Türk ve Doğu Mitolojisindeki Tanrılar


Türk ve Doğu Mitolojisindeki Tanrılar

ADAKUTAY: Altay kökenli bir tanrıdır. Al- taylârın en büyük tanrısı Ülgen’in diğer adı da Adakutay’tır.
ADAR: Asurların büyük tanrılarından Ninip’in Sümerlerdeki karşılığıdır.
AK HAN: Göktürk kökenlidir. Büyük Tanrı Ülgen’in Ak Han, Kara Han (Sarı Han), Kızıl Han, Yeşil Han adındaki dört oğlundan biridir.
AK TOYUN: Ülgen’e Yakutların verdiği ad. Bütün güçlere sahip barışçı ve iyilikten yana bir tanrıdır.
ANSHAR (ANŞAR): Sümerlerde adı geçer. İlk büyük yaratıcı tanrılardandır.
GÖK TANRI: Anu’nun babası kabul edilir.
ANU: Göklerin hakimidir. Göklerde bir sarayı vardır. Enlil’in babasıdır. Boynuzlu Taçla simgelenir. Sümer kökenli bir tanrıdır.
AY ATA: Sümerlerde En-Zu diye adlandırılan bir Altay tanrısıdır. Göğün yedinci katında oturan bu tanrı Ay’la simgelenir.
AY HAN: Oğuzların tanrısıdır. Naturist tanrılar sınıfına girer. Oğuz Hanın oğludur. Ongunu (Kutsal hayvanı) kartaldır.
BARBAR: Sümerlerin Güneş ve Adalet Tanrısıdır. Bir adı da Utu’dur. Araplar bu tanrıya Sa- maş derlerdi. Ur Kralı Urengür’e adalet yasalarını bu tanrı öğretmiştir. Hamurabi’ye de ünlü yasalarını yazdıran bu tanrıdır. Kittu ve Meşarru adında iki oğlu vardır.
BUMÇAK HATUN VE BUZUL TOYUN:Ak Toyun denilen gökler hakimi büyük tanrıya giden yolda bekçilik eden iki tanrıdır.
ÇIĞI: Şamanist Göktürkler her boy için ayrı bir tanrı tanımışlardır. Su tanrılara genel olarak Çığı ya da Çivi denilirdi.
DAĞ HAN: Oğuz Hanın oğlu. Bu hanın yönettiği Türk boylarında ongun Üç Kuştur. Natii- rist tanrılardandır.
DARAK: Sümerlerin keçi ayaklı bereket tanrısı.
DENİZ HAN: Oğuz Hanın oğlu. Bu tanrımın yönetimindeki Türk boylarının ongunu Çakır Kuşudur. Kökeni Taoizme kadar uzanır.
ENKİ (EA): Sümerlerin Enki, Arapların Ea diye adlandırdığı bu tanrı sonraları Babillilerin de büyük tanrıları arasında yer almıştır. Denizlerin, suların, fırtınaların, yer altı madenlerin, aklın, mantığın tanrısı diye kabul edilir. Tanrıça Nina, Ea’nın kızıdır. Ayrıca Babil M’ıtologyasında büyük yeri olan Marduk da yine bu tanrının oğludur. Sümerlere göre Ea yarı balık yarı keçi görünümündedir. Çamurdan yaptığı bir cisme can vererek ilk insanı o yaratmıştır. İnsanlara çeşitli sanatları öğreten, hakanlara akıl veren tanrı odur.
ENLİL (ELLİL): Sümerlerin büyük tanrıların- dandır. Savaş Tanrısıdır. Dağlarda yaşar, kasırgalarda
yürür. Sonraları Anu’nun yerini aldı ve en büyük tanrı durumuna yükseldi. Yontularda, En- lil gür sakallı, boynuzdan taçlı bir ihtiyar olarak simgelenmiştir. Yanında Cinsellik Tanrıçası Nin- lil bulunur. Enlil, Göktürklerde Oğan, Altaylılar- da Ülgen, Yakutlarda Ulu Toyun’la özdeştir. Söylenceye göre, Zu, Asakhu ve Enmeşarru adında üç büyük dev tarafından öldürülen Enlil sonradan dirilmiştir.
EN-ZU (NAN-NAR): Büyük Sümer tanrılarından biridir. Ay ile simgelenir. Altaylarda Aya- ta adıyla anılırdı. Araplar bu tanrıya Sin, Hititler ise Kaşku adını vermişlerdi. Zamanı o ölçer ve dağıtır. Tanrıça Nane’nin babası, Cehennem Tanrıçası Ereşkiğal’ın ağabeyidir.
GİBİLİ (GİRSU): Sümerlerin Ateş ve Adalet tanrılarındandır. Doğru ile yanlışı ayırt etme gücünü tanrılar ona bırakmışlardı.
GÖK EJDERHA: Taoizm’de gökboşluğu dörde ayrılmıştı. Her bölümün yönetimi bir mitolojik hayvana verilmişti. Gök-Ejderha Doğu Bölgesinin egemenliğine sahipti. En büyük düşmanı Batı Sölgesinin hakimi Kızıl-Kaplandır.
GÖK—HAN: Oğuz Han’ın oğullarından biri. Bu han’ın yönetimindeki Türk boylarının ongunu Sungurdur.
GÖKTANRI: Göktürklerin en büyük tanrısıdır. Yakutlar’da Ulu Toyon, Altay Türklerinde Ülgen adını alır. Gökte altın bir tahtı vardır. İnsanlara ödüller dağıtmasıyla ün salmıştır.
İTOĞA: Moğolların önemli tanrılarındandır.
KABRİDES: Elamlıların yetiştirme ve büyütme tanrısıdır.
KAMBARATA: Atların koruyucusudur. Tanrı katında yeri vardır.
KARA KAPLUMBAĞA: Yine Taoizm’de gök- boşluğunun dört bölümünden birinin hakimi kabul edilen tanrı.
KAYRA HAN (KARA HAN): Altay kökenlidir. Tanrıların en büyük atası kabul edilir. Kozmik evren yaratılmadan önce yalnız su ve Kayra Han vardı. Kayra Hanın Ülgen, Kızağan ve Mer- gen adında üç oğlu vardır.
KUDAY: Moğollarda en büyük tanrının adıdır.
KIZIL KAPLAN VE KIZIL KUŞ: Taoizmin diğer iki büyük tanrısı. Gökboşluğunun hakimi olan dört tanrıdan ikisi.
MANYOS: Elamlıların Cehennem Tanrısı.
MUMMU: Sümer tanrılarından birisi. Taimat adını taşıyan Tuzlu sularla Ap—Su denilen tatlı suların birleşmesinden Mumnu doğdu. Tanrıların atalarından birisidir.
MUT: Mutluluk, bereket ve uğur tanrısı. Sümer kökenlidir.
NABU: Yiğitliği simegeleyen Sümer Tanrısı. Sümerlere yazıyı ve bilgiyi o öğretti.
NERGAL: Cehennem Tanrısı. Ereşgigal’ın kocası. Cehennem ve Karanlıklar Tanrısıdır. Büyük Tufanda çok öfkelenerek, Utanapiştim’in gemisinin seren direklerini kopartmıştır. Nergal’in bulunduğu yer yedi kat duvarla çevrilidir ve her duvarın kapısında zebaniler bekçilik eder.
NİN-GİRSU: Kartal kanatlı SümerTanrısı Bir söylenceye göre Enlil’in ilk çocuğu olan Nin-Uras bu tanrıyla özdeştir. Savaşçı bir tanrıdır. Yontularda ve elinde aslan başlı bir topuz taşıyan sakallı bir erkek olarak simgelenir. Başında boynuzlu taç bulunur.
NİN-GİŞZİDA: Sümerlerin Yeraltı Tanrısı. Karanlıklar içersinde yaşadığı yerden yeryüzüne ışık verir. Suyun ve yılanların da tanrısıdır.
ODİNE: İnsanların mutluluğunu koruyan Ateş Tanrısı. Bu tanrıya Şamanizmde rastlıyoruz. Ailenin de koruyucusudur.
OĞAN: Göktürklerin en büyük tanrıya verdikleri ad. Yakutlarda Ulu-Toyon, Altay dilinde ise Ülgen adıyla anılır.
PÜSHAN: Sonradan Hintlilere geçmiş bir Sümer tanrısıdır. Çobanları ve hayvanları korur. Bereket Tanrısı olarak kabul edilir.
SABIRAY: Yakutlarda, yeraltında günah işleyen insanları cezalandırmakla görevli yargıçlardan biridir. Tanrı katında yeri vardır.
TELEPİNU: Hititlerin Bolluk ve Bitki Tanrısıdır. Güneş Tanrıçası Arinna’nın oğludur. Kışın yeraltına gidince, bolluk ve bereket kalmaz. İlkbaharda yeniden yeryüzüne geldiğinde, ortalık yeşerir, doğa şenlenir.
TENGERE KAAN: Altaylıların Ülgeniyle özdeş bir tanrıdır. Uygur kökenlidir. Göklerin yedi- kat üzerinde yaşar.
TURKO: Bir Sümer Tanrısıdır.
ÜLGEN: Kara Han’ın oğlu büyük Altay tanrısı. Kayra Han’dan sonra en büyük tanrılardan birisidir. Ülgen adına yapılan törenlerde Parılğı adı verilen sunularda bulunulurdu. Bu sunuların en değerlisi bir kır at ya da üç yaşında bir taydır. Bu törenlere Üştüğü adı verilirdi. Bu törenleri Şaman rahipler yönetirdi. Ülgen’e sunulan atın bir bölümü de büyük bir şölende törene katılanlar tarafından yenilirdi. Etin en iyi bölümü ise Şaman rahiplere verilirdi.
ARİNNA: Hitit Mitologyasında Güneş Tanrıçasına verilen ad. Kralları seçer. Savaşları yönlendirir. Asıl adı bilinmiyor. Tapınağının bulunduğu Arinna kentinin adıyla anılır.
EREŞĞİKAL (ALLAT): Sümerlerin Cehennem Tanrıçası. Yeraltı Tanrısı Nergal’in karısı Günanç Altaylıların Güneş Tanrıçası. Bu bakımdan yaşamın kaynağı sayılır. Göğün altıncı katında Ayata denilen bir dede, yedinci katında da Günana otururdu. Günana insanların ilk ninesidir.
HEP AT (HEBE): Fırtına Tanrısı. Teşeb’un karısı. Sümerlerin büyük tanrıçalarındandır.
İŞHARA: Gılgameş bu tanrıçayla evlenmiştir. Sonradan Babillilerce de tanındı bu tanrıça.
İŞTAR: Sümer tanrılarından Nane, İnnane, Nani, Nanea gibi değişik adlarla anılan Aşk ve Cinsellik tanrıçasına Arapların verdiği ad. Enzu- nun kızı, Ereşğikal’ın kız kardeşidir. Bazı mitoslarda büyük Tanrı Annu’nun karısı, bazılarında ise kız kardeşi olarak görünür. Sümer Destan kahramanı Gılgameş’i kandırmaya çalışmış ama başarılı olamamıştır.
KİBELE (CYBELE): Sonradan Greklerin de tanıdığı bir Hitit tanrıçasıdır. Anayurdu Anadolu topraklarıdır. Bu topraklarda çok saygı gören önemli bir tanrıçadır.
KİRİŞNA: Elamlıların çok saygı gösterdiği büyük bir tanrıçadır. Hint Mitologyasında da aynı adı taşıyan bir tanrıça vardır.
NİNA: Nin-Girsu’nun yanında durur. Ae’nin kızıdır. Kuyuların ve su yollarının koruyucusudur. Düşleri yorumlar, geleceği söyler. Nisaba’nın kız kardeşidir. 3ir Sümer tanrıçası olan Nina, balık olarak simgelenir.
NİN-HARSAĞ (DAĞ HATUN): Sümerlerde Dağ Tanrıçasıdır. Kiş bölgesinde çok saygı gören tanrıçanın, kralları ve çocukları sütüyle beslediğine inanılır. Bir başka inanca göre de Enlil’in karısıyla akrabadır.
NİN-SUN: Gılgameş’în anası olan tanrıça. Yabani inek görünümünde düşünülürdü.
NİN-LİL (BELİT): Arapların Baat adını verdiği cinsellik tanrıçalarından biri. Sümer kökenlidir.
NİSABA: Bolluk ve Bereket Tanrıçası. Ni- na’nın kız kardeşidir. Umma bölgesinde saygı görmüştür. Uğurlu yılların habercisidir. Sazları o yetiştirirdi.
SİDURİ: Sonradan Babillilere de geçer bu tanrıça. Güneş doğudan batıya doğru yaptığı yolculuktan yorulduğunda, son durağında ona bir içki sunardı.
TAİMAT: ilk büyük varlık kabul edilen Altay Tanrıçası. Bitkilerin yetişmesini bu tanrıça sağlardı.
UMAY: Çocukların ve hayvan yavrularının koruyucusu büyük bir tanrıçadır. Altaylar ve Yakutlar tarafından saygı görmüştür.

ÇİN TANRILARI
TİEN: En büyük tanrı, Göktanrıdır. Çinliler Tien’in kişiliğinde tüm doğa güçlerine tapınışlardır.
YU-HUANG-ŞİANTİ: önemli bir tanrıdır. Kral Çing-Ten’in oğlunun kılığına bürünerek bir kez yeryüzüne bile inmiş ve halkın dertlerini dinlemişti. IX. yüzyıldan itibaren önemi daha da artmıştır.
Şİ-VANG-MO: Himalaya Dağlarının doruklarında bulunan Tanrılar Dağında egemenliği süren bir tanrıçadır, ölümsüzlük iksirine sahipti ve bu iksiri yalnızca erdemli insanlara verirdi.
PAO—ÇEN: Yeraltında egemenlik süren, ölüler Ülkesi Tanrısıdır. Bu tanrının, i.ö. XI. yüzyılda yaşayan çok bilge ve adaletli bir yargıcın tanrılaştırılmış hali olduğu yolunda inançlar vardır.
HOPE: Okyanus Tanrısıdır. İki canavarın çektiği arabasıyla denizler ve akarsular üzerinde dolaşırdı.
ŞİE—ŞU: Bu da bir başka Su Tanrısıdır. Moğol yenilgisine dayanamayıp, kendini sulara atan bir Çin Prensinin tanrılaştırılmış halidir.
FEİ—LİENıÇin Mitologyasının rüzgâr tanrısıdır. Ceylan vücutlu ve yılan kuyruklu bir görüntüyle simgelenir.
FONG-LON: Gök gürültüsü tanrısıdır. Canavar görünümündedir.
ŞOU: İnsan ömrünün uzunluğunu belirleyen tanrıdır. Mitologyanın üç mutluluk tanrısından birisidir. Yaşlı bir erkek, ya da turna kuşu yada kaplumbağa ile simgelenir.
HOTEIÇ: Budacılığın yedi mutluluk tanrısından birisidir. Sevinç ve erinç onun armağanlarıdır.

Yorum yazın