BANKACILIKTA MALİYET MUHASEBESİNİN YERİ VE ÖNEMİ

BANKACILIKTA MALİYET MUHASEBESİNİN YERİ VE ÖNEMİ

Rekabetin artışı ve istihdamın azalmasıyla birlikte faaliyetlerde verimli-liğin sağlanmasına yönelik olarak bankacılıkta maliyet muhasebesi uygulama-larına ilgi doğmuştur. Gerek kârı maksimize etmek, gerekse düşük fiyat yoluyla rekabet avantajı sağlamak için maliyet muhasebesinden faydalanılmaya başlan-mıştır. Kâr maksimizasyonu, sağlanan rekabet avantajı, hatta maliyet muhase-besi bilgilerinden faydalanılarak yapılan bütçe tahminlerinin kontrol aracı olması sebebiyle maliyet muhasebesi bankacılıkta daha önemli bir yere gelmiştir.
1929 Dünya Ekonomik Krizine kadar bankacılıkta maliyet problemi çok da önemli bir konu değildi. Çünkü kârın gelirlerin arttırılarak elde edilmesi maliyetlerin düşürülmesinden daha kolay bir yöntem idi. Ekonomik krizin ardından verimli olarak hizmet üretme anlayışı gündeme geldi. Bunun sebebi, krizin ardından benzer banka işletmelerinin de sektörde yer bulmasıyla birlikte rekabetin kızgınlaşması ve maliyet problemlerini çözerek düşük fiyatla rekabet gücü kazanılmak istenmesiydi. Kârlılığı arttırmanın yolu hizmet fiyatını ya da hizmet satışını arttırmaktan değil, düzenli bir maliyet muhasebesi sistemiyle masrafların kısılmasından geçmektedir.
Son yıllarda İngiltere ve Almanya’da bankacılık sektöründe maliyet muhasebesi uygulamalarına hız verilmiştir. Etkin uygulamalar sayesinde banka-lar verimsiz faaliyetlerini sona erdirme imkanını bulmuşlardır. Amerika’da ise halen çoğu banka maliyet muhasebesi uygulamalarından uzak olduklarından gerçekleştirdikleri faaliyetlerin getiri ve götürülerini tayin edememektedirler.
Ülkemizde de banka işletmelerinde maliyet muhasebesine gereken önem verilmemektedir. Genel muhasebe verilerine göre yapılan yorumlar, gelişen rekabet piyasası şartlarına boyun eğmek, bankacılık faaliyetlerinin maliyet-lerinin bilinmeden kararlar alınması özellikle 1980-1983 döneminde önemli banka iflaslarıyla sonuçlanmıştır. Ülkemizde yaşanan son bankacılık krizinden sonra da maliyet muhasebesine gereken önemin verildiği söylenemez.
Stratejik iş birimlerine ayrılan her bir banka faaliyetinin ayrı ayrı getirisinin ve götürüsünün hesaplanması, yabancı kaynakların etkinliğinin ölçül-mesi, her faaliyetinin maliyetinin hesaplanması, şube getiri ve götürülerinin tesbit edilmesi, faaliyetlerde kullanılan mevcut metodların etüd edilmesi ve gerektiğinde en kârlı metodun seçilmesi, kârlılık, maliyet ve faaliyet verimlilik-lerinin çeşitli faaliyet dönemlerinde süreç içerisinde izlenmesi kurulacak maliyet muhasebesi düzeni içerisinde mümkün olur. Görülüyor ki, maliyet muhasebesi-nin sağladığı en önemli fayda; banka yöneticilerinin faaliyetlerin gidişinden zamanında bilgi sahibi olmalarıdır. Yöneticiler ancak bu sayede gerekli gördük-leri zamanda gerekli gördükleri yerlere müdehale edebilirler.
Son yıllarda bankalarda maliyet muhasebesi düzeni uygulanması bir tercih olmaktan çıkıp kaçınılmaz bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bunun başlıca iki sebebi kâr marjlarının azalması ve yeni hizmetlerin ortaya çıkmasıdır.
Bilindiği üzere bankaların en önemli fonksiyonu tasarruf kabul etmek ve havuzda topladıkları fonları plase etmektir. Piyasanın bazı dönemlerinde fon talebi yükselmesi kısa ve uzun dönem faizlerinin önemli ölçüde artması, bununla paralele olarak da bankaların plasman gelirlerinin artmasıdır. Bu artış banka üretiminin hammaddesini oluşturan banka kaynaklarının daha yüksek bir hızla artmasına sebep olur ki bu da kâr marjının azalmasıdır. Gün geçtikçe kızışan rekabet koşullarında daha da daralan kâr marjlarından maksimum faydayı sağlamak ancak verimli bir maliyet muhasebesi çalışması sonucu olur.
Azalan kâr marjlarını sonucu olarak bankalar kâr getirecek farklı ve yeni hizmetlere yönelmektedirler. Telefon bankacılığı, internet bankacılığı, bireysel bankacılık son yıllarda banka faaliyetleri yelpazesine eklenen yeni hizmet-lerdendir. Bu hizmetlerin banka işletmesine kâr getirmesi düşünülüyorsa anlam-lı ve detaylı maliyet bilgileri göz önünde bulundurularak fiyatlandırılırlar.
Maliyet muhasebesini sadece kâr getiren imajıyla sınırlandırmak da doğru olmaz. Maliyet muhasebesi banka işletmelerinde iktisadîlik kontrolü sağlayarak faaliyet dönemlerince yahut işletmeler arası karşılaştırma yapmaya olanak tanır. Faaliyetler kontrol edildiği gibi işletmenin en uygun biçimde organize edilip edilmediği de tesbit edilir. Örneğin kullanılmayan kaynakların maliyetlere etkisi, fazla işgücünün maliyetleri göz önünde tutularak gerekli düzenlemelere gidilir. Maliyet muhasebesinin fiyat politikalarının belirlenmesinde de önemli rolü vardır. Faaliyet fiyatlarının taban fiyatları belirlenir, rekabet, dış çevre, işletme strateji ve politikaları da göz önünde bulundurularak izlenecek fiyat politikası belirlenir. Maliyet muhasebesi ayrıca maliyetler ve gelirler arasındaki ilişkiyi düzenlemeyi hedefler. Etkin bir maliyet muhasebesi uygulanması duru-unda belirli dönemlere ait sağlıklı tahminler yapılmasını sağlar ve belirli bir zaman dilimi içindeki başarı durumu hakkında yöneticilere bilgi verir.
Açıkça görülmektedir ki günümüzün sert rekabet koşullarında maliyet muhasebesi uygulamaları tüm işletmelerde olduğu gibi bankacılık sektöründe de büyük önem arz etmektedir. Maliyet muhasebesi yardımıyla hesaplanan kıt kaynakların maliyetleri, izlenmesi gereken yöntem ve yönetim hakkında uyarıcı, yol gösterici bir rol üstlenmektedir.

Yorum yazın