Hint Avrupa Dil Ailesi

Hint Avrupa Dil Ailesi
Hint-Avrupa dil ailesinin anayurdunun Orta Asya’nın batısında Aral Gölü dolaylarında olduğu sanılmaktadır. Bu dillerin, İ.Ö. 2500 ve 1500 yılları arasında meydana gelen büyük göç olayları ile Alplerin kuzeyine, Karadeniz ve Hazar Denizi kıyılarına yayıldıkları tahmin edilmektedir. İ.Ö. 500 yılında Hint-Avrupa dilleri artık batıda Britanya adalarından, doğuda Kuzey Hindistan’a değin uzanan geniş bir alan üzerinde konuşuluyordu. i.S. 16. yüzyıla gelindiğinde Hint-Avrupa dilleri, Malezya-Polinezya dilleri dışında en yaygın dil ailesi olmuştu.
Bugün konuşulmakta olan Hint-Avrupa dilleri, yedi dil grubunu ve üç bağımsız (aile içinde yakın akrabası olmayan) dili kapsamaktadır. Yedi dil grubunu, Hint-İran, İtalik, Balt.İslav,Germen ve Kelt dillerini oluşturmaktadır. Üç bağımsız dil de Yunanca, Arnavutça ve Ermenicedir.
Eski Anadolu dilleri Hitit-Luwi grubu ortaya çıkarılıncaya değin bilinen en eski Hint-Avrupa dilleri, Yunanca ile Hindistan ve İran’ın kutsal dilleri olan Sanskritçe ve Avesta dilleriydi.
Yunanca: Yunancanın tarihi İ.Ö. 14 ya da 13. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Etkisinin doruğunda olduğu çağda Yunanca “dünya dili” olarak anılıyordu. İ.Ö. 700-500 yılları arasında Yunanlılar Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında, doğuda Trabzon’dan, batıda Kuzeydoğu Ispanya’ya değin yerleşme bölgeleri kurdular. Yunanca buralarda uzun süre anadil olarak konuşuldu. 1453’te OsmanlI İmparatorluğu tarafından yıkılıncaya değin Bizans İmparatorluğunun resmi dili olarak kaldı. Bugün Yunanca anadil olarak yalnızca Yunanistan ve Kıbrıs’ın bir bölümünde konuşulmaktadır.
İtalik Diller: İ.Ö. I. yüzyılda İtalik dalında üç büyük dil buluruz: Latince, Umbr ve Osk dilleri. Bunların içinde en önemli olanı Latincedir. Latince, İ.Ö. 300 ve İ.S. 400 yılları arasında tüm Akdeniz bölgesini, Orta ve Batı Avrupa’yı egemenliği altına alan Roma İmparatorluğunun resmi diliydi. Ayrıca tüm ortaçağ boyunca Batı ve Orta AvrupalI aydınların yazı ve kültür dili olarak kullanıldı. Latince bugün ölü dil durumundadır. Yalnızca Katolik Kilisesi’nde kullanılmaktadır italik dil grubunun günümüzdeki temsilcileri yalnızca Roman dilleridir. Bunların en önemlileri, Fransızca, İspanyolca, Portekizce ve Romence- dir. Bu diller Latincenin çeşitli lehçelerinden ev- rimleşerek birer dil durumuna gelmişlerdir.
Hint Dilleri: Eski Hint dilleri, Yunanca ve Latince ile birlikte kültür tarihinin en önemli üç dil grubunu oluşturmaktadır. Hint dilleri içinde en eski dil, geçmişi İ.ö. 1500 yıllarına değin uzanan Veda Hintçesi’dir. İ.ö. 400 yıldan sonra Klasik Sanskrit dili, Veda Hintçesinin yerini almıştır. Hindistan’ın klasik yazını (edebiyatı) ve bilimsel yapıtları bu dille yazılmıştır. Modern Hint dillerinin evrimi İ.S. 1200 yılında başlar. Bunlardan en önemlisi, başlıca kolları Hindi ve Urdu olan Hind-Urdu dilidir. Bu dil Hindistan Cumhuriyeti’nde yaşayan 150 milyon, Pakistan’da yaşayan 20 milyon kişinin anadilidir.
İran Dilleri: İran grubunun bilinen en eski dili Avesta’dır. Bu dil adını, Zerdüşt dininin Kutsal Kitabı olan “Avesta”dan almıştır, i.S. 226-637 yılları arasında Sasani İmparatorluğunun.dil i olan ıranca ise, daha sonra İslam kültürünün ikinci önemli dili durumuna gelmiştir. İran grubuna giren diğer önemli dört dil, Afganca, Kürtçe, Tacik ve Osete dilleridir.
Kelt Dilleri: İ.ö. son üç yüzyılda Galyaİılar adı vermen bir halkın Keltçe konuştuğunu Yunan ve Romalı yazarlardan öğreniyoruz. Galyaİılar, Bohemya ye Güney Almanya’dan, Batı Fransa’ya ve Kuzey İtalya’daki Po Ovasına değin uzanan topraklar üzerinde yaşamışlardır. Kelt dillerinin Britanya adalarına, İ.ö. 500 yıllarında yayıldığı sanılmaktadır. Bugün yaşamakta olan Kelt dilleri Kymry dili (İngilizcede: Welsh), İrlanda’da konuşulan İr dili, İskoçya Gaelcesi ve Fransa’da Bri- tanny’de konuşulan Breton djlidir.
Germen Dilleri: Bu dil grubu İ.S. altıncı yüzyılda Doğu, Kuzey ve Batı olmak üzere üç dala ay- rılmıştır. Kuzey kolunun ortaçağdaki temsilcisi Eski Nordcadır. Kuzey kolunun bugün konuşulan dilleri ise Danca, Norveççe, İsveççe, İslanda Dili ve Föro Adaları dilidir. Germen dillerinin batı kolunu Almanca, Felemenkçe, Afrikanca dili (Güney Afrika Cumhuriyetinde yazı ve devlet di- li)rHollanda ve Almanya’nın bazı bölgelerinde konuşulmakta olan Frisce ve İngilizce oluşturmaktadır.
Germen dilleri arasında, ticaret, diplomasi, kültür, bilim ve teknoloji alanlarında uluslararası bir dil durumuna gelen İngilizcenin özel bir yeri vardır.
Britanya Adalarında bilinen en eski dil Keltçedir. Latinceyi ise İ.S. 80 ve 410 yılları arasında İngiltere ve Galler Ülkesinin resmi dili olarak görüyoruz. Bu iki dilin kalıntısı olarak, günümüz İngilizcesinde yaşayan, yer adları dışında pek az sözcük vardır. Romanlardan sonra İngiltere, Kuzeybatı Almanya ve Danimarka’dan gelen Angl, Sakson ve Jut boylarının egemenliği altına girdi. Eski İngilizce, diğer adıyla Anglosakson dili bu boyların konuştukları diller ve lehçelerden doğmuş, evrinileşerek bugünkü modern İngilizceyi oluşturmuştur.
Göç, sömürgecilik, ticari ve politik ilişkiler yoluyla İngilizce, zamanla en yaygın dünya dili durumuna gelmiştir. Bugün Amerika Birleşik Devletlerinde, Kanada’da, Avustralya’da, Pasifik Adalarında, yakın zamana kadar Güney Afrika’da, Mısır’da, Hindistan’da resmi dil olarak kullanılmıştır. Yeryüzünde İngilizce yaklaşık 400 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.
İslav Dilleri: İslav halklarının Vistül ve Dinyeper nehirleri arasında kalan küçük bir bölgede yaşadıkları sanılmaktadır. Bu uluslar, İ.S. 5. yüzyıldan itibaren güneyde Balkanlara, doğuda Rusya’ya ve batıda Çekoslovakya ve Batı Bohemya’ya göç etmeye başlamışlardır. İslav dillerinin ayrışması bu göçler sırasında meydana gelmiştir. Bugün yaşamakta olan İslav dilleri, Güney, Batı ve Doğu olmak üzere üç kola ayrılmaktadır. Güney kolu Bulgarca, Makedonca, Sırpça, Hırvatça ve Slovenceden oluşmaktadır. Batı koluna giren diller ise Çekçe, Slovakça, Polca (Lehçe) ve Lehit grubu (Wend ve Pomeranya) dilleridir. İslav dillerinin Doğu kolunda üç dil buluruz: Rusça, Biela- ruski (Beyaz Rusça) ve Ukraynca. İslav dilleri arasında dünya ölçüsünde önemi olan tek dil Rus- çadır.
Ermenice, Arnavutça ve Bait Dilleri: Ermeni- cenin ilk kez İ.ö. 8 ve 6. yüzyıllar arasında, bugünkü Sovyetler Birliği-Türkiye sınırının geçtiği Van Gölü’nün kuzey ve kuzeydoğusunu kapsayan bölgede konuşulduğu tahmin edilmektedir. Bugün düzenli ve sürekli olarak yalnızca SSCB’nin Ermenistan Cumhuriyeti’nde konuşulmaktadır; aynı zamanda bu ülkenin resmi dilidir.
Arnavutça Hint-Avrupa dil ailesinin bağımsız bir koludur. Roma İmparatorluğu’nun kuzeydoğu eyaletlerinde konuşulmuş yitik dillerden birinden türemiş olabileceği sanılmaktadır.
Yaşayan iki Bait dili Latça ve Litvanca, SSCB’nin Letonya ve Litvanya Cumhuriyetleri’- nin resmi dilleridir.

DİLBİLİMDE YENİ GÖRÜŞLER
Eski Hint-Avrupa Dilleri: Hint-Avrupa dillerine ait en eski yazılı belgeler, Ankara’nın doğusunda Boğazköy’de bulunan Hitit Krallığının (İ.ö. 1700-1200) merkezi Hatuşaş kenti kalıntılarında, 1906’da yapılan kazılarla ortaya çıkarılmıştır. Hint-Avrupa ailesinin üç eski üyesi Hitit, Lu- wi ve Pala dilleri bu krallık topraklarında konuşulmaktaydı.
Bazı Hint-Avrupa dillerinin yaşamları da Eski Yunan-Roma döneminde sona ermiştir. Bunlardan en önemlileri, İtalya’nın bugünkü Venezia bölgesinde eskiden konuşulan Venet dili, bugünkü Yugoslavya topraklarında konuşulmuş olan İllyr dili, Romanya’nın eski dillerinden Dakia, eski Orta Anadolu’da Trak ve Frig dilleridir.

Yorum yazın