Mars gezegeni hakkında bilgiler

MARS, Güneş sisteminden gezegen, «dış gezegenlenen (Güneş’e uzaklığı, Yer’in Güneş’e olan uzaklığından daha fazla) ilkidir; cf. sembolüyle gösterilir.

Güneş ile karşı konuma geldiği zaman Yer’e olan uzaklığı önemli derecede değiştiği için, bu gezegenin yüzeyinde kesin gözlemler yapılabilir. Gözlemlere elverişli bu karşı konum durumları hemen her on beş yılda bir (1956, 1971, 1986 v.b.) tekrarlanır.

Çıplak gözle bakıldığında mars gezegeni portakal rengindedir; gök dürbünleriyle bakılınca yüzeyinin çeşitli bölgeleri değişik tonda olmak üzere sarı renkte görülür. Gezegenin her iki kutbunda, o bölgede kış veya yaz mevsiminin yaklaşmasına göre artan veya azalan çok parlak beyaz lekeler gözlemlenir. mars’in çevresinde, yoğunluğu Yer atmosferinden daha az olan bir atmosfer bulunduğuna göre, bu beyaz lekelerin kar veya buz yığınları olması muhtemeldir, çünkü tayfölçerlerle yapılan incelemede, mars tayfında su buharı bulunduğu anlaşılmıştır. Gezegenin geri kalan kısmı, ilk bakışta kara veya deniz izlenimi veren koyu ve açık bölgelerle kaplıdır. Büyük modern âletlerle yapılan daha hassas gözlemler, bu koyu kısımların bataklık bölgeler ve yeryüzünde olduğu gibi, mevsimlerin etkisiyle doğup kaybolan herhangi bir bitki örtüsü olduğunu ortaya koymuştur. Bugün bu koyu kısımların, yosun niteliğinde klorofilsiz bir bitki örtüsü olması üstünde durulmaktadır.

Bu açık ve koyu bölgeleri birbirine bağ-lıyormuş gibi görünen garip siyah çizgileri, 187Tde Schiaparelli gözlemledi ve «kanallar» adını verdi. Bu kanallann geometrik şekilleri büyük bir ilgi konusu oldu ve belki de «sunî» kaynaklı olduklarına dair çeşitli varsayımlar ortaya atıldı. Fakat daha güçlü âletlerle yapılan son gözlemler, bu kanalların başlangıçta kabul edildiği gibi birer çizgi olmadığını ortaya koydu; aslında bu esrarengiz «kanallar» (adları değiştirilmedi), çok sayıda küçük tabiî oluşumdan başka bir şey değildir, fakat gözlemler hassas olmadığı için, hepsi yan yana sürekli bir çizgi halinde gözüküyordu.

Genel oferak, mars yüzeyinin öyle pek girintili çıkıntılı olmadığı sanılır; çünkü bugüne kadar yapılan gözlemlerde yükselti bakımından Yer yüzeyindeki dağlarla kıyaslanabilecek hiç bir engebeye rastlanmamıştır. Bütün dış gezegenlerde olduğu gibi mars de, bütün gözlemlenebilen yüzeyin ancak dörtte birinde görülen kısmî evrelerden geçer. (Daha uzaktaki gezegenlerde bu olay önemsenmeyecek kadar basittir.)

* Mars gezegeninin, 1877 ağustosunda, Wa-shington’da A. Hail tarafından keşfedilen iki küçük uydusu vardır. Bunlardan Pho-bos, mars çevresindeki dolanımını, gezegen yüzeyipden 6100 km uzaklıkta ve 7 saat 39 dakika 13,9 saniyede, Delmos ise 23 700 km uzaklıkta ve 30 saat 17 dakika, 54,9 saniyede tamamlar; çapları 10 ile 15 km kadardır. Gezegen ile uydularının hareketi ilgi çekici özel bir durum gösterir: Phobos’un dolanım hızı mars’in dönme hızından daha fazla olduğu için, gezegen ü-zerindeki bir gözlemci bu uyduyu batıdan doğup, doğudan batıyormuş gibi görecekti. Deimos’un görünür hareketi ise, aksine çok yavaştır.
mars gezegeninin yüzeyi hakkında en son bilgiler, 28 kasım 1964’te fırlatılan «Mariner IV» adlı amerikan uzay aracının

14 temmuz 1965’te, en az 12 000 km uzaklıktan gönderdiği 19 fotoğrafın incelenmesiyle elde edildi. Bu fotoğraflarda görülen yüzey, gezegenin toplam yüzeyinin aşağı yukarı yüzde l’idir. Yüzey engebelerinin, Ay’daki engebelere oldukça benzediği dikkati çeker. Bu fotoğraflarda en önemli nokta, kenarları çok net olarak görünen kraterlerin bulunmasıdır; hesaba göre, gezegenin bütün yüzeyinde aşağı yukarı 10 000 kraterin bulunması gerekir. Yüzey şartlarının hemen hiç değişmeden bugüne kadar gelmesi, bu gezegende atmosfer yoğunluğunun daima çok az olduğunu ve su buharının en küçük miktarlarda bulunduğunu gösterir. Bununla birlikte su buharının miktarı, kutuplardaki buzul takkelerinin, eskiden beri bilinen ve birkaç santimetre kalınlığındaki ince bir kırağı tabakasından ibaret olan izlerinden yine de fazladır. Atmosfer basıncı, Yer’deki atmosfer basıncının yüzde 1 ile 2’sini geçmez ve açıkça belirli hiç bir magnetik alan yoktur. mars yüzeyindeki çekim, Yer’deki çekimin aşağı yukarı %37 si kadardır. Ayrıca, birkaç kilometre genişliğinde ve 200 ile 300 km uzunluğunda kırılma bölgelerine de rastlanır

Etiketler:

Yorum yazın