Arminius Vambery Kimdir

Arminius Vambery Kimdir
Arminius Vambery (d. 1831, Bratislava -ö. 1913, Budapeşte), Macaristan’da Türkolojinin kurucusu sayılan Türkolog.

Türkçeyi kendi kendine öğrenmeye başladı ve Budapeşte Üniversitesi’nde geliştirdi. 1857’de Macar Bilimler Akademisi’nin desteğiyle İstanbul’a gitti; orada Deutsch-tür-kisches Taschenwörterbuch (1858) adlı küçük bir Almanca-Türkçe sözlük yayımladı. Osmanlılar arasında Reşid Efendi olarak tanındı. Daha sonra Orta Asya’da derviş kılığında geziye çıkarak izlenimlerini Londra’da İngilizce olarak yayımladığı Travels and Adventures in Central Asia (1864; Orta Asya’da Geziler ve Serüvenler) adlı yapıtında anlattı. Çağataycayı da öğrendi ve Abuş-ka Lügati adıyla bilinen Çağatayca-Osman-lıca sözlüğü Abııska Csagatâjtörök Szögyüj-temeny (1862) adıyla ve sözcüklerin çevriyazısını da vererek Macarcaya çevirdi. 1867’de Cagataische Sprachstudien (Çağatayca Dil İncelemeleri) adlı yapıtını yazdı. Daha sonra Uigurische Sprachmonumente und das Kudatku Bilig (1870; Uygur Dil Anıtları ve Kutadgu Bilig) adlı çalışmasını yayımladı.

Macarların kökeni ve Türklerle ilişkileri üzerine de yazılar yazan Vâmbery’nin öbür yapıtları arasında Etymologisches Wörterbuch der turko-tatarischen Sprachen (1878; Türkçe ve Tatarcanın Etimolojik Sözlüğü), Die primitive Kultur des turko-tatarischen Volkes (1879; Türk-Tatar Halklarının İlkel Kültürü), Altosmanische Sprachstudien (1901; Eski Osmanlıca Dil İncelemeleri) ve Küzdelmeim (1905; Mücadelelerim) sayılabilir.

Vâmbery siyasal etkinliklerde de bulundu. Gençliğinde Tanzimat dönemi devlet adam-lannın yanında hocalık ve kâtiplik yaptı. Daha sonra Meşrutiyet hareketiyle yakından ilgilenerek sürgündeki Genç Osmanlılarca ilişki kurdu. Uluslararası alanda Asya’da İngiliz nüfuzunu destekleyerek Rusya’nın yayılmasına karşı tutum aldı.

Yorum yazın