1. Abbas (Büyük Abbas)

1. Abbas (Büyük Abbas), (Ferahâbâd 1557-Mazenderan 1629), Safevî hükümdarı İran’da kurulan Safevîler Devleti’nin beşinci hükümdarı (1587-1629). Şah Tahmasb’ın büyük oğlu Muhammet Hüdâbende’nin oğlu. Babasına karşı Herat Kenti’nde ayaklanarak 1588’de hükümdarlığı elde etti. Safevî hükümdarları arasında “Büyük” sıfatıyla anılan Abbas, İran’ın en karışık zamanında hükümdarlık yaptı ve ülkesini kısa sürede güçlendirdi.

Abbas, Batı’da OsmanlIlarla uğraşırken Doğu’dan Özbeklerln saldırısına uğradı. Tahta çıktığı 15 Ekim 1588’den başlayarak Safevî Devleti’ni yeniden kurar-casına çalıştı. Aylıkları devletçe ödenen ve adına “Tüfenkçi” denilen bir ordu kurdu. Bunu OsmanlIların devşirme yöntemine benzeterek Ermeni ve Gürcü çocuklarını eğitme yoluyla oluşturdu. Öte yandan Kızılbaşların etkilerim azaltarak “Şahseven” adıyla yeni bir Türk ordusu kurdu. Bu arada, OsmanlIlarla barış isteyen beyleri yok ederek savaşı sürdüren Şah Abbas, Horasan’da Özbek Han’a karşı yürüdü. Osmanlı kuvvetleri Gence’yi, Bağdat Valisi Ciga-lazade Nihavend’i ele-geçirdi, iç ayaklanmaların genişlemesi üzerine Ösman-lılarla barış yapmak isteyen Şah Abbas, 18 Ocak 1590’de Osmanlı isteklerine uygun bir antlaşma imzaladı. Devletin batısını güvence altına aldıktan sonra, ayaklanan emirleri şiddetle cezalandırdı. Meşhed’i almış olan Özbekleri Herat yakınında bozguna uğrattı. Osmanlı-iran savaşları yeniden başlayınca başkenti Kazvin’den İsfahan’a taşıyan Şah Abbas, Osmanlı kuvvetlerini Süfiyân’da yenilgiye uğrattıktan sonra, Tebriz, Revan ve Kars kalelerini aldı(1603). Sis civarında yapılan savaşta, ordusunu yöneten Şah Abbas, 1613’de OsmanlIlarla yeniden barış imzalamak zorunda kadı. Bir süre sonra yeniden başlayan savaş sonundaysa, Serav Antlaşması imzalandı. 42 yıl hükümdarlık yapan Şah Abbas, 19 Ocak 1629’da 72 yaşında öldü. Acımasız ve sert yaratılışlı bir hükümdardı. Ancak saltanatı sırasında çok çalışmış ve devletini güçlendirmişti. Yönetici ve ordu örgütünün yanı sıra, bayındırlık işlerine de önem vermişti. Zamanında İsfahan çok gelişti. Bu kentte, kendisi büyük bir cami, Çihil-Sütun (Kırk Sütun) Sarayı, Çarbağ ve Zerenddeki köprüler, Cihânnümâ Sarayı gibi büyük yapılar ve tarihi eserler yaptırmıştır. Avrupa devletleriyle de ilişkiler kuran Şah Abbas, bu ülkelerde Osmanlı Devletine karşı bir hareket yaratmak için girişimlerde bulunmaktan geri kalmamıştır.

Öldüğünde yerine torunu Sam Mirzâ, Şah I. Safâ unvanıyla şah oldu.

Yorum yazın