Tebeşir Dönemi – Tebeşir Devri

Tebeşir Dönemi – Tebeşir Devri

Tebeşir dönemi, ikinci jeolojik zamanın son dönemidir. Bundan 130 milyon yıl ile 70 milyon yıl öncesi arasında yer alan dönemlerden biridir. Bu dönemde Dünyada çok fazla tebeşir oluştuğundan döneme bu ad verilmiştir.

Tebeşir Dönemi – Tebeşir Devri
Tebeşir dönemi çok büyük değişikliklerin yer allığı bir dönemdir. Bu dönemde ovalık araziler gökmüş ve kara parçalarının büyük bölümlerini deniz suları basmıştır. Dönem ilerledikçe yerkabuğunun hareketi gittikçe artmıştır. Dönemin sofuna doğru volkanik etkinlikler fazlalaşmış ve lavların oluştuğu bir çağ başlamıştır. Tebeşir dönemi sırasında kara parçalarında en fazla görülen )itki örtüsü çiçekli bitkiler olmuştur.
Tebeşir döneminin başlamasıyla birlikte sürüngenlerin Dünyadaki üstünlükleri de sona ermiştir. Bundan önce milyonlarca yıl boyunca dinozorlar pralara egemen olmuşlardı Dinozor sözcüğü [korkunç kertenkele” anlamına gelir. Bu hayvanların en korkuncu Tyrannosaurusdu. Tyrannosajrus Dünyada yaşamış olan en büyük etyiyen hayvandır. Yüksekliği 6 metre dolaylarındaydı . Burnunun ucundan kuyruğunun ucuna kadar bozu ise 15 metreydi. Çok daha az vahşî olan ve ot yiyen Brontozor ise daha da büyüktü.
Tebeşir dönemi sırasında yerkabuğunda büyük hareketler, volkanik etkinlikler, iklim ve bitki örgüsünde değişiklikler görülmüştür. Büyük sürüngenler bütün bu değişikliklere uyum gösterememişler ve yavaş yavaş yok olmuşlardır. Tebeşir (döneminin sonunda dinozorların soyu tükenmiştir. Uçan sürüngenler (pterozorlar) ile deniz sürüngenleri (pleisozor ve ihtiyozorlar) ortadan ¡kaybolmuşlardır. Sadece kaplumbağa, kertenkele, yılan ve timsah gibi daha küçük sürüngenler soylarını sürdürmeyi başarmışlardır.
Tebeşir döneminde denizde yaşayan hayvanların sn çok görülen türü yumuşakçalardı. Yumuşakçalar genellikle sert dış kabukları olan yumuşak ¡vücutlu hayranlardır. Bu dönemde deniz salyangozları ve istiridyeler de vardır; fakat yumuşakçaların en çok görülenleri ammonit ve belemnit adı merilen kabuklu hayvanlardı. Ammonitlerin sarbıal biçimde, sedef parlaklığında kabukları vardı. (Bunların çapı bir santimetreyle üç metre arasında peğişmekteydi. Belemnitlerin ise bazıları 2 metre uzunluğunda olurdu ve mürekkepbalığına benzerdi. Bu yaratıkların her ikisinin de bugün soyu tükenmiştir. Tebeşir döneminin sonlarına doğru bugünkü balık türleri belirmeye başlamıştır. [Tebeşir döneminde yaşayan ikiyaşayışlılar hakkında çok az şey bilinmektedir. Fakat bunların [bugünkü ikiyaşayışlılara benzediği sanılmaktadır.
Bugün görülen böcek gruplarının çoğu, örneğin çekirge, hamamböceği, sinek, beyaz karınca, karınca ve kelebekler o zaman da vardı. Bilinen ilk kuş türü, Arkeopteriks Tebeşir döneminden önce ortaya çıkmıştı. Bu dönemde ise diğer kuş türleri gelişmeye başlamıştır.
Kayaların tarihi: Tarihöncesi çağlardaki hayvanların yaşamı hakkındaki bilgilerin başlıca kaynağı taşıllardır. Taşıllar, bir hayvan ya da bitkinin kalıntılarının bir çökelti katmanı arasına sıkışması sonucu oluşur. Bu çökelti, üzerinde yıllar boyunca etkisini gösteren büyük basınç nedeniyle taşlaşır ve kalıntılar da kayanın arasında kalır. Böyle oluşan kayalara çökelti kayaları adı verilir. Tebeşir dönemi sırasında birçok çökelti kaya türleri oluşmuştur. Tebeşir, öldükten sonra denizlerin dibinde çökelti olarak birikmiş olan küçük deniz hayvanlarının kalıntılarından oluşur. Güney İngiltere, Batı Avrupa ve Amerika’nın güneybatı eyaletlerindeki tebeşir yatakları Tebeşir döneminde oluşmuştur.
Tebeşir dönemi ayrıca dağların, akarsuların etkisiyle ve yerkabuğunun hareketleriyle aşındırılıp düzleştirildiği bir dönemdi. Bu aşınma sonucu ortaya çıkan maddeler denize taşınmış ve denizlerin dibinde ya da karaların ovalık bölgelerinde çökelti biçiminde birikmiştir.
Denizlerde çamurtaşı ve kireçtaşı oluşmuştur. Ayrıca, volkanik kayaların aşındırılmasıyla oluşan çökelti yatakları da katmanlar oluşturmuştur. Su<fön içinde kalın kumtaşı katmanları meydana gelmiştir. Bu dönemde o kadar çok birikim olmuştur ki Tebeşir döneminde oluşan bu katmanların kalınlığı Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerinde 6 000 metreyi bulmaktadır. Tebeşir dönemi kayaları daha sonraki dönemlerde yeni sıradağların oluşmasında rol oynamışlar, bu oluşumda yararlı olmuşlardır.
Bu dönemde Dünyanın birçok bölgesinde büyük çapta seller meydana gelmiştir. Kuzey Amerika’ da sular, kuzeyde Kuzey kutbundan, güneyde ise Meksika körfezinden yayılmıştır. En sonunda
1 600 metre genişliğindeki bir su şeridi kıtayı ikiye bölmüştür. Dar ve dağlık batı şeridi boyunca oluk gibi bir çöküntü oluşmuştur. Bu çöküntüde dağların aşınması sonucu ortaya çıkan maddeler birikmiştir. Volkanik etkinlik arttıkça bu çöküntü boyunca büyük yerkabuğu hareketleri yer almış ve böylece, bugün kuzey Amerika kıtasının en önemli dağ oluşumlarından biri olan ve Kayalık dağlar adını taşıyan dağ dizisi ortaya çıkmıştır. Tebeşir döneminin ilk başlarında en çok görülen bitkiler kozalaklı ağaçlar, sazlar ve eğreltiotları gibi ilkel bitkilerdi. Dönem ilerledikçe çiçekli bitkiler giderek önem kazandı’. Kayın, kavak, meşe, incir, ceviz, sasafras gibi ağaçlar ve çalılıklar, çimenler ve çiçekler bol ölçüde yetişmeye başladı.
Tebeşir döneminde zengin bir bitki örtüsünün yayılması örneğin, kuru yemişler, meyveler, sebzeler ve çimenler gibi yeni besin maddelerini ortaya çıkardı. Tebeşir dönemiyle birlikte sürüngenler çağı sona ermiş ve memeliler çağı adı verilen çağ başlamıştır.

Yorum yazın