Ay’ın Evreleri Nasıl Oluşur

Ay’ın Evreleri Nasıl Oluşur
Her ay yalnızca birkez, eğer hava açıksa, Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün tümünü görebiliriz. O da Ay’ın dolunay olduğu gecedir.
Her ay bir kez, hava açık da olsa, Ay’ı ne gece, ne de gündüz göremeyiz. Bu da yeniay gecesidir. Şemalarda da görüldüğü gibi, Ay bu dönemde Güneşle Dünya arasındadır. Yeniayı göremeyiz, çünkü Dünya’ya karanlık yüzü dönüktür.
Yeniayın üstünden bir iki gün geçince, gün batınımdan sonra Güneş’in battığı noktaya bakacak olursak, hilâl biçimindeki Ay’ı, ufkun hemen üstünde görebiliriz. İlkbaharda yeniay yataydır. Uçları yukarıya doğru dönük olduğu için bir kâseyi ahdırır. Sonbaharda ise dikeydir. Yeniayı ilk gördükten sonra gökyüzüne gün batınımda her baktığımızda,
Ay’ın bir önceki geceye oranla daha yukarıda belirdiğini görürüz. Bunun nedeni, Ay’ın Dünya’nın çevresinde batıdan doğuya doğru dönmesidir. Bu yüzden geceleri de batıdan doğuya gider. Biz gene de onu doğudan batıya gidiyormuş gibi görürüz; aslında Ay batıda batar.
Ay da tıpkı Güneş ve yıldızlar gibi, gökyüzünde doğudan batıya hareket etmez. Ay’ın bu yönde hareket ediyormuş gibi görünmesinin nedeni, Dünya’nın batıdan doğuya dönmesidir.
Ay’ın izlenebildiği gecelerde, yeniay yavaş yavaş büyür. Bir hafta kadar sonra Ay’ın, Dünya’ya bakan yüzünün yarısı aydınlıktır. Ay o anda ilk dördün durumundadır. Çünkü yörüngesinin dörte birini tamamlamıştır.
Bunu izleyen hafta içinde her gece Ay’ın biraz daha büyüdüğü (dışbükey evre) ve doğuya doğru yükseldiği görülür, ilk dördünden bir hafta sonra dolunay durumuna gelir. Dolunayda – ki bu yeniay evresinden iki hafta sonradır – Ay’ın Dün- ya’ya bakan yüzünün tümü Güneş tarafından aydınlatılır. Ay, yörüngesinin yarısını tamamlamıştır ve Dünya Ay’la Güneş arasındadır. Ay’ın tüm evreleri içinde dolunay en güzel olanıdır.
Dolunayı izleyen iki hafta içinde Ay, her gece yine aynı evrelerden, ama bu kez ters yönde geçerek, hilâl biçimini alır. Ne var ki, bu kez hilâli doğuda ve gündoğumunda görebiliriz.
Ay’ın ilk ve son dördün görünümleri arasında ne fark olduğu gökyüzünü gözlemlemeye yeni başlamış gençlerin sık sık sordukları sorulardandır. Ay, ilk dördün görünümündeyken akşamüstü ve günbatımından sonra batıda görülebilir. Son dördün görünümündeyken ise şafak vaktine doğru göğün doğu yarısında görülür.
Ay her gece, bir önceki geceden elli dakika daha geç belirir. Bunun nedeni, Ay’ın her gün yörüngesinde 13 derece doğuya doğru hareket etmesidir. Bunun için de, Ay’ın ufukta görünmesinden önce, Dünya’nın her gece elli dakika daha fazla dönmesi gerekir.
Sonbahar başlarında, Eylülde görülen dolunaya Hasat Ayı denir. Birkaç gece gün batışından hemen sonra doğar, yani ürününü biçmek isteyen köylülere sürekli ışık sağlar.
Bir sonraki dolunay da güneş battıktan hemen sonra çıkar. Buna da Avcıların /\yı denir, çünkü onların akşamın geç saatlerinde avlanmasına yardımcı olur.
Ay’ın evreleri, Ay’a yapılacak insanlı uçuşlar için en uygun zamanı belirlemede büyük rol oynar. örneğin, astronotun iniş zamanı, Güneş’in uzay aracının ineceği bölgede yükseleceği zamana göre ayarlanır. İniş, bölgedeki Güneşin doğuşundan yaklaşık 24 saat sonra yapılır.
Bundan amaç, Ay gününün bu zamanında, cisimlerin gölgelerinin daha uzun olmasıdır. Böyle- ce astronotların kayalara bindirme ve küçük kraterlere düşme tehlikeleri daha az olacaktır. Ayrıca o anda, iniş bölgesindeki ısı, donma noktasının biraz üstündeki ideal ısıdır.
Eğer iniş bölgesi, Ay’ın doğu kenarında örneğin Bereket Denizi’nde (Mare Fecunditatis) ise, iniş zamanı hilâlin erişmesinden hemen sonra, eğer Sessizlikler Denizi (Mare Tranquillitatis) bölgesinde ise, iniş zamanı ilk dördünden hemen önce olarak saptanır. İniş için Copernicus’un yanındaki bölge seçilmişse, astronotların ilk dördünden iki gün sonra iniş yapmaları planlanır.
Tüm Ay inişleri, yeniaydan dolunaya kadar olan ilk iki hafta içinde; yani bir Ay ayının ilk iki haftası içinde gerçekleştirilir.

Yorum yazın