyi geri çevirmekle yetinmeyerek, olayı Çinlilere haber verdi; Bilge Kağan’ın iyi niyet gösterisi, Çin’de çok olumlu karşılandı;
ne var ki, Göktürkler ile Çinlilerin dostluğu uzun sürmedi: Göktürklere karşı ayaklanan Kitayları Çinliler destekledi (730); buna bir de Oğuzların ayaklanması eklenince, Göktürkler güç duruma düştüler. Bir yıl kadar süren ayaklanmalar bastırıldı; ama bu arada, Bilge Kağan’ın sağ kolu Kültegin, bir Oğuz baskını sırasında öldürüldü (731). Kardeşinin ölümüne çok üzülen Bilge Kağan, görkemli bir cenaze töreni düzenletti; kardeşinin mezarı ve yazıtı için Çin’den sanatçılar getirtti; yeğeni Yolug Tegin’i yazıtın yazılmasıyla görevlendirdi. Çin ve Orhun harfleriyle yazılan yazıt, 732’ de Koşu Çaydam’a dikildi.
• Çinlilerle ilişkilerini yeniden düzelten Bilge Kağan’ın bir Çinli prensesle evlenme isteği kabul edildi. Tatabılar ve Ki- taylarla savaşan Bilge Kağan, bu savaşları kazandı; ama 734’te zehirlenerek öldürüldü. Kardeşi Kültegin’in yanına gömüldü ve Yolug Tegin’in. Bilge Kağan için yazdığı bir kitabe. 735’te dikildi.

Yorum yazın