Dilbilimsel Coğrafya ve Lehçeler

Dilbilimsel Coğrafya ve Lehçeler

Bazı diller yüzyıllar boyu aynı bölgede konuşula- gelmiş, bununla beraber farklı yöresel lehçelere ayrılmışlardır. Fransızca, İtalyanca ve Almanca bu dillerdendir. Böylesi dillerde meydana gelen her bir yeni eğilimin yalnızca tek bir lehçe ile sınırlı kalmayıp dil bölgesinin bir bölümüne tümüyle yayıldığı görülmüştür. Sonuçta, dilin değişik eğilimler gösterdiği farklı yöreler ortaya çıkar. Ancak,yeni bir eğilimin birden fazla yöreyi etkisi altına aldığı da görülebilir. Böylece herhangi bir zaman kesitinde belirli bir lehçe tümüyle kendine özgü özelliklerin yanında, bir ya da birden fazla lehçeyle paylaştığı ortak özelliklere de sahip olabilir.
Dilbölgesi içinde bir lehçe özelliğinin coğrafi dağılım sınırlarına dilbilimciler “izoglos” (isog- loss) adını vermişlerdir. İzoglos eğrileri He herhangi bir lehçe özelliğinin bir çeşit haritası çıkarılabilmektedir.
Lehçe bir dilin, yayılma alanının türlü bölgelerinde aldığı özel biçimlerdir. Dil ile lehçe arasındaki ayırım her zaman çok belirgin olmayabilir. İki dil topluluğu arasındaki ayrılık karşılıklı anlaşmayı sağlayamayacak kadar büyükse bunlar iki ayrı dil sayılır. Bu toplulukların dili, özel bir öğrenim gerektirmeden karşılıklı olarak iyi kötü anlaşılıyorsa aradaki ayrılık yalnızca lehçe ayrılığıdır. Başka bir deyişle, dil ile lehçe ayırımının ölçütü” karşılıklı anlaşılabilirliktir.
Bununla birlikte, bazı durumlarda karşılıklı anlaşılabilirlik ölçütünün yeterli kesinlikten yoksun olduğunu görürüz, örneğin; Almanca bilmeyen pek çok İngiliz bazı kısa Almanca tümceleri anlayabilir. Ya da tam tersi, bir dilin çok farklı iki lehçesini konuşan iki kişi birbirlerinin dilinden anlamayabilirler.

Yorum yazın