Kredi Kartları

2. Kredi Kartları

a- Genel Tanımı

Kredi kartı Banka ya da kartı veren kuruluş tarafından kart hamiline belirli bir limit dahilinde harcama yapma imkanı sunmaktadır. Bu durum kart hamiline rotatif bir kredi imkanı sağlamaktadır. Bir diğer ifade ile kart hamili önceden belirtilmiş limitler dahilinde kısa vadeli kredi kullanma imkanına kavuşmaktadır.

Kredi kartının bir ödeme vasıtası olarak kullanılması onun nakit para ve çek kadar önemli bir değişim aracı olduğu gerçeğini ortaya çıkarmaktadır. Günümüzde kredi kartının bu etkinliği teknolojinin gelişmesine paralel olarak artmaktadır.

Yukarıdaki kısa açıklamaların ışığında kredi kartının tanımını şöyle yapmak mümkündür: “Kredi kartı, kartı ihraç eden Banka veya kuruluşun kart hamiline açtığı kredi (tahsis edilen limit) karşılığında kart hamilinin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmeti alışveriş esnasında herhangi bir ödeme yapmaksızın satın almasına ve bedelini belirlenen müteakip tarihte ödemesine imkan sağlayan bir ödeme aracıdır.”

Kredi kartları bireylerin sürekli değişen ve çeşitlenen gereksinimlerini karşılamak üzere gündeme gelen, bireylerin günlük gereksinmelerinin giderilmesi ve beklenmedik harcamalarını karşılayabilmesi, özellikle seyahata çıkması durumunda fazla miktarda para taşımanın getirdiği kaybolma, çalınma gibi riskleri aşabilme amacıyla geliştirilen, “plastik para” olarakta adlandırılan çağdaş ödeme araçlarıdır.

Kredi kartı sistemini üç taraf oluşturmaktadır :

Kredi Kartı Çıkaran Kurum: Çeşitli uğraşı alanlarındaki ticari işletmelerle bağlantı kurup, onlarla kart sahibine peşin para istemeksizin mal satma ya da hizmet sunma konusunda sözleşmeler imzalayan kuruluşlardır. Kredi kartını çıkaran kuruluş kart sahibine peşin para ödemeksizin alışveriş yapmayı mümkün kıldığı gibi kart sahiplerinin alışverişlerinin geri ödeme süresini isterlerse uzatıp zamana yayarak kısa vadeli kredi kullanma hakkıda tanımaktadır..
Kart Sahibi : Kredi kartını çıkaran kuruluş ile yaptığı sözleşme uyarınca kendisine verilen kart ile nakit ödeme zorunluluğunda kalmaksızın alışveriş yapabilen gerçek ya da tüzel kişilerdir.
Üye İşyeri: Kredi kartını çıkaran kurum ile imzaladığı sözleşme uyarınca kart sahiplerinin nakit ödeme zorunluluğunda kalmaksızın alışveriş yapabildiği gerçek ya da tüzel kişilerdir.

Kredi kartı sistemini oluşturan taraflardan kredi kartını çıkaran kurum ile üye işyeri arasında imzalanan sözleşme “üye işyeri sözleşmesi”, kredi kartını çıkaran kuruluş ile kart sahibi arasında yapılan sözleşme ise “üyelik sözleşmesi” olarak adlandırılmaktadır. Kredi kartını çıkaran kuruluş ile kart sahibi arasındaki borç-alacak ilişkisi, kredi kartını çıkaran kuruluş ile sözleşme yapan satıcı firmayı ilgilendirmektedir. Kredi kartı ise ancak kredi kartını çıkaran kuruluş ile sözleşmesi bulunan satıcı firmalar da geçerlidir.

Bankalar kredi kartlarını iki türlü ihraç edebilirler :

Bilindiği üzere kredi kartı sistemlerini oluşturan uluslararası kuruluşlar vardır. Bankalar bu kuruluşlarla lisans sözleşmeleri imzalayarak bulundukları ülkelerde bu kartı ihraç etme yetkisi almaktadırlar. Kart sistemini oluşturan uluslararası kuruluşlar her ülkede birden fazla banka ile lisans sözleşmeleri imzalayabilirler. Bankalar kendi üye işyerlerine hem kendi kartlarının hem de diğer bankaların ihraç ettiği kartların slip bedellerini ödemek zorundadırlar. Bu durumda bankalar arasında bir hesaplaşma gereği ortaya çıkmaktadır. Bankalar birbirlerine olan ödemeleri bir takas bürosu aracılığı ile yapıp karşılıklı olarak kapatmaktadır. Ülkemizde takas işlemleri Bankalar Arası Kart Merkezi (BKM) aracılığı ile yapılmaktadır. Bankaların ihraç ettikleri bu tür kartların üzerinde hem kendi logoları, hem de lisans sözleşmesi imzaladıkları kuruluşun logosu bulunmak zorundadır. Günümüzde yaygın olarak lisans sözleşmeleri imzalayarak kendi kartını ihraç etme yetkisini veren belli başlı kuruluşlara örnek olarak Visa, Europay/Mastercard, Amex, Diners Clup sayılabilir.

Bu şirketlere üyelik başvurusunda bulunan Bankaların yıllık işlem hacmi, kar-zarar, gelir-gider gibi istatistiki bilgileri incelenerek üyelik talebi kabul veya red edilir. Bu kuruluşlar tarafından farklı üyelik seçenekleri sunulmaktadır. Bunlardan en yaygın olanları aşağıda belirtilmiştir;

• Asli üyelik (Principal Membership)
• Ortak üyelik (Associate Membership)
• Katılma üyelik (Participan Membership)

Asli üyelik hakkını kazanan bankaların kart basımı, kartın müşteriye ulaştırılması, hesap özetlerinin üretimi, borcun tahsil ve takibi, bankalararası takas ve hesaplaşma işlemleri kendisi tarafından veya anlaşma yaptığı bir başka üye tarafından yapılmaktadır. Ortak üyelik veya katılımcı üyelik durumunda ise tüm işlemler; ortak üyelik için herhangi bir asli üyenin, katılımcı üyelik için ise herhangi bir asli ve ortak üyenin sorumluluğu altında bulunmaktadır.
b. Kredi Kartlarının Sağladığı Faydalar :

Yukarıda açıklanan temel bilgilerden anlaşılacağı üzere kredi kartları uygulamasının tarafları ve ülke ekonomisi açısından değerlendirmeleri yapılmak zorundadır. Bu kapsamda kredi kartı uygulamasının sağladığı yararları dört ana başlık altında toplamak mümkündür.

b1- Kart Hamili Açısından

• Hız ve kullanım rahatlığı,
• Küçük bir kartı muhafaza etmek sureti ile para ve çek kullanmaya oranla riskinin az olması,
• Harcama tarihi ile hesap özetinde belirtilen son ödeme tarihine kadar kredi limiti dahilinde kalmak kaydı ile rotatif ve faizsiz kredi imkanının sağlanması,
• Yurtiçi ve yurt dışı banka ve ATM’lerden nakit çekebilme imkanı,
• Kartı ihraç eden banka veya mali kuruluşun sağladığı sigorta (kaza, hayat, sağlık) mal veya hizmet bedelinde indirim, rezervasyon önceliği gibi bir takım ücretsiz hizmetlerden yararlandırılması,
• Acil durumlarda telefonla mal siparişinde kredi kartı kullanılabilmesi,
• Kredi kartı ihraç eden bankaların bir çoğunun uluslararası kart kuruluşlarının anlaşmalı üyeleri olması ve seyahat-dinlence kartlarının çoğunun da bu uluslararası kuruluşlarca ihraç edilmesi nedeniyle ülke dışında seyahat çeklerinin yerini tutacak şekilde kullanılabilmesi gibi hususlar kredi kartının kart hamiline sağladığı yararlar olarak sıralanabilir.

b2- Üye İşyerleri (Satıcılar) Açısından

• Mal veya hizmet satış bedelinin düzenlenen belgeye istinaden (Slip) bir bankanın garantörlüğü altında hemen tahsil edilebilmesi,
• Nakit alışveriş yapmak istemeyen ve en pratik alışveriş yöntemlerinden birisi olan kredi kartını kullanan kart hamillerini kendilerine çekerek cirosunu ve müşteri sayısını artırma imkanına kavuşması,
• Nakit kullanma riskinden kurtulması,
• Kartı ihraç eden bankalar ve kurumlar genellikle ödeme gücü yerinde olan itibarlı müşterilerine kart verdiklerinden yeni müşteri gruplarının kazanılması,
• Yurtdışı kredi kartı hamillerine de mal veya hizmet satarak işlem hacmini arttırabilmesi gibi hususlar kredi kartı ile yapılan alışverişlerde üye işyerleri açısından avantajlar olarak belirtilebilmektedir.

b3- Kredi Kartını Çıkaran Kuruluş Yönünden

• Kredi kartını kullanmak isteyen kişileri bu olanaklardan yararlandırmak sureti ile müşterisi haline getirerek bu kişilerin tasarruflarını kendisine çekebilme ve diğer bankacılık hizmetlerini sunabilme olanağına kavuşmak,
• Kredi kartı sayısının artmasına paralel olarak müşterilerine sunduğu bankacılık hizmetleri sayesinde prestij ve rekabet gücünün artması,
• Kart hamillerinin mal ve hizmet satın almalarından dolayı işyerlerinden alınan komisyon gelirlerini artırmak,
• Kart hamillerinin borçlarını taksitlendirmelerinden dolayı oluşacak faiz gelirlerini artırmak,
• Kredi kartı sayesinde kullandırılan kredilerin riskini tabana yaymak sureti ile riski dağıtmak ve minimize etmek,

b4- Ülke Açısından

• Kart hamilleri ve üye işyerlerine sağlanan imkanlar ölçüsünde ortaya çıkan aktivitenin ticari faaliyetleri canlandırması,
• Nakit para tedavülünün ortadan kaldırılarak kaydi para yaratılması ve ülke açısından kullanılabilir küçük tasarrufların bankalarda toplanmasını sağlamak,
• Türkiye’ye gelen yabancıların yanlarında getirmedikleri nakit dövizi harcamalarına imkan sağlayarak ülkenin döviz girdisinin artmasına katkıda bulunmak şeklinde sıralanabilir.

Türkiye’de ilk kredi kartı uygulamasının 1968 yılında ihraç edilen Diners Clup kartı ile başladığı ifade edilmekte ise de Türkiye’deki teknolojik gelişmelerinde etkisi ile 1980’li yıllarda etkisini hissettirmiştir. Henüz gelişim sürecini sürdürmekle birlikte çok şubeli büyük bankaların sisteme süratle intibakı kredi kartı sistemine ülkemizde büyük bir aktivite kazandırmıştır.

Yorum yazın