Otomatik Vezne Makinaları (ATM)

Otomatik Vezne Makinaları (ATM)

Banka müşterileri tarafından kart kullanılması yoluyla faaliyete geçirilen elektronik fon transfer hizmetlerinden ilki otomatik vezne makinaları (Automatic Teller Machine) olmuştur.

Nakit dağılımını otomatik olarak yapan bu makinalar bankalarda veznedarların iş yoğunluğunu azaltmak, zamandan ve elemandan tasarruf etmek, müşterileri bankaya uğrama zahmetinden kurtarmak ve banka şubesi olmayan mekanlarda da müşterilere nakit temin edebilmek amacıyla kullanılmaya başlanmıştır.

a- Otomatik Vezne Makinalarının İşleyişi

ATM’lerde işlem, banka tarafından müşteriye verilmiş bir plastik kartın makinaya verilip ardından yine banka tarafından verilmiş kişiye özel şifrenin (PIN) girilmesi ile devam eder. ATM plastik kartın üzerindeki manyetik banda yazılı şifre ile müşteri tarafından tuşlara basılmak suretiyle verilen şifrenin uygunluğu denetlendikten sonra sistem müşteri tarafından kullanılabilir hale gelmektedir. Diğer işlemler müşteri tarafından ilgili tuşlamalar ve ekrandan görülen bilgi ve talimatlar eşliğinde devam eder. İşlem sonunda ATM, müşteriye kartını iade etmekte ve yapılan işlemle ilgili bir bilgi makbuzu vermektedir.
Otomatik Vezne Makinalarının içlerinde para tutabilecek sağlam küçük odacıklar vardır. Genellikle paralar banka şubesi tarafından güvenlik önlemleri altında doldurulan kasetler içinde saklanır. Makinanın diğer önemli parçaları klavye ve ekrandır. Bunların yanında müşteriye işlemden sonra makbuz verecek bir yazıcı (printer) bulunmaktadır. Para yatırılabilen makinalarda ise bu sistemlere ek olarak yatırılan paranın makinanın kasasına atılıp yeniden açılıncaya kadar bekletilmesi ve daha sonrada bu paraların sayılıp hesabın doğrulanması şeklinde bir sistem mevcut bulunmaktadır.

Türkiyede ilk defa ATM (Autometed Teller Machine) kullanımı 1987 yılının sonunda İş Bankası tarafından “bankamatik” adıyla başlatıldı. İş bankasından 6 ay sonra Yapı ve Kredi Bankası “Tele 24” adıyla ATM kullanımına başladı.

b- Otomatik Vezne Makinaları İle Sunulan Hizmetler

Günün 24 saati, yılın 365 günü aşağıdaki bankacılık hizmetlerini sunabilmektedir.
• Para çekme
• Para yatırma
• Hesap bakiyesi inceleme
• Kendi hesapları arasında virman yapma
• Havale yapma
• Kredi kartı hesabına ödeme yapma
• Para zarfıyla nakit
• Şifre değiştirme,
• Bağış yapma (UNICEF, Türk Silahlı Kuvvetleri, Kızılay vb.)
• Milli piyango alımı
• Vakıfbankın yaptığı “döviz işlemleri”
• Iş Bankasının yaptığı “lot altı menkul kıymet” işlemleri

Yukarıda sayılan tüm bu hizmetleri verebilen ve temel amacı vezne işlemlerinin otomasyonu olan bu makinaların yapılan araştırmalar da ;

% 75 oranında para çekme
% 15 hesap bakiyesi sorma
% 9 oranında para yatırma
% 1 oranında hesaplar arası havale işlemleri için ve iyi eğitimli, şehirde yaşayan genç nesil tarafından kullanıldığı görülmektedir.

c- Müşteriyi Gözünden Tanıyan ATM Cihazları ( İris Tanıma Teknolojisi)

Dünyada önemli bir ATM cihazı üretici firması olan NCR’ın ürün geliştirmeye yönelik deneysel çalışmalarını yoğunlaştırdığı alanlardan birisi “Gözden Tanıyan ATM”dir. Biyometrik teknoloji konusunda en güvenilir ve dünya bankacılık konusunda dönüm noktası olarak kabul edilen İris Tanıma Teknolojisi NCR’ın ATM’ler üzerinde kullanımını geliştirmekte olduğu en son yeniliklerden bir tanesidir. Kart kaybetme, çaldırma ve şifre unutma gibi güvenlik sorunlarını ortadan kaldıran güvenli ve pratik bir sistem olan “İris Tanıma Sistemi” 1999 yılının ilk aylarından itibaren İngiltere ve Japonya’dan sonra Türkiye’de de pilot çalışmalarla kullanılmaya başlanmıştır. Güvenlik alanında uzmanlaşan Sensar’ın bir ürünü olan iris tanıma sisteminin NCR tarafından üretilen ATM’lerle bütünleştirilmesiyle birlikte banka müşterileri şifre kullanmadan gözünden tanınabilmekte ve işlemlerini yapabilmektedir. İris tanıma için öncelikle banka müşterilerinin iris tanıma sistemine kayıt yaptırmaları gerekmektedir. Bundan sonra müşteri ATM’ye geldiğinde ATM başında toplanan iris bilgisi kayıt sistemindeki bilgiler ile karşılaştırılmakta ve ikisinin aynı olması durumunda müşteri gözünden tanınmış olmaktadır. Düşük frekanslı kızıl ötesi kamera ile gözün ağ tabakasının taranıp kullanıcının sistem tarafından tanınması iki saniye gibi bir sürede tamamlanmaktadır.

ATM cihazında tasarım çalışmalarının ürün haline dönüştüğü en yeni ürünlerden biri Kişisel Para Yatırma (Personel Cash Deposit) ATM’si de yeni teknolojilerin kullanılarak üretildiği bir modeldir. Bu ürün sayesinde bugüne kadar zarfa para koymak suretiyle yapılan para yatırma işlemi bundan sonra çok daha basit, hızlı ve güvenilir bir sistemle gerçekleştirilebilecektir. Kişisel Para Yatırma Terminali farklı değerdeki banknotlardan ve birden fazla para birimlerinden oluşan para destelerini otomatik olarak tanıma, ayırabilme ve sayabilme özelliğine sahiptir. Bu ATM iki banka görevlisi tarafından teyit edilmesi gereken geleneksel zarfla para yatırma sistemi konusunda duyulan endişeleri gidermekte ve bu endişe yüzünden para yatırma işlemini şubeden yapmak isteyen müşterilerin oluşturduğu yoğunluğun azalmasına yardımcı olmaktadır.

Kullanımı son derece kolay olan bu sistem için kullanılan teknolojilerden bir tanesi elektronik veznedir. Kişisel para yatırma ATM’si parayı bu vezne sayesinde deste halinde işleme sokabiliyor, karışık hale konmuş farklı değerdeki banknotları ya da farklı para birimlerini tanıyabiliyor. Kulanılan bir başka teknolojide Sahte Para Detektörü, Multisensör banknot tanıma sisteminin kullanıldığı Kişisel Para Yatırma ATM’si her türlü sahte parayı yüzde yüz doğruluk oranıyla tespit edebilmektedir.

d-Taraflar Açısından Otomatik Vezne Makinalari Kullanımının Değerlendirilmesi

d1- Bankalar Açısından

ATM’lerin bankaya sağladığı en büyük avantaj bankanın rekabetle daha avantajlı duruma geçmesi ve çok daha geniş bir müşteri potansiyeline hitap etme olanağına kavuşmasıdır. Dolayısıyla bankanın müşteri potansiyeli genişledikçe sağladığı maliyetsiz para hacmide artacaktır. Ayrıca ATM’ler bankacılık hizmetleri pazar alanını ulusal sınırların dışına çıkarmış ve bankayla müşteri arasındaki mesafe kavramını ortadan kaldırmıştır. Bankalar dış ülkelerde de şube açmak zorunda kalmaksızın müşteri çekebilmekte ve kendi ülkelerinden başka ülkelere gitmiş olan müşterilere çeşitli hizmetler sağlamaktadır.

d2- Müşteriler Açısından

ATM’lerin bireylere sağladığı en büyük yarar rahatlık ve esneklik olmuştur. Önceleri banka kapanmadan bankadaki işlemlerini yapmak için acele eden müşteriler, ATM’ler sayesinde günün 24 saati ve haftanın 7 günü belirli bankacılık hizmetlerinden yararlanma imkanına kavuşmuştur. Bankaların açık olduğu zamanlarda dahi kullanıcılar, otomatik vezne makinaları sayesinde basit işlemlerini çok daha hızlı bir şekilde halledebilmektedirler. Ayrıca kendi ülkelerinden başka ülkelere gitmiş müşteriler, kendi ülkesindeki hesabından rahatlıkla işlem yapabilmektedir. Bunlara ek olarak bankalar, ATM’lerle yapılan işlemlerin tezgah üzerinden yapılan işlemlere göre daha az hatta hiç ücret almamaktadırlar.

Bunlarla birlikte ATM kullanımlarının bazı olumsuz yönleride yok değildir. Elde olmayan nedenlerle makinaların bozulması ve işlem yapamamaları ve güvenilirlikleri konusunda sorunlar yaratmaktadır. Her ne kadar makinaların bozuk olduğu zaman toplam çalışma sürelerinin ortalama yüzde beşini geçmiyorsa da, bu durum müşterilerin hoşnutsuzluğuna neden olmaktadır.

e. Altın Nokta Uygulaması

ATM cihazlarının bu avantajlarına rağmen bir ATM cihazının maliyetinin 20.000 $ olması nedeni ile oldukça pahalı bir sistemdir. Bu nedenle günümüzde bankalar aralarında anlaşarak ATM cihazlarını sisteme dahil bütün müşterilerin hizmetlerine sunmaktadırlar. Vakıfbank, Akbank, Garanti Bankası, Halk Bankası, Osmanlı Bankası ve Dışbank böyle bir sistemle Altın Nokta Uygulaması’nı başlatmışlardır. Altın noktaya dahil bir bankanın müşterisi diğer bir bankanın ATM cihazını kullanarak kendi hesabına erişebilmekte ve nakit çekebilmektedir. Bu işlemlerin yapılmasında; Bankalar Arası Kart Merkezi bankalar arasındaki bilgi akışını sağlar. BKM, kart ile ATM cihazında işleme başladıktan sonra müşterinin kendi hesabına erişir ve hesap müsait ise işleme onay verek para çekme işleminin yapılmasına olanak verir. Miktar anında kendi bankasındaki hesabından düşülür, daha sonra müşterinin bulunduğu ATM cihazına otorizasyon gelir ve işlem tamamlanır. Eğer müşterinin hesabı müsait değil ise otorizasyon alınamaz ve işlem gerçekleşmez. BKM aracılığı ile Altın Noktalardan yapılan nakit çekme işlemleri ile ilgili olarak; bir bankaya ait debit kartlar ile Altın Noktaya dahil bir bankanın ATM cihazlarından nakit çekme işlemlerine ait tutarlar o bankanın borçlarını, diğer bir banka kartı ile o bankaya ait ATM cihazlarından yapılan işlemler de alacaklarını oluşturur. Yapılan işlemlere ait tutarlar takas yöntemiyle ertesi gün EFT ile diğer bankalara gönderilir veya o bankalardan alınır. Altın noktaya dahil bankaların ATM cihazları 31.03.2000 tarihi itibariyle aşağıdaki gibidir.

Etiketler: ,

Yorum yazın