KREDİLER İLE İLGİLİ SINIRLAMALAR

KREDİLER İLE İLGİLİ SINIRLAMALAR
Bankalar Kanunu başta olmak üzere yönetmelik, uygulama kılavuzu, genelge ve benzeri düzenlemelerle bankalar tarafından verilecek kredilere bazı kısıtlamalar getirilmiştir. Bu kısıtlamaların amacı; bankaların kredi verirken belirli kurallara uymalarını sağlayarak mali yapılarının bozulmasını engellemek ve tüm kaynakların birkaç firmaya tahsisini önleyerek çok sayıda firmanın banka kredilerinden faydalanmalarını sağlamaktır.
1.6.1. Bir Bankanın Açabileceği Toplam Kredilerin Sınırı
Bankalar Kanunun 38. Maddesinin 1. Fıkrasına göre; bir bankanın vereceği nakdi krediler ve satın alacağı tahvil ve benzeri sermaye piyasası araçlarının tutarı ile teminat mektupları, kefaletler, aval, ciro ve kabuller gibi gayri nakdi kredilerin toplamı öz kaynaklarının 20 katını aşamaz. Vadesi geçmiş nakdi krediler ile gayri nakdi kredilerin nakde tahvil olan bedelleri kaydedildikleri hesaba bakılmaksızın kredi sayılırlar.
Bankanın açabileceği toplam kredi sınırı bulunurken, gayri nakdi kredilerin % 50’si, her bankanın riskin en az % 15’ni üstlenmesi ve katılan banka sayısının 3’ten az olmaması şartıyla konsorsiyum şeklinde verilecek teminat mektuplarının % 25’i nazara alınacak (Bankalar Kanunu, Mad. 38/4), aşağıda sayılan kredi işlemleri bu sınırlamalara tabi tutulmayacaktır (Bankalar Kanunu, Mad. 38/5).
Sınırlamaya tabi olmayan kredi işlemleri şunlardır:
a) Bankanın (T.C.M.B.) uygun görmesi üzerine büyük kamu ihaleleri için verilecek teminat mektupları ile Türkiye İhracat ve Kredi Bankası’nın katıldığı konsorsiyumlar şeklinde verilecek teminat mektupları,
b) Hazine ile veya Hazine ve Kamu Ortaklığı İdaresince veya Hazinenin kefaletiyle çıkarılan bono ve tahviller karşılığında yapılan işlemler,
c) Karşılığı nakit olan krediler
d) Bankaların kendi aralarındaki kredi işlemleri
e) Diğer bankaların kendi kredi sınırları dahilindeki mukabil garantileri ile gayri nakdi krediler ile ihracatta kullanılmak üzere açılan ve fiilen bu işlerde kullanılan kredilerin bu garantilerle temin edilen kısmı,
f) Bankaları yabancı para cinsinden verecekleri kredilerde kur değişikliklerinin doğurduğu artışlar ile vadesi geçmiş kredilere tahakkuk ettirilen faiz ve diğer unsurlar; şu kadar ki, limitlerin hesabında aynı kişiye yeni kredi tahsisi halinde daha önce yabancı para cinsinden verilen krediler müteakiben tahsis edilen kredilerin kullandırıldığı tarihteki cari kurdan dikkate alınır.
g) Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ve Türkiye İhracat ve Kredi Bankasından sağlanan reeskont ve avans kredileri için verilen cirolar,
h) Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının önerisi üzerine Hazine Müsteşarlığınca kabul edilecek yabancı banka ve kredi kurumlarının Hazine Müsteşarlığı tarafından belirlenecek limitleri dahilindeki mukabil garantilere dayanılarak verilen gayri nakdi krediler.
1.6.2 Bir Gerçek ve Tüzel Kişiye Açılabilecek Kredinin Sınırı
Bankalar Kanunun 38/2. Maddesine göre, bir banka gerçek ya da tüzel kişiye nakit, mal, kefalet ve teminat şekil ve mahiyetinde veya herhangi bir şekil ve surette kendi öz kaynakları toplamının % 20’sinden fazla kredi veremez, aval ve kefaletlerini kabul edemez ve hisse senetleri hariç, menkul değerlerini satın alamaz.
Bu oran, ihracatta ve yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinde kullanılmak üzere açılan ve fiilen bu işlerde kullanılan kredilerde % 25’tir.
Hazine Müsteşarlığı’nın bağlı olduğu Bakan, sermayesinin yarısından fazlası ayrı ayrı veya birlikte genel ve katma bütçeli dairelere veya kamu iktisadi teşebbüslerine ait kuruluşlara açılan kredileri öz kaynakların % 60’ına kadar yükseltebilir.
1.6.3. Dolaylı Kredi Kapsam ve Sınırı
Bankalar Kanunun 38/3. Maddesine göre;her birine açılacak kredi miktarı, bir firmaya açılabilecek kredi sınırını geçmemek üzere, bir bankanın dolaylı kredi ilişkisi içinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerin tümüne açacağı kredilerin toplamı banka öz kaynaklarının % 75’ini aşamaz.
Bu kanunun uygulanmasında lehlerine kredi verilip verilmediğine bakılmaksızın;
a) Bir gerçek kişi ile eş ve velayet altındaki çocuklarına, bunların sınırsız sorumlulukla katıldıkları veya yönetim kurulu başkanı, üyesi genel müdürü ya da genel müdür yardımcısı olduğu ortaklıklara,
b)Kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere bir tüzel kişinin veya (a) bendinde sayılanların sermayelerinin doğrudan veya dolaylı olarak % 25 ve daha fazlasına iştirak ettikleri ortaklıklara, verilen krediler, bir gerçek veya tüzel kişiye dolaylı olarak verilmiş kredi sayılır.
Dolaylı iştirak oranı, iştirak oranlarının çarpılması suretiyle hesaplanır. Dolaylı kredi ilişkisi içinde olan gerçek yada tüzel kişilerin bu krediler için bankaca kabul edilen aval ve kefaletleri kredi sınırının hesabında dikkate alınmaz.
1.6.4. Bankanın İştiraklerine Verilebilecek Kredi Sınırı
Bankalar Kanunun 39. Maddesine göre;bir banka, sermayesinin % 10 ve daha fazlasına sahip olduğu iştiraklerine ve bunların ayrı ayrı veya birlikte sermayelerinin % 25’inden fazlasına sahip oldukları ortaklıklara vereceği kredilerin toplamı banka öz kaynaklarının iki katını aşamaz. Ayrıca, bu iştiraklerin kefaleti ile diğer gerçek ve tüzel kişilere verilen krediler de söz konusu sınıra dahil edilir.
1.6.5. Banka Ortaklarına Açılabilecek Kredilerin Sınırı
Bankalar Kanunun 41/2. Maddesine göre; bir bankanın sermayesinin %10 ve daha fazlasına sahip olan ortaklarına ve bunlara dolaylı kredi kapsamına giren gerçek ve tüzel kişilere vereceği kredilerin toplamı banka öz kaynaklarının yarısını aşamaz.
1.6.6. Krediler İle İlgili Diğer Sınırlamalar
Bankalar Kanunun 41/2. Maddesine göre bankalar; yönetim kurulu, başkan ve üyeleri ile genel müdür ve genel müdür yardımcılarına, kredi açmaya yetkili diğer mensuplarına, bunların eş ve çocuklarına ve bunların ayrı ayrı veya birlikte %25 ve daha fazlasına sahip ortaklıklara yukarda sayılanlar dışında kalan mensupları ile bunların eş ve velayeti altındaki çocuklarına, banka mensuplarının kurduğu veya bunlar için kurulan sandık, dernek veya vakıflara her ne şekil ve surette olursa olsun kredi veremez, kefaletlerini kabul edemez ve tahvil ya da benzeri menkul kıymetlerini satın alamazlar.
Banka mensuplarına teminat karşılığında ve aylık ücretleri toplamının 5 katını aşmamak üzere verilecek krediler ve bu kediler için kabul edilecek kefaletler yukarıdaki yasaklamaya tabi değildir.
Bankalar, münhasıran gayrimenkul ticareti yapan gerçek ve tüzel kişilere (Bankalar Kanunu Mad. 50/4), istisnai haller dışında hesap durumu vermeyenlere (Bankalar Kanunu Mad. 46) ve T.C. vatandaşlığı ile ilişiği kesilerek sınır dışı edilenlere kredi açamazlar.

Yorum yazın