Auguste Comte Kimdir

Auguste Comte Kimdir

Auguste Comte (1798-1857)

Batı kültüründe toplumbilimin kurucusu sayılan ünlü Fransız düşünürü.

Comte’un kişiliği ve inançları tutucu olmakla birlikte, yaratıcısı olduğu “Üç Durum Yasası” (ya da eski deyişle ‘‘Üç Hal Kanunu”), bilginin gelişmesi ve niteliği bakımından çağdaş ve ilerici bir nitelik taşır. Bu yasaya göre Comte, insan düşüncesinin tarihini üç aşamaya ayırır. Bu üç aşama zorunlu olarak birbirini izleyecektir. Birinci aşama teolojik (dinsel) dönemdir. Bu dönemde insanoğlu, çevresindeki olayların açıklanmasını doğa üstü güçlerle yapar. Dinsel bilgi ve inanç egemendir Bilgi türü, gökten zembille inme türündeki apriori bilgidir Bu dönem de kendi içinde üç aşamaya ayrılır. Birinci evre, fetişçilik aşamasıdır.

Bu evrede insan canlı ve cansız varlıklara insan ruhuna benzer nitelikler verir ve bunları dinsel inançlarının esası yapar, ikinci evre, çoktanrıcılık aşamasıdır. Bu evrede insanoğlu çevresindeki olayları yine çevresinin fetişlerinden soyutlayıp, herbirinin ardında ayrı ayrı tanrısal güçler arar. (Bunun en güzel örneği Yunan Mitolojisindeki tanrılardır.) Üçüncü evre, tektanrıcılık aşamasıdır. Bu aşamada insanoğlu çevresindeki olayları tek bir tanrı düşüncesi ile açıklamaya çalışır. Bu tanrı her zaman ve her yerde bulunan, egemen bir tanrıdır. Comte’a göre insan düşüncesinin ikinci aşaması metafizik dönemdir . Bu dönemde insanoğlu çevresindeki olayların nedenlerini, belli güçlerde, çekim gücü gibi, doğa gücü gibi soyut, fakat çevredeki somut olayları etkileyen fizikötesi güçlerde, ruhlarda aramaya başlar. Dinsel dönemdeki mutlak bilgi, yerini, çevrenin algılanmasından etkilenen bilgiye bırakmıştır. Bir önceki dönemde egemen olan hayal gücü, tümüyle olmasa bile, artık gözlem yoluyla etkilenmeye başlamıştır.

üçüncü dönem, pozitif dönemdir. Bu dönemdeki bilgi biçimi, deneysel gözleme dayalı pozitif bilgidir. Elle tutulur, gözle görülür nitelik taşıyan bu bilgi ise görelidir. Mutlak değildir, değişebilir.

Comte’un en büyük katkısı, dinsel ve metafizik bilgi ve yaşam anlayışı biçimlerine karşı çıkmış olmasıdır. Bu özelliği, özellikle çok uzun yıllar dinsel ve metafizik nitelik taşıyan bilgi ve yaşam biçimi baskısı altında bunalmış olan Osmanlı-Türk toplumu açısından da, tüm insanlık açısından da Comte’un ilerici ve olumlu yönünü belirler.

Yorum yazın