FİNANSAL KİRALAMA HİZMETLERİ (LEASİNG)

FİNANSAL KİRALAMA HİZMETLERİ (LEASİNG)
Yatırımcının, herhangi bir sabit kıymetin mülkiyetine sahip olmadan kullanım hakkını satın alması esasına dayanan finansal kiralama yöntemi, ilk kez 1930’lu yıllarda meydana gelen dünya ekonomik krizi sonrasında ABD’de uygulanmış ve bugün sanayileşmiş ülkelerde tüm unsurlarıyla birlikte uygulanabilirlik düzeyine ulaşmıştır.
Finansal kiralama yöntemi ülkemizde ilk kez, 1980’li yıllardan itibaren uygulan-maya başlanan ekonomi politikalarının bir sonucu olarak, 1985 yılında çıkarılan 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu ile uygulama alanı bulmuştur.
Türkiye’de 1986 yılından itibaren faaliyete geçen finansal kiralama kuruluşları, iç tasarrufların yetersiz olması ve buna bağlı olarak işletmelerin fon ihtiyaçlarının karşılanamaması nedeniyle gerçekleştirilemeyen yatırımlara destek vererek, ekonomik istikrarın sağlanmasında önemli bir rol oynamaktadır.
Türkiye’de finansal kiralama kuruluşlarının faaliyete geçtiği tarihten itibaren, yatırımların finansmanı için gerekli olan orta ve uzun vadeli fon temini ile diğer avantajlarının yatırımcı ve tüketiciler tarafından gittikçe daha iyi anlaşılması sonucunda, gerek firma sayısı, gerekse işlem hacmi yıllar itibariyle önemli oranda artmıştır.
Bugün, dünyada finansal kiralama işlem hacminin toplam sabit sermaye yatırımları içindeki payı yüzde 20’lerde iken, Türkiye’de bu oran yaklaşık yüzde 7 seviyesindedir. Ancak, Türkiye finansal kiralama pazarı, dünyada en hızlı büyüyen pazarların başında gelmektedir.
Finansal kiralama ile, 1988 yılında yurt içinde, 97 milyar TL’lık yatırım tutarı ile 279 proje finanse edilirken, 1997 yılında 303.9 trilyon TL’lık yatırım tutarı ile 17,053 proje finanse edilir duruma gelmiştir. Ayrıca, sektörde faaliyet gösteren şirket sayısı 1988 yılında 9 iken, 1997 yılında 96’ya yükselmiştir. 1995 ve 1996 yıllarında ise, finansal kiralama yoluyla sırasıyla 6,002 ve 8,031 adet işlem üzerinden sırasıyla 60.7 trilyon TL’lık ve 149.1 trilyon TL’lık yatırım finanse edilmiştir.

Tablo 1.Finansal Kiralama Kuruluşlarına Ait Bazı Göstergeler
1995 1996 1997
Firma Sayısı 50 70 96
İşlem Adedi 6,002 8,031 17,053
Yatırım Tutarı (Trilyon TL) 60.7 149.1 303.9
Finansal Kiralama Yoluyla Yapılan İthalat
(Milyon ABD Doları) 751.3 402.0 548.0
Kaynak: DİE, Hazine Müsteşarlığı

Türkiye’de finansal kiralama talepleri genel olarak ithalata yönelik olduğundan, sektörde faaliyet gösteren firmaların yatırımlarının büyük bir kısmını ithal edilen mallar oluşturmaktadır. Ancak, söz konusu firmaların yatırımları içinde ithalatın payı son yıllarda düşme eğilimi göstermeye başlamıştır. 1995 yılında yatırımlarının yüzde 57’sini ithalat yoluyla gerçekleştiren finansal kiralama kuruluşlarının 1996 ve 1997 yıllarında yatırımları içinde ithalatın payı sırasıyla yüzde 22 ve yüzde 27 olmuştur.
Sektörün 1995 yılında 751 milyon ABD doları olan finansal kiralama yoluyla yapılan ithalatı, 1996 yılında yüzde 46 oranında azalarak 402 milyon ABD dolarına gerilemiştir. 1997 yılında ise yüzde 36 oranında artan finansal kiralama amaçlı ithalat, 548 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmeye paralel olarak, 1995 yılında yüzde 9 olan finansal kiralama amaçlı ithalatın, Türkiye’nin toplam sermaye malı ithalatı içindeki payı 1996 yılında yüzde 4’e düşerken, 1997 yılında yüzde 5’e yükselmiştir.
Tablo 2.Finansal Kiralama Kuruluşlarının Mali Tablolarına İlişkin Bazı Göstergeler (1)(Trilyon Tl)
1995 1996 1997
Varlık Toplamı 105.8 233.5 501.5
Finansal Kiralamadan Doğan Alacaklar 26.9 59.5 234.6
Finansal Kiralama Konusu Olan Sabit Kıymetler 60.5 131.1 381.6
Yabancı Kaynak Toplamı 89.9 208.8 436.4
Öz Kaynak Toplamı 15.9 24.7 65.1
Finansal Kiralama Gelirleri 30.4 74.0 225.8
Net Dönem Karı 3.0 8.9 18.9
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
(1) Tabloya Kalkınma ve Yatırım Bankaları ile Özel Finans Kurumlarının finansal kiralama faaliyetleri dahil edilmemiştir.
Hazine Müsteşarlığı’nın verilerine göre sektörün varlıkları, 1996 yılında cari olarak yüzde 121 oranında artarak 233.5 trilyon TL’na, 1997 yılında ise yüzde 115 oranında artarak 501.5 trilyon TL’na ulaşmıştır.
1996 yılında cari olarak yüzde 117 oranında artan finansal kiralama konusu sabit kıymetlerin toplam varlıklar içindeki payı yüzde 56 iken, bu oran sabit kıymetlerdeki yüzde 191’lik cari artış nedeniyle, 1997 yılında yüzde 76’ya yükselmiştir. Toplam kaynaklar içinde yabancı kaynakların payı ise, 1996 yılında yüzde 89’dan, 1997 yılında yüzde 87’ye gerilemiştir.
1996 ve 1997 yıllarında sabit kıymetlerdeki artışa paralel bir gelişme gösteren finansal kiralamadan doğan alacaklar, bu yıllarda sırasıyla yüzde 121 ve yüzde 294 oranında artarak son yılda 234.6 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Finansal kiralama gelirleri ise, 1996 ve 1997 yıllarında sırasıyla yüzde 143 ve yüzde 205 oranında yükselerek son yılda 225.8 trilyon TL’na ulaşmıştır. 1997 yılında finanssal kiralamadan doğan alacaklardaki artışın, finanssal kiralama gelirlerindeki artıştan fazla olması, bu yılda sektörde işlem hacminin yükseldiğini göstermektedir.
Diğer yandan, 1997 yılında finansal kiralama gelirleri yüksek oranda artan finansal kiralama kuruluşlarının dönem net kârlarındaki artış oranı daha düşük kalmıştır. Söz konusu firmaların dönem net kârı bu yılda yüzde 112 oranında artarak 18.9 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir.
1997 yılı itibariyle, Hazine Müsteşarlığı’nın gözetiminde finansal kiralama işlemi yapan 96 kuruluş faaliyet göstermektedir. Bu kuruluşların, 10’u Kalkınma ve Yatırım Bankası, 6’sı Özel Finans Kurumu, 80’i ise finansal kiralama şirketidir.
Merkezimizde Kalkınma ve Yatırım Bankaları ile Özel Finans Kurumları dışında finansal kiralama işlemi yapan firmalardan, 1995-1997 yılları arasında faaliyette bulunan 32 firma ile analiz çalışması yapılmıştır.
Sektörde yer alan katılımcı firmaların tamamı, hukuki zorunluluk gereği anonim şirket olarak kurulmuştur.
1.1. Net Satış Kriterine Göre Sektörün Göstergeleri
Net satış kriteri esas alınarak, BACH tarafından belirlenen ölçek büyüklüklerine göre sektörün istihdam, net satışlar, aktif toplamı ve öz kaynak değerleri Tablo 3’de verilmiştir.
Tablo 3.Net Satış Kriterine Göre Sektörün Göstergeleri (1997)

ÖLÇEK ARALIĞI Firma İstihdam Net Satışlar Aktif Toplamı Öz Kaynak
Net Satış (NS) Sayısı Kiţi Pay 1997 Pay 97/96 % 1997 Pay 97/96 % 1997 Pay 97/96 %
Milyar TL % Milyar TL % Milyar TL % Milyar TL %
Küçük Ölçekli Firmalar
( NS1,190.8) 11 172 17.May 3,771.8 01.Eyl 75.8 13,717.2 03.Şub 89.5 4,094.8 7.0 22.Şub
Orta Ölçekli Firmalar
(1,190.8

Etiketler: , , , , , , , , , , ,

Yorum yazın