Güneş Saati Nedir – Tarihçesi

Güneş Saati Nedir – Güneş Saati Tarihçesi Hakkında Bilgiler

Gnomonik’in alanı içine giren güneş saatleri’nin yapımı Anaksimandros’a (M. ö. VI. yy.) mal edilir; Herodotos ise âleti Kaldeliler’in bulduğunu yazar.

Yer’in çevresinde, aralarında 15°’lik uzaklık olan ve biri gözlem yerinden geçen 24 yarı – meridyen çizilsin. Güneş, soldan sağa doğru yaptığı görünür günlük hareketinde, bu meridyen düzlemlerini birbiri ardınca geçer. Güneş gözlem yerinin yarı-meridyenindeyken, burada gerçek öğle zamanıdır; gözlem yerinden geçen meridyenin sağındaki, ilk yarı-meridyene geçtiği zaman, gözlem yerinde saat 13’tür ve böylece Güneş’in her meridyen atlayışında bir saatlik bir süre geçer. 24 Gerçek saat veya bir gerçek güneş günü’nden sonra Güneş, gözlem yerinin yarı-meridyen düzlemine döner.
Dünyanın ekseni doğrultusunda, mil denilen düz bir çubuk geçirilir ve bu mile dik bir düzlem üzerinde 24 meridyen çizilirse, bü çizgiler, üzerine değişik saatlerde milin gölgesi düşen saat çizgileri olur. Çok çeşitli Örnekleri yapılabilen güneş saatinin temel ilkesi budur.

Ekvator güneş saati. Bu saatin düzlemi ekvatora paraleldir. Güneş’in yıl boyunca yaptığı yükselimdeki görünür hareketine bağlı olarak, milin gölgesi, sıra ile altı ay düzlemin bir yüzüne, altı ay da öbür yüzüne düşer; bunun için milin, iki yüzünde de saat bölmeleri bulunan düzlemin bir yanından öbür yanına kadar uzanması gerekir. Bu güneş saati az kullanılır.

Yatay güneş saati. Saat bölmeleri, gözlem yerinin ufkuna paralel bir düzlem üzerine çizilmiş ve iyice hesaplanmış bir perspektife göre düzenlenmiştir; mil daima Yer ekseninin doğrultusuna göre eğik yapılır.

Meridyene dik düşey güneş saati. Saat bölmeleri, gözlem yerinin meridyen düzlemine dik düşey bir düzlem üzerine hesaplanarak çizilmiştir.

Eğik kadranlı güneş saati. Meridyen düzlemine dik olmayan düşey bir düzlem üzerine yapılmış güneş saatine «eğik kadranlı» denir; perspektif etkisini düzeltebilmek için, saat bölmeleri simetrik olmayacak şekilde düzenlenmiştir. Daima Yer’in eksenini izleyen mil, saatin düzlemine eğik olarak yerleştirilmiştir.
Gözlemin hassasiyetine zarar verecek yarı- gölge etkisini gidermek için, milin yerine daha çok, ucunda ortası delik bir disk bulunan herhangi bir çubuk yerleştirilir ve böylece saat bölmeleri üstüne düşen küçük parlak elipsin merkezi daha iyi incelenebilir. ;

Ortalama zaman meridyeni. Ortalama öğle’yi gösteren güneş saati üzerinde, milin gölgesinin veya parlak noktasının durumu her gün işaretlenir ve birbirini izleyen bu noktalar kesiksiz bir çizgiyle birleştirilirse 8 rakamı şeklinde bir eğri elde edilir. Ortalama öğlenin belirlenmesine yarayan bu eğri ortalama zaman meridyenidir. Ortalama öğle yılda dört kere gerçek öğle ile çakıştığı i- çin, bu eğri, güneş saatinde gerçek öğleyi gösteren doğruyu dört noktada keser.

Arkeoloji. Eski Roma ve Yunan medeniyetinden bu güne birkaç tane güneş saati kalmıştır; Atina’da Rüzgâr kulesinin düşey düzlemli güneş saati; Pompeii’de bulunân küresel güneş saati v.b. Konik ve değişik biçimli güneş saatleri vardır.
Chartres katedralinin bir melek tarafından tutulan (XII. yy.) güneş kadranı 1578 tarihini taşır. Eski meydan saatlerinin üstünde genellikle şöyle özdeyişlere rastlanır: «Bütün saatler yaralar, sonuncusu öldürür» (Vulnerant omnes, ultima necat). XVI. yy.da duvar saatleri, güneş saatlerinin yerini almağa başladı; bunların kadranları da çok süslüydü (Sorbonne, Paris Adliye sarayı).

Yorum yazın