Tayf Çizgisi Dizisi Nedir

Tayf Çizgisi Dizisi Nedir

tayf çizgisi dizileri, enerji kazanmış atom-lann saldığı ışığın ve başka elektromagnetik ışınımların dalgaboylarının oluşturduğu diziler. En yalın çizgi dizileri hidrojen tayfında gözlenir. Spektroskopla incelendiğinde ışınımın farklı dalgaboyundaki bileşenleri tayf çizgisi denen çizgiler biçiminde ortaya çıkar. Işınımın aygıta girdiği ince yarığın görüntüleri olan bu çizgiler belirli bir düzen içeren aralıklarla sıralanır ve en kısa dalga-boylu çizgiye (bu dalgaboyu dizinin limiti olarak adlandırılır) doğru gittikçe sıklaşarak dizilirler. Hidrojen tayfı, tayfın değişik bölgelerinde yer alan beş ayrı çizgi dizisi içerir. Bu dizilerden ilk gözleneni, bulucusunun adıyla Balmer dizisi olarak adlandırılır. İsviçreli matematikçi Johann Balmer tayfın görünür ışık bölgesinde yer alan bu diziyi oluşturan çizgilerin dalgaboylarının, çok yalın bir eşitlikle belirlendiğini buldu (1885): Çizgiye karşılık gelen dalgaboyunun tersi (li/.), bir Rsabiti ile iki terimin karelerinin farkının çarpımına eşitti. Bu iki terimden biri 1/2’ye. öbürü ise, n sırasıyla 3, 4,

5,… değerlerini almak üzere 1/n’e eşitti:

1/A = R (1/2-— l/«2). Buradaki R sabiti, İsveçli fizikçi Johannes Robert Rydberg’in onuruna Rydberg sabiti)*) olarak adlandırılır; değeri 109.737,3177 cm pe eşittir. n=3 için yukarıdaki eşitlik A =656,21 nanometre değerini verir (l nanometre= 10” m), bu da dizideki ilk (en büyük dalgaboylu) çizginin dalgaboyudur; tayfın kırmızı bölgesinde yer alan bu çizgi H * çizgisi olarak adlandırılır. Dizinin limiti n=x için belirlenir: A =4/R. Bu limit, tayfın morötesi bölgesine düşer.

Öteki çizgi dizileri de bu dizileri bulan fizikçilerin adlarıyla anılır: ABD’li fizikçiler Theodore Lyman, A. H. Pfund ve F. S. Brackett ile Alman fizikçi Friedrich Paschen. Lyman dizisi tayfın morötesi bölgesinde, Paschen, Brackett ve Pfund dizileri ise kızılötesi bölgesinde yer alır. Bu dizilere ilişkin dalgaboylarını veren eşitlikler yukarıda verilen formüle benzer; formüldeki 1/22 sabit terimi yerine Lyman dizisi için l/l2, Paschen dizisi için 1/32, Brackett dizisi için 1/42, Pfund dizisi için de 1/52 konmalı, Balmer dizisinde 3’ten başlayan n değeri ise bu diziler için sırasıyla 2, 4, 5 ve 6’dan başlatılmalıdır.

Öteki elementlerin, bütün elektronlarını kaybederek yalnızca bir tane elektronu kalmış (bu nedenle hidrojen atomuna benzeyen) atomları da (örn. bir elektron kaybetmiş helyum ya da iki elektron kaybetmiş lityum iyonları), Balmer formülüne benzer eşitliklerle verilen dalgaboylarında çizgilerden oluşan diziler içerirler.

Yorum yazın