TÜRKİYE’DE SİGORTACILIK

TÜRKİYE’DE SİGORTACILIK

Kaderci dünya görüşünün sosyo-ekonomik hayatta belirleyici rol oynadığı Osmanlı İmparatorluğu’nda halkın prim sistemine dayalı sigortacılıkla ilk karşılaşması 1870 Beyoğlu yangını ile birlikte olmuştur. Osmanlıların genel eğitim düzeyinin düşüklüğü nedeniyle Müslüman kitle içerisinde gelişme olanağı bulamayan sigortacılık, Birinci Dünya Savaşı’nın çıktığı 1914 yılına kadar genellikle yabancı uyruklu tacirler, levantenler ve azınlıklar arasında, yabancı sigorta şirketlerinin belirlediği koşullarla, devlet denetiminden uzak biçimde uygulanmıştır.

Cumhuriyet dönemi sigortacılığına ise, Osmanlı döneminin aksine kuralcılık ve hukuksallık hakim olmuştur. Sigortacılıkla ilgili kanunlar Cumhuriyetin ilk yıllarında hazırlanarak 1927 yılında çıkartılmış, izleyen yıllarda kanunlarda gerekli değişikliklerin yapılması suretiyle sistemin ana hatları 1980’lere kadar korunmuştur. Temel karakteristiği korumacılık olan bu dönemde, sektöre yeni şirket girişine müsaade edilmemiştir. Bu dönemde sigorta tarifeleri bilimsel esaslara dayanmaksızın, salt sigorta şirketlerinin önerileri gözönüne alınarak devlet tarafından belirlenmiştir. Sağlanan bu imkanlar sektörün gelişmesini hedeflemiş olmakla birlikte, uzun yıllar süren bu sistemin sonucunda ulaşılan nokta, yüksek teknik karlılığın sağlandığı, ancak rekabet ve canlılıktan uzak bir sigorta sistemi olmuştur.

1998 yılı sonu itibariyle Türkiye 88 ülke arasında 2.119 milyon dolar prim üretimi ile 39., kişi başına düşen prim üretiminde ise 33 dolar ile 63. sırada yer almıştır. Türk sigorta sektörünün dünya prim üretimi içerisindeki pazar payı ise %0,1 olarak gerçekleşmiştir.

1980’lerde ülke ekonomisinde izlenen liberalleşme politikaları çerçevesinde sigorta sektörünün yapısal sorunları da tartışılmaya başlanmış ve 1987 yılında Sigorta Murakabe Kanunu yeniden düzenlenerek güncelleştirilmiştir. Sektörün oligopolistik yapısına son vererek yeni şirketlerin piyasaya girmesine imkan tanıyan değişiklik, Türk sigortacılığının bir dönüm noktasını oluşturmuştur. Sigortacılık faaliyetlerini liberalize eden ikinci adım, 1990 yılında tarifeli sitemin terk edilip serbest tarife sistemine geçilmesi olmuştur. Yeni sistem, hayat ve zorunlu sigorta branşları dışında poliçe fiyatının sigorta şirketi ile sigorta ettiren arasında karşılıklı anlaşmayla serbestçe tespit edilmesine dayanmaktadır.

Liberalize edilen Türk sigorta sektöründe şirket sayısı kısa sürede artışa geçerken, tarifelerin aşırı derecede indirilmesi, acentelere büyük tavizler verilmesi, müşterilere uzun vadeler uygulanması gibi olumsuzluklar yaşanmaya başlanmıştır. 1994 yılında çıkartılan 537, 539 sayılı ve 1999 yılında çıkartılan 587 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ler bu alanlarda sigortacılık faaliyetlerini yeniden düzenlemiştir.

1-Sektördeki Kuruluşlar

Sigorta sektöründe faaliyette bulunan unsurlar sigorta şirketleri, reasürans şirketleri, acenteler ve insan kaynakları olarak 4 grup altında ele alınabilir.

1.1-Sigorta Şirketleri

1999 yılı itibariyle sektörde 63’ü sigorta şirketi, 4’ü reasürans şirket olmak üzere 67 şirket faaliyet göstermektedir.

1998 yılında 65 olan sigorta şirketi sayısı 1999 yılında, Nordstern İmtaş’ın Axa Oyak Sigorta A.Ş. ile birleşerek Axa Oyak Sigorta A.Ş., Nordstern İmtaş Hayat’ın da Axa Oyak Hayat Sigorta A.Ş. ile birleşerek Axa Oyak Hayat Sigorta A.Ş. ticaret ünvanı altında faaliyetlerine devam etmeleri sonucu 63’e düşmüştür. Ayrıca, 1999 yılında bu birleşmelerin yanı sıra Amerikan Home Sigorta A.Ş.’nin ünvanı AIG Sigorta A.Ş., AGF Garanti Sigorta A.Ş.’nin ünvanı Garanti Sigorta A.Ş., AGF Garanti Hayat Sigorta A.Ş.’nin ünvanı Garanti Hayat Sigorta A.Ş. olarak değişmiştir.

Sigorta ve Reasürans Şirketleri Sayısı

Faaliyet Alanı 1995 1996 1997 1998 1999
Sigorta Şirketleri 54 58 60 65 63
Hayat 15 16 17 23 22
Hayat Dışı 39 42 43 42 41
Reasürans Şirketleri 4 4 4 4 4
Toplam 58 62 64 69 67
Kaynak:Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği

1999 yıl sonu itibariyle sektörde faaliyette bulunan 63 sigorta şirketinin 28’i hayat dışı sigorta branşlarında, 22’si hayat branşında, 13’ü de hem hayat hem de hayat dışı branşında çalışan sigorta şirketleridir.

Kredi sigortalarının ayrı bir branş olarak tesis edilmesi sonucunda sigorta branş sayısı 10’a yükselmiştir. Ancak 1999 yılı itibariyle kredi sigorta branşında faaliyette bulunmak üzere ruhsat alan sigorta şirketi sayısı 1’dir.

Sektörde sigorta branşlarında Hazine Müsteşarlığı’ndan ruhsat alarak faaliyette bulunan sigorta şirketleri tarafından mal sigortaları, can sigortaları ve sorumluluk sigortaları olarak üç ana grup altında 29 ayrı türde sigorta sözleşmesi yapılmaktadır. Söz konusu sigorta türlerine ilişkin sigorta sözleşmeleri Türk Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu ve Sigorta Murakabe Kanunu hükümleri çerçevesinde her bir tür için ayrı ayrı hazırlanarak yürürlüğe konulan sigorta genel şartlarına göre yapılmaktadır.

Branşlara Göre Sigorta Şirket Sayıları

Branşlar 1995 1996 1997 1998 1999
Yangın 40 40 41 41 40
Nakliyat 40 40 41 41 40
Kaza 48 49 52 41 40
Makina-Montaj 40 40 41 41 40
Tarım 16 17 16 16 15
Sağlık 34 37 40 41 40
Hukuksal Koruma 0 0 2 2 3
Ferdi Kaza 0 0 0 59 58
Kredi 0 0 0 0 1
Hayat 33 34 34 38 35
Kaynak:Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği

1.2-Reasürans Şirketleri

Sigorta şirketleri üstlendikleri risklerin tümünü kendi bünyelerinde tutamayacaklarından dolayı, bu risklerin bir bölümünü reasürans yoluyla diğer sigorta ya da reasürans şirketlerine devretmektedirler. Reasürans işlemleri maliyetleri artırmakla birlikte, riskin gerçekleşip hasarın ortaya çıkması halinde tazminat reasürörler tarafından ödeneceği için sigorta şirketlerini yıkıcı ödemelerden kurtarmaktadır.

Türkiye’de 4 reasürans şirketi faaliyet göstermekle birlikte, reasürans işlemleri ağırlıklı olarak Milli Reasürans T.A.Ş.’ne yapılmaktadır. 1999 yılında bu 4 şirketin kabul ettikleri 124.463 milyar TL’lık reasürans ve retrosesyon miktarının 98.288 milyar TL’lık bölümü Milli Reasürans T.A.Ş. tarafından gerçekleştirilmiştir.

1999 yılında faaliyet gösteren reasürans şirketlerinin kabul ettikleri reasürans ve retrosesyon miktarları branşlar bazında tabloda gösterilmiştir.

(Milyar TL)
Şirket Adı Sigorta Dalları
Yangın Nakliyat Kaza Makine Mon. Ziraat Sağlık Hayat Toplam
Destek Reasürans 5.544 1.212 12.071 1.303 38 982 32 21.182
Halk Reasürans 1.533 267 1.203 270 12 0 1 3.286
İstanbul Reasürans 641 104 833 129 0 0 0 1.707
Milli Reasürans 24.091 5.440 50.367 6.991 580 9.637 1.182 98.288
Toplam 1999 31.809 7.023 64.474 8.693 630 10.619 1.215 124.463
1998 17.469 5.513 38.762 5.454 513 5.964 1.031 74.706
1997 9.694 4.055 23.485 3.045 330 3.056 682 44.347
1996 4.728 2.460 10.900 1.376 244 1.188 360 21.256
1995 2.540 1.399 5.747 755 80 474 166 11.161
Kaynak:Sigorta Denetleme Kurulu, 1999 Yılı Faaliyet Raporu

1999 yılında reasürans şirketlerinin almış olduğu prim tutarlarında bir yıl öncesine göre %66,6 oranında artış gerçekleşmiştir.

Alınan bu primlerden reasürans şirketlerinin devrettikleri ve üzerlerinde tuttukları tutarlar tabloda gösterilmiştir.

(Milyar TL)

Şirket Adı Alınan Reasürans Primleri Devredilen Retrosesyon Primleri Şirkete Kalan
Yurt İçi Yurt Dışı Toplam Yurt İçi Yurt Dışı Toplam Miktar Oran
Destek Reasürans 20.763 419 21.182 88 4.890 4.978 16.204 76,5
Halk Reasürans 3.285 0 3.285 0 621 621 2.664 81,1
İstanbul Reasürans 1.707 0 1.707 0 382 382 1.325 77,6
Milli Reasürans 97.967 321 98.288 6.597 5.677 12.274 86.014 87,5
Toplam 1999 123.722 740 124.462 6.685 11.570 18.255 106.207 85,3
1998 74.147 559 74.706 4.082 7.198 11.280 63.426 84,9
1997 44.034 313 44.347 1.848 4.903 6.751 37.596 84,8
1996 31.123 133 31.256 1.015 2.159 3.174 28.082 89,8
1995 10.863 107 10.970 483 1.241 1.724 9.246 84,3
Kaynak:Sigorta Denetleme Kurulu, 1999 Yılı Faaliyet Raporu

Reasürans şirketleri primlerin %99,4’ünü yurt içinden, %0,6’sını ise yurt dışından almışlardır. Reasürans şirketleri almış oldukları primlerin %14,7’sini devretmiş, %85,3’ünü üzerlerinde tutmuşlardır.

Reasürans şirketleri 1999 yılında almış oldukları primlerin %25,3’ü oranında komisyon ödemiş ve vermiş oldukları primlerin %25,8’i oranında komisyon almışlardır. 1999 yılında bir yıl öncesine göre primdeki %66,6 oranındaki artışa rağmen, 1999 yılında meydana gelen deprem nedeniyle ödenen hasarlardaki artış %116,3 oranında gerçekleşmiştir. Ödenen hasarlardaki retrosesyonerlerin payı %39,8, reasürans şirketlerinin payı ise %60,2 olarak gerçekleşmiştir.

1.3-Acenteler

Sigortacılık faaliyetlerinin gerçekleşebilmesi için sigorta ve reasürans şirketlerinin dışında gerekli olan üçüncü unsur acentelerdir. 14.12.1994 tarih ve 22141 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Sigorta Acenteleri Yönetmeliği’ne göre, sigorta acenteleri “her ne ad altında olursa olsun sigorta şirketine tabi bir sıfatı olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belli bir yer veya bölge içinde, daimi bir surette Türkiye’deki sigorta şirketlerinin sigorta sözleşmelerine aracılık eden veya bunları sigorta şirketi adına yapan gerçek veya tüzel kişiler” şeklinde tanımlanırken, tali acentelerin “sigorta acentelerinin acentelik faaliyetleri ile ilgili olarak tayin ettikleri gerçek veya tüzel kişiler” olduğu ifade edilmiştir.

Türkiye Sigorta Denetleme Kurulu’nun 1999 yılı faaliyetlerine ilişkin raporuna göre, Türkiye’de faaliyet gösteren 63 şirketin toplam 13.567 adet acentesi bulunmaktadır. Bu sayıya, 7.600 civarında banka şubesini de eklediğimizde acente sayısı 21.000’i geçmektedir. Sektörde üretimin %67’lik bölümü acenteler tarafından yapılmaktadır.

Sigortayı pazarlayıp satmakla sorumlu birim acenteler olmasına rağmen, Türkiye’de sigorta prim üretiminin %50’sinden fazlası bankalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Hemen her büyük sigorta şirketinin birlikte çalıştığı bir banka mevcuttur.

1.4-İstihdam

Sigortacılığın başarısı, hizmet sektörünün diğer tüm dalarında olduğu gibi, bilgi ve teknolojinin yanısıra çağdaş yönetim tekniklerini kullanan, iyi eğitilmiş , sorunlara karşı etkin ve gerçekçi çözümler üretebilen kaliteli insan gücü istihdamı ile yakından ilişkilidir. 1999 yıl sonu itibariyle sektörde çalışan personel sayısı 9.973 olup bunun %56’sını üniversite mezunu personel oluşturmaktadır.

2.Piyasa Karakteristikleri

2.1-Prim Üretimi

Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği’nin 1999 yılı raporuna göre sektörün 1999 yılında gerçekleştirdiği toplam prim üretimi cari fiyatlarla bir önceki yıla göre %76,7 oranında artarak 557.905 milyar liradan 985.972 milyar liraya yükselmiştir.

Sektörde faaliyette bulunan sigorta şirketlerinin yıllar itibariyle üretmiş oldukları yurtiçi direkt primler branşlara göre tabloda gösterilmektedir.

Branşlar İtibariyle Prim Üretimi
(Milyar TL)
1995 1996 1997 1998 1999
Branşlar Top.Prim Değ.% Top.Prim Değ.% Top.Prim Değ.% Top.Prim Değ.% Top.Prim Değ.%
Yangın 11.142 82,3 21.915 96,7 43.449 98,2 77.727 78,9 159.594 105,3
Nakliyat 7.030 93,3 13.151 87,1 22.647 72,2 33.150 46,4 44.457 34,1
Kaza 31.586 90,5 59.735 89,1 134.770 125,6 257.480 91,1 436.429 69,5
Mühendislik 2.633 87,5 6.229 136,6 14.181 127,6 25.785 81,8 39.074 51,5
Ziraat 606 247,4 1.749 188,6 2.190 25,2 3.000 37,0 3.937 31,2
Sağlık 3.024 227,9 8.390 177,4 24.226 188,7 56.227 132,1 107.470 91,1
Hukuksal Koruma – – – – 153 – 314 105,2 515 64,0
Ferdi Kaza – – – – – – 10.023 – 17.203 71,6
Kredi – – – – – – – – 72 –
Hayat Dışı Toplam 56.021 94,4 111.169 98,4 241.616 117,3 463.706 91,9 808.751 74,4
Hayat 8.168 111,4 19.035 133,0 45.002 136,4 94.199 109,3 177.221 88,1
Genel Toplam 64.189 96,4 130.204 102,8 286.618 120,1 557.905 94,7 985.972 76,7
Kaynak:Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği

1999 yılında yaşanan ekonomik kriz hayat dışı sigortalar ile sağlık ve hayat sigortaları üzerinde farklı etkileri yaratmıştır. Bu etki nakliyat, kaza, mühendislik, ziraat, hukuksal koruma gibi hayat dışı sigorta branşlarında prim üretim oranındaki düşüşle kendini göstermiştir.

1999 yılında toplam prim üretimi hayat dışı branşta %74,4 artışla 463.706 milyar liradan 808.751 milyar liraya yükselmiştir. Hayat branşında ise ekonomik kriz sonucu yeni poliçe üretilmesi zorlaşmış ancak eski yıllarda üretilen poliçelerin dönüşüm primleri nedeniyle hayat sigorta primleri %88,1 artışla 94.199 milyar liradan 177.221 milyar liraya yükselmiştir.

1999 yılında branşlara göre prim gelirlerinin bir önceki yıla göre büyüme oranlarına bakıldığında, yangın branşı sonuçları üzerinde deprem etkisini hemen göstermiş ve yangın branşı prim üretimi %105,3 oranındaki artışla ilk sırayı almıştır. Bunu %91,1 ile sağlık ve %88,1 ile hayat branşı izlemiştir.

Uzun yıllardır en yüksek paya sahip olan kaza sigortalarında prim üretimi artışı %69,5 olarak gerçekleşmiştir. Ancak kaza branşının 1998 yılında %46 olan pazar payı 1999 yılında %44’e düşmüştür. Kaza branşının kaybettiği bu 2 puanlık pazar payının yangın branşına kaydığı ve yangın branşının 1998 yılında %14 olan pazar payını 1999 yılında %16’ya yükselttiği gözlenmektedir. Nakliyat ve mühendislik gibi sigorta türlerinde enflasyon düzeyinde bile artış sağlanamamış, reel anlamda bu branşlarda daralma yaşanmıştır.

Branşların son 10 yıla ilişkin yurtiçi direkt prim üretimi içindeki payları tabloda gösterilmiştir.

Direkt Primlerin Sigorta Dalları İtibariyle Dağılımı

Yıl Yangın Nakliyat Kaza Mak.Montaj Sağlık Hayat Dışı Hayat
1990 19,8 12,1 43,5 3 0 79,5 20,0
1991 15,7 10,1 47,5 3,3 1,1 78,9 21,0
1992 14,8 9,2 51,0 3,0 1,7 80,7 19,2
1993 16,1 8,9 54,2 3,3 2,0 85,5 14,5
1994 18,5 11,2 50,6 4,1 2,9 87,8 12,2
1995 17,2 10,9 49,1 4,0 4,8 87,1 12,8
1996 16,7 10,1 45,8 4,7 6,5 85,3 14,7
1997 15,2 7,9 47,0 4,9 8,5 84,3 15,7
1998 13,8 5,9 46,5 4,7 9,7 83,2 16,8
1999 16,2 4,5 44,3 4,0 10,9 82,1 17,9

Kaynak:Hazine Müsteşarlığı

1999 yılında sigorta sektöründe yıllık prim üretiminde Anadolu Hayat 74.644.234 milyon TL üretimiyle en çok üretim yapan sigorta şirketi olmuştur. Bunu AXA Oyak, Koç Allianz, Anadolu ve Aksigorta izlemiştir.

Toplam prim üretiminde Anadolu Hayat’ın piyasa payı %7,6 , AXA Oyak’ın %6,4, Koç Allianz’ın %6,3, Anadolu Sigorta’nın %6,2 olarak gerçekleşmiştir.

Sektörün ilk 15 firmasının toplam piyasa payı %67,6’dır. Bu ise toplam 63 firmanın faaliyet gösterdiği sigortacılık sektöründe 15 firmanın sektörü etkileyecek bir pazar payına sahip olduğunu göstermektedir.

1999 yılında sigorta sektöründe prim üretiminde ilk 15 firma tabloda gösterilmektedir.

Firma Adı Üretim Pay
(Milyar TL) (%)
Anadolu Hayat 74.644 7,6
AXA Oyak 62.960 6,4
Koç Allianz 61.747 6,3
Anadolu 60.666 6,2
Ak Sigorta 53.882 5,5
Başak 52.046 5,3
Halk 50.831 5,1
Halk Yaşam 49.116 5,0
Güneş 45.073 4,6
İsviçre 36.941 3,7
Ray 26.860 2,7
Koç Allianz Hayat 26.832 2,7
Commercıal Unıon 23.874 2,4
T.Genel 20.754 2,1
Akdeniz 20.273 2,1
15 Firma Toplamı 666.499 67,7
Sektör Toplamı 985.972 100,0
Kaynak:Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği

1999 yıl sonu itibariyle alınan prime göre sıralamada birinci olan şirketler yangın branşında Anadolu Sigorta, nakliyat branşında Koç Allianz Sigorta, kaza branşında Axa Oyak Sigorta, ferdi kaza branşında Anadolu Sigorta, mühendislik branşında Koç Allianz Sigorta, ziraat branşında Başak Sigorta, hukuksal koruma branşında Axa Oyak Sigorta, hayat dışı toplamda Axa Oyak Sigorta, hayat branşında ise Anadolu Hayat Sigorta’dır.

Sigortacılık sektörü, 2000 yılının Ocak-Haziran ayında ise tüm sektörleri geride bırakarak prim üretiminde 1999 yılının aynı dönemine göre %100,7 oranında artış sağlayarak 831.725 milyar TL’lık prim üretimi gerçekleştirmiştir. Toplam üretim içinde hayat dışı %81,9 alırken, hayat sigortaları %18,1 pay almıştır.

Sigorta dalları içinde bu yılın Ocak-Haziran döneminde en fazla üretimin yapıldığı branş 376.601 milyar TL ile kaza sigortaları olmuştur. Türkiye’nin 1999 yılının Ağustos ve Kasım aylarında yaşadığı iki büyük depremden sonra teminatlı yangın primlerine olan talep hızla artış göstermiştir. 1999 yılının aynı dönemine göre %116,2 üretim artışının yaşandığı kaza branşının toplam üretim içinden aldığı pay %45,3 olmuştur. Kaza sigortalarında sigorta şirketleri bu dönemde toplam 193.571 milyar TL’lık hasar ödemişlerdir. Kaza sigortalarında sonra üretimde ikinci sırayı 121.564 milyar TL’sı ile yangın branşı almaktadır. Yangın sigortaları 1999 yılının aynı dönemine göre %96 oranında artış göstermiştir. Toplam üretim içinden %14,6 pay alan yangın sigortalarında şirketler bu altı aylık dönemde 90.114 milyar TL’lık hasar ödemişlerdir.

Branşlar itibariyle 1999-2000 Ocak-Haziran dönemi karşılaştırılmalı tablosu aşağıda gösterilmektedir.

(Milyar TL)
Branşlar 1999/ 6 2000/ 6 Değ.%
Yangın 62.014 121.564 96,0
Nakliyat 19.757 33.929 71,7
Kaza 174.220 376.601 116,2
Mühendislik 17.072 29.457 72,5
Ziraat 2.443 4.480 83,4
Sağlık 51.938 98.105 88,9
Hukuksal Koruma 161 581 260,9
Ferdi Kaza 6.402 16.254 153,9
Hayat Dışı Toplam 334.007 680.971 103,9
Hayat 80.354 150.713 87,6
Genel Toplam 414.361 831.684 100,7

1999 yılında meydana gelen depremden büyük bir kesimin etkilenmesi, bu konunun medyada çok tartışılması ile toplumun bilinçlenmesi ve en önemlisi sigorta şirketlerinin deprem hasarlarında verdikleri büyük hizmet, 2000 yılında sektör prim üretimindeki artışın en önemli sebebi olmuştur.

Bu dönemde artış oranının yüksek olmasının bir diğer sebebi ise otomotiv sektöründe üretim ve satışta meydana gelen canlanmanın etkisi ile otomobil sigortalarına olan talebin artmasıdır.

Sigorta sektöründe 2000 yılının Ocak-Haziran döneminde hayat dışı branşta en fazla üretim gerçekleştiren şirket, 65.821 milyar TL ile Axa Oyak Hayat, 55.449 milyar TL ile Koç Allianz Hayat, 50.624 milyar TL ile Anadolu Sigorta, 47.657 milyar TL ile Ak Sigorta ve 38.576 milyar TL ile Başak Sigorta olmuştur.

2000 yılının ilk altı ayında sigorta sektöründe hayat dışı branşta prim üretimde ilk 15 firma tabloda gösterilmektedir.

Hayat Dışı Branşında Prim Üretimi
Firma Adı Üretim Pay
(Milyar TL) (%)
Axa Oyak Hayat 65.821 9,7
Koç Allianz 55.449 8,1
Anadolu 50.624 7,4
Ak 47.657 7,0
Başak 38.576 5,7
Güneş 35.598 5,2
Yapı Kredi 34.519 5,1
İsviçre 31.705 4,7
CU 24.391 3,6
Yapı Kredi Yaşam 22.795 3,3
Koç Allianz Hayat 20.188 3,0
Ray 19.448 2,9
Genel 17.472 2,6
Garanti 16.535 2,4
Şeker 13.062 1,9
15 Firma Toplamı 493.840 72,5
Sektör Toplamı 681.011 100,0
2.2- Reel Prim Artışı

Hazine Müsteşarlığı’ndan alınan istatistiklere göre sektörde reel prim artışı 1998 yılında %14,5 olarak gerçekleşmiştir.

Dolar Bazında Prim Üretimi

Yıl Alınan Direkt Prim Prim Artışı (%)
(Milyon TL) (Milyon $) TL ($)
1981 22.851 203 – –
1982 33.874 206 48,2 1,5
1983 46.311 203 36,7 -1,5
1984 85.288 231 84,2 13,8
1985 129.817 247 52,2 6,9
1986 191.510 281 47,5 13,8
1987 311.989 363 62,9 29,2
1988 572.082 401 83,4 10,5
1989 1.056.394 497 84,7 23,9
1990 2.211.100 710 109,3 42,9
1991 4.033.400 964 82,4 35,8
1992 8.171.400 1.187 102,6 23,1
1993 17.203.910 1.563 110,5 31,7
1994 31.729.591 1.066 84,4 -31,8
1995 63.250.523 1.377 99,3 29,2
1996 128.167.862 1.548 102,6 12,4
1997 283.084.008 1.850 120,9 19,5
1998 549.736.978 2.119 94,2 14,5
Kaynak:Hazine Müsteşarlığı

2.3-Prim Hacminin Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’ya Oranı

Sigorta sektörünün gelişmişlik derecesini gösteren toplam primlerin GSYİH içerisindeki oranı, sigortacılık sektörünün ülke ekonomisi içerisindeki yerini göstermektedir. Ekonomisi hızla büyüyen ve sigortacılığın gelişmesi için gerekli ortamı sağlayan ülkelerde bu oranın yüksek olduğu görülmektedir.

Türkiye’de sigorta sektörünün GSYİH içerisindeki payı 1998 yılına kadar %1’in altında kalmış ve 1998 yıl sonu itibariyle %1,04’e, 1999 yıl sonu itibariyle ise %1,26’ya yükselmiştir.

Prim Hacminin Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’ya Oranı
Prim Üretimi GSYİH %
(Milyar TL) (Milyar TL)
1995 64.188 7.854.887 0,82
1996 130.204 14.978.067 0,87
1997 286.618 29.393.262 0,98
1998 557.905 53.518.332 1,04
1999 985.972 78.242.496 1,26
Kaynak: GSYİH için DPT, Temel Ekonomik Göstergeler
Primler İçin Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Yıllık Faaliyet Raporları

2.4-Kişi Başına Prim Üretimi

Ekonomik gelişmenin sigorta faaliyetleri üzerinden izlenebildiği bir diğer ölçü de kişi başına düşen prim hacmidir. Bir ülkenin kişi başına düşen prim tutarı, fert başına gelirden zaruri ihtiyaçların düşülmesinden sonra fiilen sigortaya ayrılan kısmı göstermektedir.

Hazine Müsteşarlığı verilerine göre; kişi başına prim üretimi gerek sabit ve cari fiyatlarla gerekse dolar bazında yıllar itibariyle artış göstermektedir. 1981 yılında 4,5 dolar olan kişi başına prim üretimi 1998 yılı sonunda 32,7 dolara yükselmiştir. Bu oranla ülkemiz 1998 yıl sonu itibariyle 88 ülke içinde 73. sırada yer almıştır.

Kişi Başına Düşen Sigorta Primleri

Yıl Kişi Başına Düşen Prim
TL ( $)
1981 502 4,5
1982 725 4,4
1983 967 4,2
1984 1.737 4,7
1985 2.581 4,9
1986 3.726 5,5
1987 5.931 6,9
1988 10.653 7,5
1989 19.242 9,1
1990 39.414 12,7
1991 70.391 16,8
1992 139.444 20,3
1993 286.732 26,0
1994 516.769 17,4
1995 1.003.977 21,9
1996 1.984.023 24,3
1997 4.522.109 29,6
1998 8.485.428 32,7
Kaynak:HM

2.5-Karlılık

Sigortacılık sektöründe karlılık teknik ve mali olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Teknik karlılık; sigorta faaliyetleri sonucu sağlanan kar, mali kar ise sigorta fonlarının çeşitli finansal varlıklarla değerlendirilmesi sonucu elde edilen kardır.

2.5.1-Teknik ve Mali Karlılık

Sigorta şirketlerinin kar kompozisyonu 1990-1997 döneminde incelendiğinde, cari ekonomik koşulların teknik karlılığın bilanço karı içindeki oranını hızla azalttığı ve şirketlerin mali karlılıklarını kullanarak işlevlerini sürdürdükleri görülmektedir. Bu dönemde mali karlılık enflasyonun faiz oranlarına yaptığı baskılar sonucu artmıştır. Sigorta sektöründe arzu edilen, yüksek değil, makul ve istikrarlı bir teknik karlılığın sağlanmasıdır. 1980’li yılların sonuna kadar tarifeli sistem içerisinde artış göstererek %40’lara ulaşan teknik karın toplam prime oranı, serbest tarife sistemine geçilmesiyle birlikte 1991 yılından sonra düşmeye başlamıştır. Mali kar ise 1993 yılına kadar eksi değerde kalmış, bu yıldan sonra artıya geçmiş ve 1996 yılında mali kar teknik karı geçmiştir. Bu durum 1997 yılında da devam etmiştir.

Gerek hayat dışı gerekse hayat branşında sektörel karlılıkta, esas faaliyet gelirlerinden sağlanan karlılık diğer gelirlerin özellikle faiz gelirlerinin gerisinde kalmıştır.

Toplam karlılıkta teknik kar payının gittikçe azalmasına karşın, esasını faiz gelirlerinin oluşturduğu mali karların payı artmış, bunun sonucunda sektör karlılığını korumuştur. Teknik kardaki bu dalgalanma sektörde yaşanılan fiyat rekabetine bağlanmaktadır.

1998 yılından itibaren genel giderler ile karşılıkların artmasına bağlı olarak mali giderler artmış, mali kar azalmıştır. 1999 yılından itibaren ise, sektördeki tüm şirketler kıdem tazminatı karşılıkları ile vergi karşılıklarını mali tablolarına yansıtmışlardır. Vergi karşılıkları ise gerek devlet iç borçlanma senetlerindeki vergi yükü, gerekse 1980 yılından devreden ertelenmiş vergi karşılığının etkisi ve deprem hasar karşılığı ile kıdem tazminat karşılığının üzerindeki vergisel yükün etkisi ile ticari bilanço karı olması halinde bile bir çok şirketin mali tablolarında dönem zararı görülmesine neden olmuştur.

Teknik karlılığın bilanço karı içindeki payı 1998 yılından itibaren artış trendine girmiş, ancak istenilen seviyeye gelememiştir. Gerek deprem, gerekse serbest rekabetin hasar-prim oranlarında yarattığı artış, bu artışın konservasyon ve reasürans neticelerine olan ciddi etkileri teknik karlılık artışını önemli derecede etkileyen unsurlar olmuştur.

Ancak enflasyonu düşürme programının etkilerine bağlı olarak sigorta sektöründe 2000 yılında mali gelirlerin önceki yıllara göre önemli ölçüde azalması, genel giderlere dikkat edilmesini gerektirmektedir. Şirketlerin faaliyet gelirlerine olan gereksinimlerinin eski yıllara oranla daha çok ön plana çıkması beklenmektedir.

1999 yılı itibariyle teknik kar hayat dışı branşlarda %114 oranında artarak 68.807.530 milyon TL, hayat branşında % 108,7 oranında artarak 38.552.455 milyon TL, toplamda ise %112 oranında artarak 50.619.376 milyon TL’den 107.359.985 milyon TL’ye yükselmiştir.

Sigorta Şirketlerinin Teknik ve Mali Karı
(Milyar TL)
Yıl Hayat Dışı Branşı Hayat Branşı Toplam
Teknik Mali Toplam Teknik Mali Toplam
1985 22 0 22 0 0 0 22
1986 29 -3 26 1 0 1 27
1987 38 -4 35 2 0 2 37
1988 73 -6 68 10 -2 8 76
1989 170 -42 128 14 4 18 146
1990 356 -116 241 73 -21 52 293
1991 690 -259 431 131 -8 123 554
1992 1.145 -455 690 283 -11 272 962
1993 2.395.434 40.186 2.435.620 362.985 40.186 403.171 2.838.791
1994 3.774.002 1.298.045 5.072.047 647.341 550.911 1.198.252 6.270.299
1995 6.661.424 2.610.292 9.271.716 1.162.511 1.278.530 2.441.041 11.712.757
1996 9.347.600 11.490.299 20.837.899 2.696.200 5.036.117 7.732.317 28.570.216
1997 15.844.918 19.544.600 35.389.518 6.858.588 8.257.825 15.116.413 50.505.931
1998 32.149.702 19.091.259 51.240.961 18.469.674 7.278.993 25.748.667 76.989.628
1999 68.807.530 8.760.118 77.567.648 38.552.455 8.493.681 47.046.136 124.613.784

Kaynak:Hazine Müsteşarlığı

Sektörde 1999 yıl sonu itibariyle teknik karlılığa göre sıralamada birinci olan şirketler; yangın branşında Anadolu Sigorta, nakliyat branşında Koç Allianz Sigorta, kaza branşında Güneş Sigorta, ferdi kaza branşında Başak Sigorta, mühendislik branşında Güneş Sigorta, ziraat branşında Başak Sigorta, hukuksal koruma branşında Axa Oyak Sigorta, hayat dışı toplamda Anadolu Sigorta, hayat branşında ise Anadolu Hayat Sigorta olmuştur.

Yorum yazın