Derin su ısıölçeri – İpin ucundaki termometre

Derin su ısıölçeri – İpin ucundaki termometre
Deniz suyu ısısının ölçümünde kullanılan ters dönen termometrelere ek olarak, fizikçi denizbilimcilerin su sıcaklığını ölçmede kullandıkları iki tip termometre vardır. Bunların her biri bir tür batitermograftır; başka bir deyişle, derin sularda ısı kaydedici termometrelerdir. Aslında batitermograf sözcüğü, üç Yunanca sözcüğün biraz değiştirilerek birleştirilmeleriyle oluşturulmuştur. Bati: derinlik, termo: sıcaklık ve graf: resim (burada “resim” kayıt anlamına gelir) kısaca BT olarak tanınır. Bu her iki tür termometre de sıcaklığın derinlikteki değişmelerini kaydeder.
Bunlardan ilki, mekanik termograf (BT) sağlam bir kabloyla denize indirilir ve her gözlemin sonunda yukarı çekilir. İkincisi olan ve XBT kısa adıyla tanınan atılabilir batitermograf ise gözlem sonunda denizin dibine düşürülür ve bir daha kullanılmaz. ‘
Mekanik derin su termometresinin içinde altın kaplamalı düz bir cam bulunur ve kayıt işlemi için kullanılır. Bununla,deniz suyunun sıcaklığının, derinliğiyle birlikte grafiği çizilerek elde edilir. Altın kaplamalı cam üzerine grafiğin çizimi ısıya duyarlı bir tüpe bağlı çizici bir uçla olur. Bu tüp, sıcaklık değişmeleri nedeniyle genişleyip çizici ucu değişik biçimlerde hareket ettirerek cam üzerine derinlik durumuna göre suyun ısısını gösteren bir grafik çıkarmış olur.
Atılabilir batitermograf (XBT), mekanik derin su termometresine (BT) göre hem daha küçük, hem de daha kullanışlıdır. Çünkü bunu denize saldıktan sonra tekrar yukarı çekme gereği yoktur. Bu aygıtta,sıcaklık sinyallerini ince bir kablo aracılığıyla gemideki büyük bir elektronik aygıta ileten ufak bir elektronik eleman bulunur. Termometre suda düşerken, bu sıcaklık sinyali de elektronik düzendeki hareketli grafik kâğıdına geçirilir. Bu termometre suyun içinde belli bir hızla düşmek üzere tasarlanmış olduğundan, denize atıldıktan bir süre sonra, bulunduğu derinlik kolaylıkla belirlenebilir. Böylece aygıt, derinliğe göre sıcaklığın grafiğini de çizer. Bu düzen aracılığıyla elde edilen grafik, küçük bir cam levha üzerine değil, okunması çok daha kolay büyük bir kâğıt parçası üzerine çizilmiş olur.
Mekanik batitermograf genellikle gemi saatte S ile 10 deniz mili hızla seyir ederken, bir kablonun ucunda denize salınıp çekilebilir. Atılabilir batitermograf ise çok daha küçüktür ve 30 millik bir hızla seyir sırasında denize salınabilir. Aygıt suya salındıktan sonra bağlı olduğu telin sonuna varınca, tel kopar ve termometre dibe kadar düşmeye devam eder.
Bu iki tip termometreyle denizbilimciler, okyanusta derinliğe göre ısının nasıl değiştiğini belirleyebilmektedirler. Balıkların ve akıntıların yer ve durumlarını öğrenmek isteyenler içinse bunun büyük önemi vardır.

Yorum yazın