Abdülaziz kimdir

Abdülaziz Kimdir
Abdülaziz KimdirOtuz ikinci Osmanlı padişahı (İstanbul, 1830-İstanbul, 1876).

Padişah Mahmut II’nin oğlu olan Abdülaziz, ağabeyi padişah Abdülmecit’in ölümü üzerine 1861’de tahta çıktı. Doğu kültürünün gerektirdiği eğitimi gören Abdülaziz’in saltanat döneminde, İngiliz-Osmanlı Ticaret Anlaşması’nın (1838) gümrük serbestliği getirmesi nedeniyle yerli sanayi çökmekte, artan borçların yatırıma değil de bayındırlık işlerine harcanması dışa mali bağımlılığıartırmaktaydı. Bu arada imparatorluğa bağlı Karadağ-Sırbistan, Romanya gibi ülkelerde bağımsızhk hareketleri, Girit’te adanın Yunanistan’a bağlanması girişimleri vardı. Bu hareketleri bahane eden Çarhk Rusyası, Alman ve Avusturya – Macaristan İmparatorlukları, 12 Mayıs 1876’da, “Berlin Memorandumu’’nu verdiler. Memorandum, Osmanlıların iç işlerine karışıyor, Avrupa devletlerinin gözetiminde ıslahat yapılmasını öngörüyordu. Bu ortamda Abdülaziz yönetimine gittikçe artan bir muhalefet gelişti. Çıkarılan “Kararname-i ÂK” ile muhalefeti susturma girişimleri sonuç vermedi. Yurt dışındaki Genç Osmanhların (Ziya Paşa, AK Suavi, Namık Kemal, vb.) yayımladıkları gazeteler yurda sokuluyor, subaylar ve aydınlar arasında yandaş buluyordu. Abdülaziz, Batı devletlerinin de baskısıyla Rusya eğilimli sadrazam Mahmut Nedim Paşa’yı görevinden aldı, yerine Mütercim Rüştü Paşa’yı getirdi. Bu arada padişahın Osmanlı borçlarının her yıl ödemesi gereken miktarının yansını ödeyebileceğini, kalan yarısı için 5 yıl vadeli senet vereceğini ilan etmesi, alacakb Avrupa devletlerini Osmanlı aleyhine çevirdi. Rüştü Paşa, Mithat ve Hüseyin Avni Paşalarla işbirüği yaptı; şeyhüislamdan fetva alınıp saray kuşatddı ve tahttan indirilen Abdülaziz, 3 Haziran 1876 sabahı bilek damarlarını keserek intihar etti.

Abdülaziz döneminde bayındırlık işlerine önem verildi. Divan-ı Muhasebat (Sayıştay), Şurayı Devlet (Danıştay), Darüşşafaka Lisesi kuruldu, İstanbul’da tünel ve Süveyş’te Süveyş kanalı açıldı.

2. mahmud ve Pertevniyal Sultan’ın oğludur. İstanbul’da doğdu. Veliahtlık dönemini av, güreş ve cirit sporlarıyla geçirdi.

Ağabeyi Abdülmecid’in ölümü üzerine 25 Haziran 1861 ’de tahta çıktı. Tanzimat yeniliklerinin sürdürüleceğini ilan etti. Harcamalarda kısıntı istemekle birlikte, dış borçlanmaya dayalı ekonomik politikayı değiştiremedi. Sırbistan, Mem-leketeyn (Romanya) ve Girit ayaklanmaları karşısında sessiz kalan Abdülaziz, Girit’in Yunanistan’a ilhak edilmesini, özerklik vererek önlemeye çalıştı. Bu bunalımlar sırasında devlete yardım eden Mısır Valisi İsmail Paşa’ya hıdiv unvanı verdi. Sadrazam Ali Paşa’nm 1871’de ölümünden sonra Bosna ve Hersek ayaklanmalarına çözüm getiremedi, panisla-vizm karşısında çaresiz kaldı. Hicaz, Irak, Basra ve Yemen’e becerikli valiler ve komutanlar göndererek, bu eyaletlerin imparatorluktan kopmamalarını sağlamaya çalıştı. Fransa ve İngiltere yanlısı dış politikayı değiştirerek Rusya’ya yakınlaşmayı yeğledi. 1875 Bosna ayaklanmasında, Sırbistan ve Karadağ olaylarında ve 1876 Bulgar ayaklanmasında Rus parmağı olduğu anlaşıldığı halde, Rusya yanlısı politikasını değiştirmedi. Dış borçların 250 milyon altına yükselmesi, Balkanlar’daki ayaklanmalar, Selanik Olayı, Yeni Osmanlılar’ın Avrupa’daki eylemleri ve öğrenci hareketleri, bunalımı ağırlaştırınca, önde gelen devlet adamları ve komutanların düzenlediği bir darbeyle 30 Mayıs 1876’da tahttan indirildi; dört gün sonra da kuşkulu bir biçimde öldü.
15 yılda 16 sadrazam

Sorunları sadrazam değiştirmekle çözebileceğini sanan Abdülaziz, hükümdarlık döneminin ilk on yılında sadrazamlık yapan Fuad ve Ali Paşa’ların, bir dizi reform önerilerini uygulama koydu. Bunların başlıcaları; donanmanın modernleştirilmesi, vilayetlerin yeniden örgütlenmesi, “sultani”lerin (lise) açılması, milli eğitimin yeniden düzenlenmesi, Darülfünun’un (üniversite) kurulması, denizyolları, tramvay, demiryolları ve tünel işletmelerinin açılması, bankacılığın, tiyatro, sergi ve yayın etkinliklerinin başlaması, Şûra-yı Devlet’in (Danıştay) Divan-ı Muhasebat’m (Sayıştay) kurulmasıdır.

Etiketler:

Yorum yazın