Azmizade Haleti Kimdir – Hayatı ve Eserleri

Azmizade Haleti Kimdir – Hayatı ve Eserleri Hakkında Bilgiler

HALETİ (Mustafa) Azmizade, türk şair ve bilgini (İstanbul 1570 – ay.y. 1631). XVI. yy. bilgin ve şairlerinden ünlü Mekârim-ül-Ahlâk (iyi Ahlâklar) eserinin yazarı Muhammed Azmi Efendinin (öl. 1582) oğlu. Medrese öğrenimi yaptı. 1600’de Süleymani- ye müderrisliği, 1602’de Şam’da, 1606’da Kahire ve Bursa’da, 1611’de Edirne’de, 1614’- te İstanbul’da kadılık yaptı. 1623’te Anadolu, 1627’de Rumeli kazaskeri oldu. 1628’- de Silistre arpalığı ile emekliye ayrıldı: Di- van’mda memuriyeti boyunca azil ve nakillerle uğradığı sarsıntıları ve bunlar hak- kındaki şikâyetlerini anlatır. Şiirlerinde karamsar bir dünyagörüşü vardır. Başta Nefî olmak üzere, Yahya Efendi, Bahaî Nailî, Fehim, Neşatî ve Tıflî gibi XVII. yy. divan edebiyatının değerli şairleri arasında yer almıştır. Edebî eseirleri: 1. Divan (Mehmed III adına düzenlenmiştir. İçindeki rubailerle ün kazandı, XVII. yy.dan itibaren şiir mecmualarında Haletî’nin rubailerine yer verildi. Nedim bir kasidesinde Haletî’nin rubai alanındaki gücünü belirtmek için «Haleti evc-i rubaide uçar anka gibi» [Haleti rubaî’nin doruğunda anka kuşu gibi uçar] demiştir. Haletî’nin -tasavvufa ait inanış ve görüşleri büyük bir başarıyle rubailerinde işlenmiştir. Bu yüzden ona «Hayyam-ı Rum» da denildi. İngiliz şarkiyatçımı Gibb, Haletî’de Ömer Hayyam’m derinlik ve orijinalliğinin bulunmadığını ileri sürer); 2. Saki name (520 beyittik bir mesnevidir. Sufîyâne vecit ve aşkı hikâye eder. Sâki’yi [içki dağıtan] över. Zahid’i [kuru sofu] yerer); 3. Münşeat (Hâletî’nin kendi hayatını ve yaşadığı çağın olaylarını anlatması bakımından önemlidir).
Aynı zamanda çağının ileri gelen bilginlerinden biri olan Haletî’nin öğrencisi Ne- vizade Ataî (1583-1635), Haleti öldüğü zaman arkasında kalemi ile düzeltmeler yaptığı
ve açıklamalar yazdığı 3-4 bin cilt kitap bıraktığını belirtir. Kâtip Çelebi de, Kınalızade Ali Efendi istisna edilirse XVI. yy .da Haleti düzeyinde bilgin bulunmadığını ileri sürer. Haletî’nin Mugrii-ül-Lebib (Akıllıyı Doyuran) şerhi, Hidâye (Doğru Yola Yöneltme) ve Misbah (Yüzgeç) şerhlerinin kenarında zengin notları vardır. Babasının Fars- çadan manzum olarak çevirmeğe başladığı halde ancak 1 000 beyittik bölümünü tamam- layabildiği Mihr ü Müşteri adlı esere 500 beyit daha eklenmiştir.

Yorum yazın