Ay’ı Gözlemlemek

Ay’ı Gözlemlemek

Günümüzde pek çok insan, Ay’ın yüzeyinde Galilei’nin gözlemlediğinden çok daha fazla ayrıntı görebiliyor. İyi bir dürbünle Ay’a bakan her insan, heyecanlı ve ilginç bir deney yaşar.
Dürbünlerin çeşitli ölçülerde olanları vardır. Sizin kullanabileceğiniz 6×30’dan 7×50’ye kadar değişmektedir. Bu ölçülerdeki ilk sayı, büyütme oranını gösterir. Şöyle ki, 7×50’lik bir dürbün Ay’ı göründüğünden yedi kat daha büyük gösterir; 50 sayısı ise mercek çapını gösterir, ikinci sayı büyüdükçe dürbüne giren ışık oranı da artar.
Ay’ı dürbünle gözlemlemeden önce, iyi bir Ay haritasını incelemek gerekir. Bu tür haritalar Ay’ın yüzeyindeki oluşumları açıklamaktadırlar ve Ay konusunda yayımlanmış iyi kitapların hemen hepsinde gösterilmiştir.
Ancak bu kitapları kullanırken dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır. Eski kitaplarda kuzey yarıküredeki insanlar için Ay, başaşağı görünmektedir. Ay’ın güney kutbu sayfanın üstünde, kuzey kutbu sayfanın altında, doğusu solda, batısı sağdadır.
Bunun nedeni, teleskopun görüntüyü ters göstermesidir. Aslında teleskoplardaki görüntüyü düzeltmek ‘için bir ek mercek kullanılır. Ne var ki, astronomik teleskoplarda bu mercek kullanılmaz. Ay fotoğrafları bu nedenle pek çok kitapta baş- aşağıdır. Bununla birlikte, Ay haritası çizen eski gökbilimciler de bu ek mercekleri kullanırlardı ve çizimlerinde Ay’ı doğru olarak gösterebilirlerdi.
Uzay çağına gelinceye değin, Ay’la ilgili kitaplarda Ay’ın kuzey kutbunun sayfanın üstünde gösterilmesi gerekli görülmedi. Ama uzay programıyla uğraşanlar, Ay’ın kuzey kutbunu yukarıda göstermeyi yeğlemektedirler. Böylece bazı yeni kitaplarda Ay’ın kuzey kutbu sayfanın üstünde, güney kutbu aşağısında; doğusu sayfanın sağında, batısı ise solundadır.
Eğer kuzey yarıkürede yaşıyorsanız, dürbünle baktığınızda, Ay’ın kuzey kutbunu yukarıda görürsünüz. Bu uç eğik durumdadır ve eğiklik oranı bulunduğunuz enlem ve mevsimle ilişkilidir. Ay tümüyle ortaya çıktığı anda, kuzey kutbu hafifçe sola eğilmiş olur. Gece yarısı kuzey kutbu üsttedir. Ay batarken bu kutup iyice sağa eğilir.
ABD Ulusal Coğrafya Derneği’nin yayımladığı “Dünya’nın Uydusu Ay” adlı büyük kroki, son zamanların en güzel Ay haritasıdır. Gece gözlemlerinde kullanılabilecek en iyi kitap ise Ernest H. Cherrington, J.r.’nin “Dürbünle Ay’ın Keşfi” adlı yapıtıdır.
Ay ufuk çizgisinin hemen üstündeyken bakarsanız onu yükselmiş durumundakine oranla daha büyük görürsünüz. Buna “Ay Yanılgısı” denir. Ay’ın hareket ettikçe boyut değiştirmesi söz konusu değildir. Ay yanılgısına ilişkin çeşitli açıklamaların hiçbiri doğru olarak kabul edilmemektedir.
Bu konudaki bir varsayıma göre; Ay ufuktayken yeryüzü cisimleriyle oranlanabilir, oysa iyice
yükseldiğinde yıldızlardan başka bir oranlama dayanağı yoktur. Bir başka varsayıma göre de, Ay’ın boyutundaki değişme, insan gözü ve beyninin psikolojik bir yanılgısından başka bir şey değildir.
Ay’ı dürbününüzün net görüş alanına getirdiğinizde, üzerinde deniz benzeri bazı garip biçimler görebilirsiniz. Bunun yanı sıra yüzeyinde dağlar ve kraterler gibi yabancısı olmadığınız şeyler de göze çarpabilir.

Yorum yazın