Amerigo Vespucci Kimdir

Amerigo Vespucci Kimdir

Amerigo Vespucci (d. 1454, Floransa – ö. 1512, Sevilla), Yenidünya’ya yapılan ilk yolculuklara (1499-1500, 1501-02) katılan İtalyan kâşif ve denizci. Amerika kıtasına adını vermiştir.

Bir noterin oğlu olan Vespucci, çocukluğunda amcası Giorgio’dan hümanist bir eğitim aldı. 1479’da ünlü İtalyan ailesi Medicilerin sözcüsü olarak Fransa’ya giden başka bir akrabasına eşlik etti. Dönüşünde

Lorenzo ve Giovanni di Pierfrancesco de’ Medici’nin “banka”sında çalışmaya başladı ve patronlarının güvenini kazandı. 1491 ’in sonunda Sevilla’ya, gemi donanımları sattığı anlaşılan Giannotto Berardi’nin yanına gönderildi. Kristof Kolomb, Berardi’nin de desteklediği ilk Amerika seferinden döndüğünde Vespucci de bir olasılıkla Sevilla’da bulunuyordu. Daha sonra Berardi’yle birlikte, Kolomb’un ikinci ve üçüncü seferinde kullandığı gemilerin donatımına yardım etti. Üçüncü seferin öncesinde Kolomb’la tanıştı. 1495’in sonunda ya da 1496’nın başında Berardi’nin ölümü üzerine Sevilla’ daki işin başına geçti.
Vespucci, ünlü yolculuklarını 1497-1504 arasında gerçekleştirdi. Ardından 1505’in başlannda özel bir görüşme için İspanya sarayına çağırıldı ve iki yıl önce Sevilla’da kurulan Casa de Contrataciön’da (Ticaret Odası) çalışmaya başladı. 1508’de bu kuruluşta kılavuzlarla gemi kaptanlarının sefer lisanslarını denetlemeyi içeren başkılavuz-luğa atandı. Kaptanların kaydetmekle yükümlü olduğu verileri yorumlayıp düzenleyerek yeni keşfedilen toprakların ve yeni yolların haritalarını çıkarmak da görevleri arasındaydı. İspanyol uyruğuna geçen Vespucci ömrünün sonuna değin bu ülkenin yurttaşı kaldı.

Vespucci’nin yolculuklarına ilişkin belgeler iki grupta toplanır. İlk grup Vespucci’ nin 4 Eylül 1504’te Lizbon’dan bir olasılıkla gonfaloniere (başyargıç) Piero Soderini’ye yazdığı ve 1505’te Floransa’da yayımlanan İtalyanca bir mektupla, bu mektubun “Quat-tuor Americi navigationes” (Amerigo’nun Dört Yolculuğu) ve “Mundus Novus” (Yeni-dünya) ya da “Epístola Alberici de Novo Mundo” (Albericus’un Yenidünya Üzerine Mektupları) adıyla yayımlanan iki Latince basımından oluşur. İkinci grupta ise Medici-lere yazılmış üç özel mektup yer alır. İlk grupta dört, ikinci grupta ise iki yolculuktan söz edilir. 1930’lara değin ilk gruptaki belgeler yolculukların sırası bakımından ele alınmıştır. Buna karşılık Alberto Magnag-hi’nin kuramına göre bunlar ustalıkla düzenlenmiş sahte belgelerdir ve ancak ikinci gruptaki özel mektuplar gerçek olabilir. İki grup belgeyi bağdaştırma çabalarıysa genel olarak başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

Vespucci’nin, Mayıs 1499 ile Haziran 1500 arasında Alonso de Ojeda’nın komutasında İspanya’dan denize açılan dört gemilik bir keşif grubuna kılavuzluk ettiği yolculuğun (belgelerde sözü edilen ikinci yolculuk) gerçekliği tartışmasızdır. Vespucci’nin bu keşif gezisindeki görevi daha önce başka seferlere de katılmış olduğunu gösterir. Ama daha önce aynı bölgeye (Meksika Körfezi çevresi ve Atlas Okyanusunun Flo-rida’yla Chesapeake Koyu arasındaki kıyıları) bir başka yolculuk (1497-98) yapmış olduğu pek düşünülemez.

1499-1500 yolculuğunda Vespucci büyük olasılıkla bugünkü Guyana kıyısına ulaştıktan sonra Öjeda’dan ayrıldı; daha sonra güneye dönerek Amazon Irmağının ağzını keşfetti ve Cabo de La Consolación ya da Santo Agostinho’ya (yaklaşık 6° güney enlemi) kadar ilerledi. Dönüş yolunda Trini-dad’a ulaştı, Orinoco Irmağının ağzını buldu ve ardından Haiti’ye doğru ilerledi. Coğrafyacı Ptolemaios’un tanımıyla Asya’ nın en doğusundaki yarımadanın (Cattigara pazarı) kıyısı boyunca ilerlediğini sanıyordu. Bu nedenle yarımadanın ucuna (Cattigara Burnu) ulaşmaya çalışıyor, bu burnu dönünce Güney Asya denizlerine ulaşabilmeyi umuyordu. Ispanya’ya döner dönmez Hint Okyanusu, Ganj Körfezi (bugün Ben-gal Körfezi) ve Taprobane ya da Seylan (bugün Sri Lanka) adalarına ulaşmak amacıyla yeni bir keşif yolculuğunun hazırlıklarına başladı. Ama İspanyol yönetimi yolculuğu desteklemeyince Vespucci de 1500’de Portekiz kralının hizmetine girdi.

Vespucci Portekiz himayesinde 13 Mayıs 1501’de Lizbon’dan yeni bir keşif yolculuğuna çıktı. Cabo Verde Adalarında verilen moladan sonra güneybatı yönünde ilerledi, Cabo de Santo Agostinho yakınında Brezilya kıyılarına ulaştı ve Ocak 1502’de Rio de Janeiro’daki Guanabara Koyunu keşfetti. Daha sonra Rio de la Plata’ya kadar ilerleyerek burayı keşfeden ilk Avrupalı oldu. Ardından Patagonya kıyısı boyunca Gulfo de San Juliân’a, belki daha güneye kadar ilerledi. Bugün bilinmeyen bir rotayla dönen gemiler 22 Temmuz 1502’de Lizbon’ da demir attı.

Bu gezi, Vespucci’yle birlikte bilginlerin de yeni keşfedilen toprakların Asya’nın bir bölümü değil “Yenidünya” olduğunu anlamasını sağlaması bakımından keşifler tarihinde büyük önem taşır. 1507’de Martin VValdseemüller adlı bir hümanist “Cosmo-graphiae introductio” (Kozmografiye Giriş) adlı broşürünün eki olarak Lorraine’deki Saint-Die’de “Ouattuor Americi naviga-tiones”i yeniden yayımladı ve yeni keşfedilen toprakların Amerigo’nun adıyla anılmasını önerdi. Daha sonra çizdiği büyük bir düz-lemkürede Amerika adını ilk kez, ama yalnızca kıtanın güneyi için kullandı. Bu öneri kısa sürede benimsendi; adın Kuzey Amerika’yı da kapsaması daha sonra gerçekleşti. Haritanın, Eskidünya’yı içine alan yarıkürenin bulunduğu üst bölümünde Pto-lemaios’un çizimi, Yenidünya’yı içine alan yarıkürenin bulunduğu bölümde ise Ves-pucci’nin çizimi yer alıyordu.

Vespucci’nin 1503-04’te Portekiz yönetimi adına başka bir keşif yolculuğuna katılıp katılmadığı bilinmemektedir (Gonzalo Co-elho yönetiminde, yeni bilgiler getirmeyen bir yolculuğa katılmış olabilir). Sonradan yeniden İspanya’nın hizmetine giren Ves-pucci, gene başkılavuzluk göreviyle yeni keşif yolculuklarının hazırlanmasına katkıda bulundu. Ama kendisi başka yolculuğa katılmadı.

Bazı araştırmacılar Vespucci’nin, başkalarının buluşlarını çalan bilgisiz bir denizci olduğunu öne sürmüştür. Ispanya’nın, bir yabancı olduğu halde başkılavuzluğa getirecek kadar ona güvenmesi bu savları çürütmeye yeterlidir.

Yorum yazın