Tilmen Höyük Hakkında Bilgiler

Tilmen Höyük Gaziantep

Gaziantep’in İslâhiye ilçesinin 10 km kadar doğusunda, çok engebeli bir ovada yer alan höyük tipi yerleşme. Yaklaşık 25 m yüksekliğinde, 200 m çapında yuvarlak tabanlı bir tepedir. Batıya doğru 150 m uzunluğunda, 100 m genişliğinde bir uzantısı vardır. Burası belli zamanlarda höyükteki yerleşmenin genişlediği bir tür aşağı kent alanı olmuştur.

Tilmen Höyük’ü 1959-64 ve 1969-71 arasında U. Bahadır Alkım kazmıştır. Dokuz sezon süren kazılar sonunda dört kültür katı saptanmıştır.

En alttaki yerleşme katı İÖ y. 3400-3000 arasına (Geç Kalkolitik Çağ) tarihlenir. Mezopotamya ve Güney Anadolu’da geniş alanlara yayılmış olan Obeyt kültürünün izleri burada da boyalı çanak çömlekte görülmektedir. Çok dar alanlarda kazı yapıldığından bu katın mimarlığı ve insanların yaşama biçimi konusunda fazla bilgi edini-lememiştir.

İÖ 3. binyıla tarihlenen III. kat kesintisiz olarak Geç Kalkolitik Çağı izlemektedir. Bu katta kültür tümüyle değişmiştir; Gaziantep ile Amik bölgesi arasında gelişmeye başlayan yeni bir kültür burada da izlenmektedir. Çanak çömlek yapımı çok ileridir. Portakal rengi bir hamurdan yapılmış ve çok iyi perdahlanıp pişirilmiş olan bu keramiğin Mezopotamya ile pek fazla bir ilişkisi kalmamıştır. Evler yüksek taş duvarlı ve çok odalıdır. Bulunan ilginç süs iğneleri bu evrede maden işlemenin de iyi bilindiğini göstermektedir.

İÖ 2. binyıla ait olan II. kat, höyükte en yüksek ve zengin kültürlerin yaşandığı evredir. Bu kattaki büyük ve çok özenli yapılmış yapılar büyük bir olasılıkla saraylardır. Kalın taş duvarlannın dış yüzlerinde bazalt ortostatlar kullanılmıştır. Bu saraylann planlan Amik Ovasında Alalah’taki(*) höyüğün VII. katında bulunan sarayla aynı özellikleri taşımaktadır. Tepedeki düz ve geniş alanda rastlanan başka anıtsal yapılar henüz kazılmamıştır. Bu evrede höyük yalnızca resmî yapıların toplandığı bir akropo-lis niteliği kazanmış, halk batıdaki aşağı kentte oturmuştur. Bu akropolis çok kalın taş bir duvarla çevrilidir. Bunun dışında hem höyüğü, hem de aşağı kenti çeviren ikinci bir sur daha bulunmaktadır. Kente doğuda, dış surdaki anıtsal bir kapıdan girilmektedir. Bu kapıdan sonra akropolise çıkmak için 17 basamağı olan ikinci bir kapıdan geçmek gerekmektedir. Dış sur yaklaşık 1 km uzunluğundadır ve birkaç odadan oluşan bağımsız bloklann birbirine bitiştirilmesiyle yapılmıştır. Üzerinde ana girişten başka iki kijçük yan giriş daha vardır. Bunlann dış yüzleri de düz bazalt bloklarla kaplanmıştır.

Birçok kez yıkılıp yenilenmiş olduğu görülen II. kat yerleşmesinin Halep Krallığı’na bağlı küçük krallıklardan birinin merkezi olduğu sanılmakta, Alalah Höyüğü ile de bir ilişkisi olduğu anlaşılmaktadır. Tilmen Höyük’teki saray büyük bir olasılıkla ilk kez

İÖ 17. yüzyılda Hitit kralı I. Hattuşili’nin bu bölgeye yaptığı sefer sırasında yıkılmıştır.

İÖ 1. binyılın ilk çeyreğine tarihlenen I. katta ele geçen buluntular höyüğün önemini tümüyle yitirdiğini göstermektedir. Özensiz yapılar burasının artık bir krallık merkezi olmadığını, fakir bir yerleşme haline geldiğini kanıtlamaktadır.

Yorum yazın