Bilgi sistemleri

BİLGİ SİSTEMLERİNİN YAPISI

Bilgi Sistemi Yapısı

Bilgi sistemi çeşitli fiziksel kaynaklardan oluşan bir bütündür. Bütünü oluşturan bu parçalar “yapı blokları” olarak adlandırılırlar. Organizasyon yapısı nasıl olursa olsun tüm bilgi sistemleri, şu altı yapı blokundan meydana gelirler,
1) Veri giriş bloku,
2) model bloku,
3) bilgi çıkış bloku,
4) teknoloji bloku,
5) veri tabanı bloku
6) kontrol bloku

Tüm bilgi sistemleri büyük olsun küçük olsan, basit yada gelişmiş olsun mutlaka bunlardan meydana gelirler.

1)Veriş giriş bloku

Sisteme girilen tüm verileri, metinleri, emirleri, ricaları gösterir. Girişler elle, yazılmış kağıtla, fiziksel karakteristiklerinin tanımlanmasıyla, klavye ile sesle, dokunma ile vb. optik veya manyetik karakterler ve kodlarla yapılır. Teknolojik gelişmelerdeki son durumda ise ışın kodları ve lazer okuyucularla yapılmaktadır. Bu aşamada işletmeye konu olabilecek veriler oluşturulur.

2)Model bloku
İstenilen sonuçları ve çıktıkları üretmek için, değişik yollarla girilen bilgileri ve depolanan verilen mantıksal, matematiksel, işlemsel olarak modellerin birleşiminden meydana gelir. Çıktılar bu birimle üretilirler. İşlemsel yapıdaki bir model ya bir dönüşüm veya üzerinde değişiklik yapılabilen bir kütük olabilir. Mantıksal model ise, belli veri elemanlarını uygun bir sırada ve sorulara cevap verilmesini sağlayan modellerdir. Bu birim verilerin değerlerini kısa bir rapor içinde toplanmasını yada özetlenmesini sağlamaktadırlar.

Matematiksel modeller ise, Matematiksel ifadeleri;
Gelir – Gider = Kar
şeklinde veya binlerce değişkeni lineer bir program vasıtasıyla, fonksiyonu optimize etmek için bu değişkenlerin yorumlarının yapılmasını sağlarlar. Böylece modeller, verileri daha kaliteli bilgilere dönüştürme imkanı sağlarlar.

3) Bilgi Çıkış Bloku

Organizasyon içindeki veya dışındaki kullanıcılar ve Organizasyonun her seviyesindeki yöneticiler için Kaliteli bilgi ve doküman sağlayan bir birimdir. Bu blokun diğer tüm bloklar üzerinde etkisi vardır. Genellikle girdi ve çıktı blokları birbiriyle ilgilidir. Çünkü girdi, çıktı haline gelir. Günümüzde insanlar, doküman yerine grafik tercih etmektedirler. Bu şekildeki çıktıların, çalışmaların verimi üzerinde de büyük etkisi vardır.

Çıktı biriminde yapılan işlemler şunlardır :
Raporlama : Yönetim bilgilerini içeren dökümanların hazırlanmasıdır. Bu bilgiler kağıt üzerine aktarılırlar.
Görüntüleme : Rapordaki bilgilerin ekran üzerinde görüntülenmesidir.
Kopyalama : Dosyaların herhangi bir hata nedeniyle kısmen veya tamamen kayıplarını önlemek amacıyla, bilgiler başka bir depoya kopyaları alınır

4)Teknoloji Bloku

Teknoloji bir işletmenin takım ve alet kutusu gibidir. Öyle ki, tüm bu sistem teknoloji ile yürümektedir. Teknoloji verileri elde eder, modele sokar, depolar, erişimi sağlar, bilgi üretimini sağlar, çıktıları naklederek tüm sistemin kontrolüne yardımcı olur. teknoloji üç ana alanı içine alır; teknik eleman, yazılım ve donanım

Teknik eleman; Bilgisayar operatörleri, programcılar, kelime işlem operatörleri ve iletişim uzmanlarıdır. Yazılım; Donanımı çalıştıran programlar ve modellere erişmek için verilen talimatlardır. Donanım; Yapı bloklarını destekleyen, çok sayıdaki fiziksel makinalar, araçlar ve terminaller ve disklerden meydana gelir.

Teknoloji bloku, bu altı yapı blokunun en önemlisidir. Bu gün yada gelecekte sistem teknoloji üzerine kurulacaktır.

5)Veri taban bloku
Veri tabanı tüm kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılamak için gerekli tüm bilgilerin depolandığı yerdir. Veri, ses, imaj, harflerin ve rakamların bir kombinasyonudur. Veri tabanı iki bakış açısından işlem görür. Bunlar; fiziksel ve lojistiktir. Fiziksel veri tabanı, teyp, disk disket, kaset, manyetik kart ve mikrofilm gibi depolama alanından meydana gelir. Diğer daha önemlisi ise, özel bilgi ihtiyaçlarını karşılamak için, depolanan bilgilerin çağrılması ve araştırılmasının nasıl yapılacağıdır. Gerçekten veri tabanının mantıksal yönü, eğer yapı doğru kuruldu ise, zaman, ilişki, doğruluk bakımından daha kazançlı görülmektedir. Veri tabanı yazılım ile de ilgilidir. Veri tabanı, mantıksal ve veri birleştirme teknikleri, listeler, tuşlar, ağ yapısı ve çeşitli ilişkiler gibi kısımları içerir.

İşletmeler klasik sistemlerde, ellerindeki bilgileri “dosyalama”, modern sistemlerde ise veri tabanı yöntemleri ile saklar ve işlerler. Dosyalama sistemlerine her bölümün ihtiyacı için ayrı ayrı dosyalar oluşturulur. Her bölüm kendi dosyasında yer alan bilgileri işler. Bu durumda veri merkezi olarak kontrol edilemeyeceği için, ortaya büyük boyutlu sorunlar çıkar. Aynı veri değişik dosyalarda yer alır ve bir bilgide değişiklik olduğunda tüm dosyalardaki bilgilerin değiştirilmesi gerekecektir.

Veriler ve programlar arasındaki bağımlılıktan dolayı ortaya sorun çıkmaktadır. Verilerin bulunduğu dosya yapısındaki her hangi bir değişiklik programların da değiştirme zorunluluğunu beraberinde getirecektir. O halde ilk amaç bu bağımlılığın ortadan kaldırılmasıdır. O halde ilk amaç bu bağımlılığın ortadan kaldırılmasıdır.

Programlar tarafından kullanılan tüm bilgiler “veri tabanı” adı verilen bir bilgi havuzunda toplanırlar. Kullanıcı programları, veri tabanı yazılım aracılığı ile gerekli bilgilere erişerek bunları kullanır. Veri tabanı ve veri tabanı yazılımı, birlikte veri tabanı sistemini meydana getirir. Böylece klasik dosya sistemindeki gibi kullanıcı doğrudan bir dosyaya erişmektedir. Veriler hafızadaki gerçek yapısı olan fiziksel veri organizasyonunun, artık kullanıcı programı için önemi yoktur.

6)Kontrol Bloku
Kontrol bloğu, sistemin tasarımı ve geliştirilmesinde çok önemli bir bileşeni temsil eder.
En fazla dikkat edilecek kontroller şunlardır:
1) Giriş, 2) Çıkış 3) İşlem, 4)Veritabanı, 5)Dökümanlar, 6) Güvenlik
Veri kontrolleri, sisteme giriş yaparken oluşan hataları, tekrarları, aksilikleri elimine etmeye yardım eder. İşlem kontrolleri, hatalı verileri düzeltmek ve belirlemek ve gereksiz bilgi akışını önlemeye çalışır. Veri tabanı kontrolleri, ilk önce dosyaların meydana getirilmesi ve tahrip edilen dökümanlarla ilgili olmaktadır. Çıkış kontrolleri, çıkışları ve çıkış kontrolünü yapan alıcılarla ilgilidir. Dökümantasyon kontrolü, bilgi sisteminin ne, ne zaman, nerede ve nasıl olduğunu gösterir. Dökümantasyon kontrolü olmadan bilgi sistemi karışık ve anlaşılmaz olur. Güvenlik kontrolleri, işlem yanlışları, etkisiz erişim, haberleşme başarısızlıkları, yangın, sabotaj, tabii afetler gibi tehlikelerden bilginin korunmasını sağlar.

7. BÖLÜM
BİLGİ SİSTEMLERİ TEKNOLOJİSİ

Teknoloji bir işletmenin takım ve alet kutusu gibidir. Öyleki, tüm bu sistem teknoloji ile yürümektedir. Teknoloji verileri elde eder, modele sokar, depolar, erişimi sağlar, çıktıları nakleder tüm sistemin kontrolüne yardımcı olur. teknoloji üç ana alanı içine alır.

1) Teknik eleman
2) Yazılım
3) Donanım

Teknik elaman; Bilgisarayar oparatörleri, programcılar, kelime işlem oparatörleri ve iletişim uzmanlarıdır.
Yazılım; Donanımı çalıştıran programlar ve modellere erişmek için verilen talimatlardır.
Donanım; Yapı bloklarını destekleyen, çok sayıdaki fiziksel makinalar, araçlar ve terminaller ve disklerden meydana gelir.

Bugün yada gelecekte sistem teknoloji üzerin kurulacaktır.

7.1 PERSONEL
-Sistemin geliştirilmesi
-Programlama
-İşlemler
-Veri merkezi
-Güvenlik
Bu bölümlerin idaresi, bilgi sistemi yöneticisinin sorumluluğu altındadır ve bir yönetim kurulu tarafından kontrol edilir.

7.1.1 Bilgi Sistemi yöneticisi, kullanıcılara bilgilerin tarafsız akışı yolu ile organizasyonun potansiyel ve çeşitli optimize edilmiş alt departmanlarını birleştirmelidir. Bu yönetici normal olarak başkan konumundadır ve çok iyi bir yönetim becerisine ve teknik bilgiye sahip olmalıdır. Yönetici tarafsız olmalı ve sadece en yüksek yönetim kademesine karşı sorumlu olmalıdır.

Özet olarak yöneticinin görevleri şunlardır:
• Bilgi sistemlerinin tüm faaliyetlerinde planlama ve kontrol
• Sistem ve kullanıcılar arasında birleştirici bir rol üstlenmek
• Personel yönetimi
• Bütçe politikaları yönetimi ve maliyet etkinliğinin analizi

7.1.2 İdare heyeti, işletmenin yüksek düzey yönetimindeki kişilerden oluşur. Yönetim kurulunu “idare heyeti” ilk fonksiyonu, bilgisayar servisini düzenlemek, sistemlerin geliştirilmesi için öncelikler, kapital harcamaları üzerinde bir politika oluşturmaktır. İdare heyetinin kullanımı ile koordinasyon kolaylaşır, iletişim geliştirilir.

7.1.3 Sistem geliştirme sırası, analiz, tasarım, büyüme ve kullanıcılar için bilgi sistemlerinin yerleştirilmesini içerir. Aynı zamanda şimdiki ve gelecekteki donanım ve yazılım sistemlerinin genişletilmesinin planlaması ve kazanç için yol gösterilmesini de içerir. Bazı sistemlerde bu sınıflandırma veri iletişim uzmanları tarafından desteklenir. Bunlar içinde özellik ve tele-iletişim yazılımının seçimi, terminaller, modemler ve ilk-son işleyicilerde vardır.

Geliştirme sistemlerini sınıflandırmada ana unsur sistem analistidir. Sistem analistinin görevi motive etmek, yönetmek ve bilgisayarla çalışan teknik personele bilgi vermektir. Sistem bilgisi çerçevesinde kullanıcıların istekleri bir anlaşılır sistem tasarımından geçirilir ve kullanıcıların bilgisayar kısıtlamaları ile ilgili olmadığını veya dev depolama üniteleriyle veya işlemleri mikro seviyede gerçekleştirilen işlemcilere ilgili kalmayacağını bilir.

7.1.4. Programlama işleminin yöneticisi, yazılım mantığının muhafazası ve geliştirmesinden sorumlu personeli denetler. Bu alanda başlıca üç sınıflama yapılabilir.

a) Sistem programcıları, bilgisayarın temel fonksiyonlarının kontrolünü yapan teknik sistem yazılımı ve işlem yapan sistemin bakımı ve geliştirilmesinden sorumludur. Bunlar donanımın yapısı ve yazılımda teknik becerilerle iyi eğitilmişlerdir. Çoğu kez bir bilgisayar programının makine veya assembler dilinde kodlanması gerektiğinde rahatlıkla yapabilirler

b) Uygulama programcıları, özel kullanıcı uygulamaları için bilgisayar programların tamamlayan, test eden, kodlayan, tasarımını yapan kişilerdir. Bu programlar ileri yazılım diliyle örneğin COBOL, PL/1, RPG gibi dillerle yazılmaktadır.

c)Bakım programcıları : Bunlar giriş uygulama programlarında düzeltmeler ve değişiklikler yapan kişilerdir.

7.1.5. İşlem (operasyon) yöneticisi, teçhizat operatörlerini denetler ve sistem tarafından yapılan işleri programa koyar. Bilgisayar operatörleri işlem yöneticisi gözetimi altında bilgisayarı, bilgisayar konsolu aracılığıyla gözetlerler ve kontrol ederler. İşlem yöneticisinin işi, imalat prosesindeki üretim yöneticisinin yaptığı işe benzerlik gösterir.

7.1.6 Veri tabanı yöneticisi, sistemin veri tabanının hazırlayan ve kontrol eden kişidir. Veri tabanı yöneticisi; veri tabanında bulunan tüm dosyaların güvenliği, kontrolü, kullanımı için standartları düzenler ve uygular. Veri kütüphanesi iyi oluşturulması ve korunmalıdır. Veri hazırlama işlemi verileri bilgisayarca işlem görebilir bir forma çevirecek aletler gerektirir. Bu alan veriyi kaynak dökümanlardan bilgisayarın okuyabileceği forma dönüştürecek operatörleri de içerir.

7.1.7 Güvenlik yöneticisi sisteme ayrıntılı bir güvenlik sağlayan değişik güvenlik memurların denetler. Bilgisayar destekli bilgi sistemlerinde işleme fonksiyonlarının bir sisteme küçük bir personel numarası ile izinsiz giriş riskini, hırsızlığı, sabotaj olasılığını, programın silinmesi gibi olumsuzlukların ortadan kaldırılmasına çalışır.

7.2. DONANIM

7.2.1 Terminaller: Terminaller, iletişime yönelik giriş çıkış aygıtlarıdır. Bunlar normal olarak bilgisayar merkezinden uzak yerlerde kurulur. Bu terminaller, veri tabanına kolay erişimi sağlar ve ses, lazer tarafından okunan ışın kodları, klavye, kartlar ve şerit gibi farklı veri giriş formlarını sağlar. Çıktılar, ses, video, kağıt, delikli kart vb. formda olabilir.

7.2.2.Modemler: Modemler, iletişim sistemlerinde temel görevleri, iletişim kanalları ve veri iletişim teçhizatı arasında sinyal uyumluluğu sağlayan, sinyalleri gönderen ve alan birimlerdir. Modemler, veri ekipmanlarınca yollanan dijital sinyalleri iletişim kanallarının kullandığı benzer sinyaller ve bu olayın tam tersini gerçekleştirecek karmaşık devreler içerir.

7.2.3 İletişim kanalı : İletişim kanalı, iki ayrı bölge arasındaki verilerin geçiş ortamıdır. Bu kanal, telefon veya telgraf hattı, mikro dalga iletimi, radyo frekansı, uydu vb. olabilir.

7.2.4. İletişim kontrol birimleri : İletişim kontrol birimleri iletişim ağını, merkezi işlem birimine “CPU” bağlamak için kullanılan iki yönlü kontrol birimleridir. Böylece, bu birimler sistem programlama, veri tabanı, veri tabanı yönetim sistemi, uygulama ve diğer programlar ve veri işleme merkezindeki yığın tipindeki giriş, çıkış kaynaklarına erişmek için ayrı terminaller sağlar, bu iletişim kontrol birimlerinden bazıları, direkte olarak CPU ile birleştirilebilir. Diğer birimler ise bağımsızdır. Bağımsız birimler, CPU’daki sistem kanalına bir kablo ile bağlanır.

7.2.5.Merkezi İşlem Birimi (CPU): CPU sistemin temel mantıksal ve aritmetik kontrol elemanı olarak hareket eder. Toplam bilgi sisteminde işlem halindeyken birçok sistem kontrol program düzeyiyle beraber CPU, şebekelerden alınan mesajlardaki verileri birleştirir ve analiz eder. Bu iş, alınan mesajlara göre hangi programın yapılması gerektiğini belirler. CPU tarafından yapılan aritmetik ve mantıksal operasyonlar, belirli bir uygulama programı ve/veya mesajın gönderileceği veri tabanı yönetim sistemi “DBMS” tarafından belirlenir.

7.2.6. İletişim Sistemi: İletişim sistemleri bilgisayar satıcıları tarafından yaratılmış kontrol programlarıdır. Bunlar değişik uygulama programlarının koordinasyonu ve çeşitli alt sistemlerce kullanılan metodlara erişimi sağlar.
7.2.7 İletişim kontrol programı: Bu program elemanı normal olarak iletişim sistemiyle beraber işletilen iletişim metodudur. İletişim/erişim metodu ek terminaller için erişimini sağlar.

7.2.8.Kullanıcı programları: Veri tabanı yönetim sistemi programıyla bağlı bir veya daha fazla uygulama programları arı terminallerden alına veya ayrı terminallere gönderilen mesajların işlenmesi için gerekli program kodlarının sağlanmasında ihtiyaç duyulmaktadır. Program komutları günlük operasyonları için gerekli aritmetik ve lojik işlemler için kullanıcı tarafından tasarlanır, yazılır ve girilir.

Etiketler: , , , , , , ,

Yorum yazın